2. 5.
විරාග කථා
විරාගය මාර්‍ග වෙයි, විමුක්තිය ඵල වෙයි.
කිසෙයින් විරාගය මාර්‍ග වෙයි යත්: ස්‍රෝතාපත්තිමාර්‍ගක්‍ෂණයෙහි දර්‍ශනස්වභාවයෙන් සම්‍යග්දෘෂ්ටිය මිථ්‍යාදෘෂ්ටියෙන් විරක්ත වෙයි, එය අනුව පවත්නා කෙලෙසුන් කෙරෙන් ද ස්කන්‍ධයන් කෙරෙන් ද විරක්ත වෙයි. බාහ්‍ය වූත් හැම නිමිත්ත කෙරෙන් විරක්ත වෙයි, විරාග තෙම නිවන අරමුණු කොට ඇත්තේ යැ, නිවන ගොදුරු කොට ඇත්තේ යැ නිවන් අරමුණුහි උපන්නේ යැ නිවන්හි (ප්‍රවෘත්ති විසින්) සිටියේ යැ නිවන්හි (නො නවත්නා විසින්) පිහිටියේ යි.
විරාගෝ යනු: විරාග දෙකෙකි: නිර්‍වාණය ද (විරාග හේතු බැවින්) විරාග නම් වෙයි, නිර්‍වාණාලම්බනයෙහි උපන් යම් (ස්පර්‍ශාදි) ධර්‍ම කෙනෙක් වෙත් නම්, හැම විරාග වෙත් නු’යි විරාග නම් වෙති (සම්‍යග්දෘෂ්ටි) සහජාත වූ (සම්‍යක්සංකල්පාදි) සප්තාඞ්ගයෝ විරාග සඞ්ඛ්‍යාත නිර්‍වාණය අරමුණු කොට යෙත් නු’යි (විරාගාලම්බන බැවින්) විරාග නම් (මාර්‍ගණාර්‍ත්‍ථයෙන්) මාර්‍ග නම් වෙයි. තෙල මාර්‍ගයෙන් බුදුවරු ද බුද්ධශ්‍රාවකයෝ ද නො ගියවිරූ දිශාව වූ නිවනට යෙත් නු’යි අෂ්ටාඞ්ගමාර්‍ග නම් වෙයි. යම්තාක් වෙන් වෙන් මහණබමුණන්ගේ ද මෙයින් අන්‍යලබ්ධි ඇතියන්ගේ මාර්‍ගයෝ වෙත් නම්, (ඔවුනතුරෙහි) මෙ මැ ආර්‍ය්‍යඅෂ්ටාඞ්ගමාර්‍ගය අග්‍ර ද ශ්‍රේෂ්ඨ ද ප්‍රමුඛ ද උත්තම ද ප්‍රවර ද වේ නු’යි මාර්‍ගයන් අතුරින් අෂ්ටාඞ්ගමාර්‍ගය ඉතා ප්‍රශංසනීය වේ.
