4-4. චතුර්‍ත්‍ථ සූත්‍රය
[සැවැත්නිදාන යි]
මහණෙනි, මේ ඉන්‍ද්‍රියයෝ පස්දෙනෙකි: කවර පස්දෙනෙක් ද යත්: ශ්‍රද්ධේන්‍ද්‍රිය යැ විය්‍යෙර්‍න්‍ද්‍රිය යැ ස්මෘතීන්‍ද්‍රිය යැ සමාධීන්‍ද්‍රිය යැ ප්‍රඥේන්‍ද්‍රිය යි. මහණෙනි, මොහු පඤ්චේන්‍ද්‍රියයෝ යි.
මේ පඤ්චේන්‍ද්‍රියයෝ කිහි අයුරෙකින් කවර අරුතෙකින් දතයුත්තාහු ද යත්: මෙ පඤ්චේන්‍ද්‍රියයෝ සඅයුරෙකින් එ මැ අරුතින් දතයුත්තාහ. අධිපතිභාවාර්‍ත්‍ථයෙන ආදිවිශෝධනාර්‍ත්‍ථයෙන අධිමාත්‍රාර්‍ත්‍ථයෙන අධිෂ්ඨානාර්‍ත්‍ථයෙන පර්‍ය්‍යාදානාර්‍ත්‍ථයෙන ප්‍රතිෂ්ඨාපකාර්‍ත්‍ථයෙනි.
කිසෙයින් අධිපතිභාවාර්‍ත්‍ථයෙන් ඉන්‍ද්‍රියයෝ දතයුත්තාහු ද යත්:
අශ්‍රද්ධාව දුරුකරන්නාහට අධිමෝක්‍ෂාධිපතිභාවාර්‍ත්‍ථයෙන් ශ්‍රද්ධේන්‍ද්‍රියය දතයුතු යැ ශ්‍රද්ධෙන්‍ද්‍රියයාගේ වශයෙන් ප්‍රග්‍රහාර්‍ත්‍ථයෙන් වීය්‍යෙර්‍න්‍ද්‍රියය දතයුතු යැ එළඹසිටුනා අර්‍ත්‍ථයෙන් ස්මෘතීන්‍ද්‍රියය දතයුතු යැ අවික්‍ෂේපාර්‍ත්‍ථයෙන් සමාධීන්‍ද්‍රියය දතයුතු යැ දර්‍ශනාර්‍ත්‍ථයෙන් ප්‍රඥේන්‍ද්‍රියය දතයුතු.
කෞසීද්‍යය දුරු කරන්නාහට ප්‍රග්‍රහාධිපතිභාවාර්‍ත්‍ථයෙන් වීය්‍යෙර්‍න්‍ද්‍රියය දතයුතු යැ වීය්‍යෙර්‍න්‍ද්‍රියයාගේ වශයෙන් එළඹසිටීම් අර්‍ත්‍ථයෙන් ස්මෘතීන්‍ද්‍රියය දතයුතු යැ අවික්‍ෂේපාර්‍ත්‍ථයෙන් සමාධීන්‍ද්‍රියය දතයුතු යැ දර්‍ශනාර්‍ත්‍ථයෙන් ප්‍රඥේන්‍ද්‍රියය දතයුතු යැ අධිමෝක්‍ෂාර්‍ත්‍ථයෙන් ශ්‍රද්ධේන්‍ද්‍රියය දතයුතු.
ප්‍රමාදය දුරු කරන්නාහට උපස්ථානාධිපතිහාවාර්‍ත්‍ථයෙන් ස්මෘතීන්‍ද්‍රියය දතයුතු යැ ස්මෘතීන්‍ද්‍රියයාගේ වශයෙන් අවික්‍ෂේපාර්‍ත්‍ථයෙන් සමාධීන්‍ද්‍රියය දතයුතු යැ දර්‍ශනාර්‍ත්‍ථයෙන් ප්‍රඥේන්‍ද්‍රියය දතයුතු යැ අධිමෝක්‍ෂාර්‍ත්‍ථයෙන් ශ්‍රද්ධේන්‍ද්‍රියය දතයුතු යැ ප්‍රග්‍රහාර්‍ත්‍ථයෙන් වීය්‍යෙර්‍න්‍ද්‍රියය දතයුතු.
