8.
විපර්‍ය්‍යාසකථා
සැවැත් නිදාන යි ... මහණෙනි, මොහු සතරදෙන සංඥාවිපර්‍ය්‍යාසයෝ යැ චිත්තවිපර්‍ය්‍යාසයෝ යැ දෘෂ්ටිවිපර්‍ය්‍යාසයෝ යි, කවර සතරදෙනෙකැ යත්: මහණෙනි, අනිත්‍ය (වස්තු) යෙහි නිත්‍ය යැ යන සංඥාව සංඥාවිපර්‍ය්‍යාස යැ චිත්ත විපර්‍ය්‍යාස යැ දෘෂ්ටිවිපර්‍ය්‍යාස යි. මහණෙනි, දුඃඛයෙහි සුඛ යැ යනු සංඥාවිපර්‍ය්‍යාස යැ චිත්තවිපර්‍ය්‍යාස යැ දෘෂ්ටිවිපර්‍ය්‍යාස යි. මහණෙනි, අනාත්මයෙහි ආත්ම යැ යනු සංඥාවිපර්‍ය්‍යාස යැ චිත්තවිපර්‍ය්‍යාස යැ දෘෂ්ටිවිපර්‍ය්‍යාස යි. මහණෙනි, අශුභයෙහි ශුභ යැ යනු සංඥාවිපර්‍ය්‍යාස යැ චිත්තවිපර්‍ය්‍යාස යැ දෘෂ්ටිවිපර්‍ය්‍යාස යි. මහණෙනි, මොහු සතරදෙන සංඥාවිපර්‍ය්‍යාසයෝ යැ චිත්තවිපර්‍ය්‍යාසයෝ යැ දෘෂ්ටිවිපර්‍ය්‍යාසයෝ යි.
මහණෙනි, මොහු සතරදෙන සංඥාවිපර්‍ය්‍යාසයෝ නො වෙති, චිත්තවිපර්‍ය්‍යාසයෝ නො වෙති, දෘෂ්ටිවිපර්‍ය්‍යාසයෝ නො වෙත්. කවර සතරදෙනෙකැ යත්: මහණෙනි, අනිත්‍යයෙහි අනිත්‍ය යැ යනු සංඥාවිපර්‍ය්‍යාස නො වෙයි, චිත්තවිපර්‍ය්‍යාස නො වෙයි, දෘෂ්ටිවිපර්‍ය්‍යාස නො වේ. මහණෙනි, දුඃඛයෙහි දුඃඛ යැ යනු සංඥාවිපර්‍ය්‍යාස නො වෙයි, චිත්තවිපර්‍ය්‍යාස නො වෙයි, දෘෂ්ටිවිපර්‍ය්‍යාස නො වේ. මහණෙනි, අනාත්මයෙහි අනාත්ම යැ යනු සංඥාවිපර්‍ය්‍යාස නො වෙයි, චිත්තවිපර්‍ය්‍යාස නො වෙයි, දෘෂ්ටිවිපර්‍ය්‍යාස නො වේ. මහණෙනි, අශුභයෙහි අශුභ යැ යනු සංඥාවිපර්‍ය්‍යාස නො වෙයි, චිත්තවිපර්‍ය්‍යාස නො වෙයි, දෘෂ්ටිවිපර්‍ය්‍යාස නො වේ. මහණෙනි, මොහු සතරදෙන සංඥාවිපර්‍ය්‍යාසයෝ නො වෙති, චිත්තවිපර්‍ය්‍යාසයෝ නො වෙති, දෘෂ්ටිවිපර්‍ය්‍යාසයෝ නො වෙත්.
