පස්වන බල නිද්දේසය
පස්වන බල නිද්දේසයෙහි හීනාධිමුත්තිකා යනු හීන වූ අදහසින් පණීතාධිමුත්තිකා කලණ වූ අදහසින් සෙවන්ති ආශ්‍රය කරති. ඇලෙති. භජන්ති ළඟට පැමිණෙති. පයිරුපාසන්ති නැවත නැවත ළඟට පැමිණෙත්. ආචාර්ය උපාධ්‍යාය සිල්වත් නොවේ නම් සද්ධි විහාරිකයෝ සිල්වත් වෙති. ඔව්හු තමන්ගේ ආචාර්ය උපාධ්‍යායන් වෙත නොඑළඹෙති. තමා සමාන සරූප භික්‍ෂූන් වෙතම පැමිණෙති. ආචාර්ය උපාධ්‍යාය හා අනිත් භික්‍ෂූන් අසාරුප්ප නම් ඔව්හු ආචාර්ය උපාධ්‍යායන් වෙත නොපැමිණෙති. තමා සමාන හීනාධිමුක්තිකයන් වෙත එළඹෙති.
මෙසේ එළඹීම දැන් පමණක් නොව අතීත අනාගත දැක්වීමට අතීතම්පි අද්ධානං යනාදිය කීහ. එය ප්‍රකටය. මෙය වනාහි දුස්සීලයන්ගේ දුස්සීල සේවනයමය. සිල්වතුන්ගේ සිල්වත් සේවනයම වේ. මෝඩයින්ගේ මෝඩයින් සමාන සේවනය ප්‍රඥාවන්තයන් ප්‍රඥාවන්තයන් සමග සේවනය. මෙහි නියමය කුමක්ද? අදහස් නියාමයයි. බොහෝ භික්‍ෂූහු එක ගමකට සමූහව පිඬු පිණිස හැසිරෙති. මිනිස්සු බොහෝ බත් ගෙනවුත් පාත්‍ර පුරවා ඔබවහන්සේලා සුදුසු ලෙස කොටස් කරගෙන වළඳනු මැනවැයි දී පිටත් කළහ. භික්‍ෂූන් වහන්සේලාද ඇවැත්නි, මිනිස්සු ධාතු යුක්තවම යොදතිදැයි ඇසූහ. ත්‍රිපිටක චූලාභය ථෙරො ද නාගදීපයෙහි චේතිය වැඳීමට පන්සියයක් භික්‍ෂූන් සමග වඩින්නේ එක් ගමක මිනිසුන් විසින් ආරාධනා කරනු ලැබීය. තෙරුන් සමග එක් අසාරුප්ප භික්‍ෂුවක් ඇත. භික්‍ෂූන් දෙනමක් ගමට වඩින්නේ ඒ දෙදෙනාම කිසි ආගන්තුකයෙකු විසින් නේවාසිකයෙක්ද නේවාසිකයකු විසින් ආගන්තුකයෙක්ද නුදුටුවිරූය. මෙසේ ඇතිකල්හි එක්ව සිනාසී කථාකරමින් එක්තැනක සිටියහ. තෙරුන්වහන්සේ දැක සම්මා සම්බුද්ධයන් විසින් දැන ධාතු සංයුත්තය කියන ලදැයි කීහ.
මෙබඳු අදහස ධාතු නියාමය යයි කියා ධාතු සංයුත්තයෙන් මේ අර්ථයම දැක්විය යුතුය. ගිජ්ඣකූට පර්වතයෙහි ගිලන් සයනයෙන් වැදහොත් භාග්‍යවතුන් වහන්සේට ආරක්‍ෂාව පිණිස පිරිවරා සිටින සැරියුත් මුගලන් දෙනම කෙරෙහි තම තමාගේ පිරිස සමග සක්මන් කරන්නන් බලා භික්‍ෂූන් ඇමතූහ. මහණෙනි, බලන්න. සැරියුත් බොහෝ භික්‍ෂූන් සමග සක්මන් කරති. එසේය ස්වාමීනි, මහණෙනි, මේ සියළු භික්‍ෂූහු ප්‍රඥාවන්ත යයි සියල්ල විස්තර කළයුතු.
පස්වන බල නිද්දේසයයි.