අභිනිරෝපණාර්‍ත්‍ථයෙන් සම්‍යක්සංකල්පය මිථ්‍යාසංකපල්පය කෙරෙන් විරක්ත වෙයි. පරිග්‍රහ (චතුර්විධවාක්සංවර) ස්වභාවයෙන් සම්‍යග්වචනය මිථ්‍යාවචනය කෙරෙන් විරක්ත වෙයි ... සමුත්‍ථාන (ත්‍රිවිධකායසංවර) ස්වභාවයෙන් සම්‍යක්කර්‍මාන්ත මිථ්‍යාකර්‍මාන්තය කෙරෙන් විරක්ත වෙයි ... ව්‍යවදානාර්‍ත්‍ථයෙන් සම්‍යගාජීවය මිථ්‍යාජීවය කෙරෙන් විරක්ත වෙයි ... ප්‍රග්‍රහාර්‍ත්‍ථයෙන් සම්‍යග්ව්‍යායාමය මිථ්‍යාව්‍යායාමය කෙරෙන් විරක්ත වෙයි ... උපස්ථානාර්‍ත්‍ථයෙන් සම්‍යක්ස්මෘතිය මිථ්‍යාස්මෘතිය කෙරෙන් විරක්ත වෙයි ... අවික්‍ෂේපාර්‍ත්‍ථයෙන් සම්‍යක්සමාධිය මිථ්‍යාසමාධිහු කෙරෙන් විරක්ත වෙයි. එය අනුව පවත්නා කෙලෙසුන් කෙරෙන් ද ස්කන්‍ධයන් කෙරෙන් ද විරක්ත වෙයි, බාහ්‍ය වූත් හැම නිමිත්ත කෙරෙන් විරක්ත වෙයි. විරාගය විරාග සඞ්ඛ්‍යාත නිවන අරමුණු කොට ඇත්තේ යැ නිවන ගොදුරු කොට ඇත්තේ යැ නිවන් අරමුණුහි උපන්නේ යැ නිවන්හි සිටියේ යැ නිවන්හි පිහිටියේ යි.
විරාගෝ යනු: විරාග දෙකෙකි: නිවන ද විරාග නම් වෙයි, නිවන් අරමුණුහි උපන් යම් (ස්පර්‍ශාදි) ධර්‍ම කෙනෙක් වෙත් නම් හැම විරාග වෙත් නු’යි විරාග නම් වෙති, (සම්‍යග්දෘෂ්ටි) සහජාත වූ (සම්‍යක්සංකල්පාදි) සප්තාඞ්ගයෝ විරාගයට යෙත් නු’යි (විරාගාලම්බන බැවින්) විරාග නම් (ගමනාර්‍ත්‍ථයෙන්) මාර්‍ග නම් වෙයි. තෙල මාර්‍ගයෙන් බුදුවරු ද බුද්ධශ්‍රාවකයෝ ද නො ගියවිරූ දෙස වූ නිවනට යෙත් නු’යි අෂ්ටාඞ්ගමාර්‍ග නම් වෙයි. යම්තාක් වෙන් වෙන් මහණබමුණන්ගේ ද මෙයින් අන්‍යලබ්ධි ඇතියන්ගේ ද මාර්‍ග කෙනෙක් වෙත් නම් (ඔවුනතුරින්) මෙ මැ ආර්‍ය්‍යඅෂ්ටාඞ්ගමාර්‍ග අග්‍ර ද ශ්‍රේෂ්ඨ ද ප්‍රමුඛ ද උත්තම ද ප්‍රවර ද වේ නු’යි මාර්‍ගයන් අතුරින් අෂ්ටාඞ්ගමාර්‍ගය ශ්‍රේෂ්ඨ යි.
සකෘදාගාමිමාර්‍ගක්‍ෂණයෙහි දර්‍ශනාර්‍ත්‍ථයෙන් සම්‍යග්දෘෂ්ටිය ... අවික්‍ෂේපාර්‍ත්‍ථයෙන් සම්‍යක්සමාධිය ඖදාරික වූ කාමරාග සංයෝජනයෙන් ප්‍රතිඝසංයෝජනයෙන් ඖදාරික වූ කාමරාගානුශයෙන් ප්‍රතිඝානුශයෙන් විරක්ත වෙයි, තදනුවර්‍තකක්ලේශයන් කෙරෙන් ද ස්කන්‍ධයන් කෙරෙන් ද විරක්ත වෙයි, බාහ්‍ය වූත් හැම නිමිත්ත කෙරෙන් විරක්ත වෙයි. විරාගය නිර්‍වාණය අරමුණු කොට ඇත්තේ යැ, නිර්‍වාණය ගොදුරු කොට ඇත්තේ ය. නිර්‍වාණාලම්බනයෙහි උපන්නේ යැ නිර්‍වාණායෙහි (ප්‍රවෘත්ති විසින්) සිටියේ යැ නිර්‍වාණයෙහි පිහිටියේ යි.