(1) අනිත්‍යයෙහි නිත්‍ය යැ යන සංඥා ඇති දුඃඛයෙහි දු සුඛසංඥා ඇති අනාත්මයෙහි දු ආත්ම යැ යන සංඥා ඇති අශුභයෙහි දු ශුභසංඥා ඇති මිසදිටුයෙන් මඩනාලද භ්‍රාන්ත වූ සිත් ඇති විපරීතසංඥා ඇති යම් සත්ත්‍ව කෙනෙක් වෙත් ද,
(2) ඒ සත්ත්‍වයෝ යෝගක්‍ෂේම සඞ්ඛ්‍යාත නිවනට නො පැමිණියාහු මාරයාගේ යෝගයෙහි යෙදුණාහු වෙති. එ මැ සත්ත්‍වයෝ සසර සැරිසරති, (ඔහු) ජාතිමරණයට පැමිණියාහු ද එහෙයිනි.
(3) යම් කලෙක ප්‍රඥාලෝකය කරන්නා වූ සර්‍වඥ බුදුවරයෝ ලොවැ උපදිත් ද ඒ බුදුවරයෝ දුක්ඛූපසම සඞ්ඛ්‍යාත නිවනට යන මේ දහම ප්‍රකාශ කෙරෙත්.
(4) සප්‍රාඥ වූ ජනයෝ ඒ බුදුවරයන්ගේ දහම අසා ස්වචිත්තය ලැබ අනිත්‍යය අනිත්‍ය හෙයින් දුටුවාහු යැ. දුඃඛය දුක් හෙයින් දුටුවාහු යැ.
(5) අනාත්මයෙහි අනාත්ම යැ යි දුටුවාහු යැ අශුභය අශුභ හෙයින් දුටුවාහු යැ සමාදන් කළ සම්‍යක්දෘෂ්ටි ඇත්තාහු සියලු වර්‍තදුඃඛය ඉක්මවූවාහු යයි.
මේ සතර විපර්‍ය්‍යාසයෝ දෘෂ්ටිසම්පන්න (සෝවන්) පුද්ගලයාහට ප්‍රහීණ වූවාහු ද අප්‍රහීණ වූවාහු ද යත්: කිසි විපර්‍ය්‍යාස කෙනෙක් ප්‍රහීණයහ. කිසි විපර්‍ය්‍යාස කෙනෙක් අප්‍රහීණයහ. අනිත්‍යයෙහි නිත්‍ය යැ යන සංඥාවිපර්‍ය්‍යාසය චිත්තවිපර්‍ය්‍යාසය දෘෂ්ටිවිපර්‍ය්‍යාසය ප්‍රහීණ යැ, දුඃඛයෙහි සුඛ යැ යන සංඥාව උපදී, චිත්තය උපදී. දෘෂ්ටිවිපර්‍ය්‍යාසය ප්‍රහීණ යැ, අනාත්මයෙහි අනාත්ම යැ යන සංඥාවිපර්‍ය්‍යාසය චිත්තවිපර්‍ය්‍යාසය දෘෂ්ටිවිපර්‍ය්‍යාසය ප්‍රහීණ යැ, අශුභයෙහි ශුභ යැ යන සංඥාව උපදී, චිත්තය උපදී. දෘෂ්ටිවිපර්‍ය්‍යාසය ප්‍රහීණ යි.
(අනිත්‍යයෙහි නිත්‍ය යැ අනාත්මයෙහි ආත්ම යැ යන) දෙවත්හි විපර්‍ය්‍යාසයයෝ සදෙනෙක් ප්‍රහීණයහ. (දුඃඛයෙහි සුඛ යැ අශුභයෙහි ශුභ යැ යන) දෙවත්හි විපර්‍ය්‍යාසයයෝ දෙදෙනෙක් ප්‍රහීණයහ, විපර්‍ය්‍යාසයයෝ සතර දෙනෙක් අප්‍රහීණයහ. සතර වත්හි විපර්‍ය්‍යාසයයෝ අට දෙනෙක් ප්‍රහීණයහ. විපර්‍ය්‍යාසයෝ සතර දෙනෙක් අප්‍රහීණයෝ යි.
විපර්‍ය්‍යාසකථා නිමි.
9.