ඡට්ඨබල නිද්දේසය
සවන බල නිද්දේසයෙහි ආසයං යම්තැනක සත්ත්වයා ආශ්‍රය කරත්ද වසත්ද එය ඔවුන්ගේ නිවස්නය දෘෂ්ටිගත වූ හෝ යථාර්ථ ඤාණයෙන් හෝ ඤාණංව. අනුසයං යනු අප්‍රහීණ වූ නිදිගත් කෙලෙස්. චරිතං කායාදියෙන් රැස්කරන ලද කුසල් අකුසල්. අධිමුත්තං. අදහස. අප්පරජක්ඛෙ ආදියෙහි ප්‍රඥාමය ඇසෙහි අල්ප වූ රා දොස් මෝහ දූවිලි. එහිම මහත්බව මහා රජක්ඛ වේ. දෙකෙන්ම මද කෙලෙස් ඇති වන මහ කෙලෙස් ඇති සත්ත්වයන් දක්වයි. යමෙකුගේ ශ්‍රද්ධාදි ඉන්‍ද්‍රියයන් තියුණු වේ නම් තිඛින්‍ද්‍රිය වේ. ඒවා මෘදු වේ නම් මුදුන්‍ද්‍රිය වේ. යමෙකුගේ ආශ්වාදි කොටස් සුන්දර නම් ස්වාකාර වේ. විපරීත නම් ද්වාකාර වේ. යමෙක් කියන ලද කරුණ සලකත්ද, පහසුවෙන් දැනගැනීමට හැකිවේද ඒවා සුචිඤ්ඤෙය්‍යා වේ. විපරීත නම් දුචිඤ්ඤෙය්‍යා වේ. යමක් ආර්ය මාර්ගයට ගැලපෙන උපනිශ්‍රය සම්පන්න වේද එම භබ්බ වේ. විපරීත ඒවා අභබ්බ වේ.
මෙසේ සවන බලයේ මාතෘකා තබා දැන් පිළිවෙලින් බෙදන්නේ කතමො ච සත්තානං ආසයො? යනාදිය කීහ. එහි සස්සතො ලොකො යනාදියේ අර්ථය යට නික්ඛෙප කාණ්ඩ වර්ණනාවේ කියන ලදි. මෙසේ භවදිට්ඨි සන්නිස්සිතා යනු මෙසේ ශාස්වත දෘෂ්ටියෙන් හෝ යුක්ත වූ. ශාස්වත දෘෂ්ටිය මෙහි භව දෘෂ්ටිය යයි කියන ලදි. උච්ඡේද දෘෂ්ටියද විභව දෘෂ්ටියද සියළු දෘෂ්ටි ශාස්වත උච්ඡේද දෘෂ්ටිවල සංග්‍රහ කරන ලද බැවින් මේ සියළු දෘෂ්ටිගතික සත්ත්වයෝ මේ දෘෂ්ටි දෙක ඇසුරු කරන ලද්දෝ වෙති. මෙය කියන ලදි. “කච්චානය ඇතැයි ද නැතැයි ද ලෝකයා දෙකක් ඇසුරු කොටම සලකත්. ඇත යනු ශාස්වතය. නැත යනු උච්ඡේදයයි. මෙය සසර නිශ්‍රිත පෘථග්ජන සත්වයන්ගේ ආසයයි.”
දැන් සසර ඇසුරුකරන සුද්ධ සත්ත්වයන්ගේ ආසය දැක්වීමට එතෙ වා පන උභො අන්තෙ අනුපගම්ම ආදිය කියන ලදි. එහි එතෙ පනාති ඒවාම. උභො අන්තෙ සස්සත උච්ඡේද සංඛ්‍යාත අන්ත දෙකෙහි අනුපගම්ම - නොඇලී. ඉදප්පච්චයතා පටිච්ච සමුප්පන්න ධම්මේසු මේ සත්‍යයෙහි ද පටිච්ච සමුප්පන්න ධර්මයෙහිද අනුලොමිකා ඛත්ති විපස්සනා ඤාණය යථාභූතවො ඤාණ මාර්ග ඤාණය. මෙය කියන ලදි. “පටිච්ච සමුප්පාදයෙහි ද පටිච්ච සමුප්පන්න ධර්මයෙහිද මේ ශාස්වත උච්ඡේද අන්ත දෙකෙහි නොඇලී විපස්සනාව අවබෝධ කෙරේද එයින් මත්තෙහි මාර්ග ඤාණය. මෙය සත්ත්වයන්ගේ ආසය වේ. සසර ආශ්‍රියන් ද නිවන ආශ්‍රියන් ද සියලු සත්ත්වයන්ගේ ආසය වේ. මෙය වසන තැන යයි මේ ආචාර්යන්ගේ සමානාර්ථ කථාවයි.