මාර්‍ගකථා
මග්ගෝ යනු: කවර අර්‍ත්‍ථයෙකින් මාර්‍ග වේ ද යත්: ස්‍රෝතාපත්තිමාර්‍ගක්‍ෂණයෙහි දර්‍ශන ස්වභාවයෙන් සම්‍යග්දෘෂ්ටිය මිථ්‍යාදෘෂ්ටිහුගේ ප්‍රහාණයට මාර්‍ග ද හේතු ද වෙයි, සහජාතධර්‍මයනට උපස්ථම්භනය පිණිස මාර්‍ග ද හේතු ද වෙයි, කෙලෙසුන් ගෙවීම පිණිස මාර්‍ග ද හේතු ද වෙයි, ප්‍රතිවේධාදිය විශෝධනය පිණිස මාර්‍ග ද හේතු ද වෙයි, චිත්තයාගේ අධිෂ්ඨානය පිණිස මාර්‍ග ද හේතු ද වෙයි, චිත්තයාගේ වෝදානය පිණිස මාර්‍ග ද හේතු ද වෙයි. විශේෂාධිගමය පිණිස මාර්‍ග ද හේතු ද වෙයි. මත්තෙහි ප්‍රතිවේධය පිණිස මාර්‍ග ද හේතු ද වෙයි, සත්‍යාභිසමය පිණිස මාර්‍ග ද හේතු ද වෙයි, නිරෝධයෙහි පිහිටුවනු පිණිස මාර්‍ග ද හේතු ද වේ.
අභිනිරෝපණ ස්වභාවයෙන් සම්‍යක්සංකල්පය මිථ්‍යාසංකල්පයාගේ ප්‍රහාණය පිණිස මාර්‍ග ද හේතු ද වෙයි, සහජාතධර්‍මයනට උපස්ථම්භනය පිණිස මාර්‍ග ද හේතු ද වෙයි, කෙලෙසුන් ගෙවීම පිණිස මාර්‍ග ද හේතු ද වෙයි, ප්‍රතිවේධාදිවිශෝධනය පිණිස මාර්‍ග ද හේතු ද වෙයි, චිත්තාධිෂ්ඨානය පිණිස මාර්‍ග ද හේතු ද වෙයි, චිත්තපාරිශුද්ධිය පිණිස මාර්‍ග ද හේතු ද වෙයි, විශේෂාධිගමය පිණිස මාර්‍ග ද හේතු ද වෙයි, මත්තෙහි ප්‍රතිවේධය පිණිස මාර්‍ග ද හේතු ද වෙයි, සත්‍යප්‍රතිවේධය පිණිස මාර්‍ග ද හේතු ද වෙයි, නිවන්හි පිහිටුවනු පිණිස මාර්‍ග ද හේතු ද වේ.
වාක්සංවර සඞ්ඛ්‍යාත පරිග්‍රහ ස්වභාවයෙන් සම්‍යග් වචනය මිථ්‍යාවචන ප්‍රහාණය පිණිස මාර්‍ග ද හේතු ද වෙයි, සහජාතධර්‍මයනට උපස්ථම්භනය පිණිස මාර්‍ග ද හේතු ද වෙයි, කෙලෙසුන් ගෙවීම පිණිස මාර්‍ග ද හේතු ද ප්‍රතිවේධාදිවිශෝධනය පිණිස මාර්‍ග ද හේතු ද වෙයි, චිත්තාධිෂ්ඨානය පිණිස මාර්‍ග ද හේතු ද වෙයි, චිත්ත පාරිශුද්ධිය පිණිස මාර්‍ග ද හේතු ද වෙයි, විශේෂාධිගමය පිණිස මාර්‍ග ද හේතු ද වෙයි, මත්තෙහි ප්‍රතිවේධය පිණිස මාර්‍ග ද හේතු ද වෙයි, සත්‍යාභිසමය පිණිස මාර්‍ග ද හේතු ද වෙයි, නිවන්හි පිහිටුවනු පිණිස මාර්‍ග ද හේතු ද වේ.