ඖද්ධත්‍යය දුරුකරන්නාහට අවික්‍ෂේපාධිපතිභාර්‍ත්‍ථයෙන් සමාධීන්‍ද්‍රියය දතයුතු යැ සමාධීන්‍ද්‍රියයාගේ වශයෙන් දර්‍ශනාර්‍ත්‍ථයෙන් ප්‍රඥේන්‍ද්‍රියය දතයුතු යැ අධිමෝක්‍ෂාර්‍ත්‍ථයෙන් ශ්‍රද්ධේන්‍ද්‍රියය දතයුතු යැ ප්‍රග්‍රහාර්‍ත්‍ථයෙන් වීය්‍යෙර්‍න්‍ද්‍රියය දතයුතු යැ උපස්ථානාර්‍ත්‍ථයෙන් ස්මෘතීන්‍ද්‍රියය දතයුතු.
අවිද්‍යාව දුරුකරන්නාහට දර්‍ශනාධිපතිභාවාර්‍ත්‍ථයෙන් ප්‍රඥේන්‍ද්‍රියය දතයුතු යැ ප්‍රඥේන්‍ද්‍රියයාගේ වශයෙන් අධිමෝක්‍ෂාර්‍ත්‍ථයෙන් ශ්‍රද්ධේන්‍ද්‍රියය දතයුතු යැ ප්‍රග්‍රහාර්‍ත්‍ථයෙන් වීය්‍යෙර්‍න්‍ද්‍රියය දතයුතු යැ උපස්ථානාර්‍ත්‍ථයෙත් ස්මෘතීන්‍ද්‍රියය දතයුතු යැ අවික්‍ෂේපාර්‍ත්‍ථයෙන් සමාධීන්‍ද්‍රියය දතයුතු.
කාමච්ඡන්‍දය දුරු කරන්නාහට නෛෂ්ක්‍රම්‍ය වශයෙන් අධිමෝක්‍ෂාධිපතිභාවාර්‍ත්‍ථයෙන් ශ්‍රද්ධේන්‍ද්‍රියය දතයුතු යැ ශ්‍රද්ධෙන්‍ද්‍රියයාගේ වශයෙන් ප්‍රග්‍රහාර්‍ත්‍ථයෙන් වීය්‍යෙර්‍න්‍ද්‍රියය දතයුතු යැ උපස්ථානාර්‍ත්‍ථයෙන් ස්මෘතීන්‍ද්‍රියය දතයුතු යැ අවික්‍ෂේපාර්‍ත්‍ථයෙන් සමාධීන්‍ද්‍රියය දතයුතු යැ දර්‍ශනාර්‍ත්‍ථයෙන් ප්‍රඥේන්‍දියය දතයුතු.
කාමච්ඡන්‍දය දුරු කරන්නාහට නෛෂ්ක්‍රම්‍ය වශයෙන් ප්‍රග්‍රහාධිපති – භාවාර්‍ත්‍ථයෙන් විය්‍යෙර්‍න්‍ද්‍රියය දතයුතු යැ වීය්‍යෙර්‍න්‍ද්‍රියයාගේ වශයෙන් උපස්ථානාර්‍ත්‍ථයෙන් ස්මෘතීන්‍ද්‍රියය දතයුතු යැ අවික්‍ෂේපාර්‍ත්‍ථයෙන් සමාධීන්‍ද්‍රියය දතයුතු යැ දර්‍ශනාර්‍ත්‍ථයෙන් ප්‍රඥේන්‍ද්‍රියය දතයුතු යැ අධිමෝක්‍ෂාර්‍ත්‍ථයෙන් ශ්‍රද්ධේන්‍ද්‍රියය දතයුතු.
කාමච්ඡන්‍දය දුරු කරන්නාහට නෛෂ්ක්‍රම්‍ය වශයෙන් උපස්ථානාධිපතිභාවාර්‍ත්‍ථයෙන් ස්මෘතීන්‍ද්‍රියය දතයුතු යැ ස්මෘතීන්‍ද්‍රියයාගේ වශයෙන් අවික්‍ෂේපාර්‍ත්‍ථයෙන් සමාධීන්‍ද්‍රියය දතයුතු යැ දර්‍ශනාර්‍ත්‍ථයෙන් ප්‍රඥේන්‍ද්‍රියය දතයුතු යැ අධිමෝක්‍ෂාර්‍ත්‍ථයෙන් ශ්‍රද්ධේන්‍ද්‍රියය දතයුතු යැ ප්‍රග්‍රහාර්‍ත්‍ථයෙන් වීය්‍යෙර්‍න්‍ද්‍රියය දතයුතු.
කාමච්ඡන්‍දය දුරු කරන්නාහට නෛෂ්ක්‍රම්‍ය වශයෙන් අවික්‍ෂේපධිපතිභාවාර්‍ත්‍ථයෙන් සමාධීන්‍ද්‍රියය දතයුතු යැ සමාධීන්‍ද්‍රියයාගේ වශයෙන් දර්‍ශනාර්‍ත්‍ථයෙන් ප්‍රඥේන්‍ද්‍රියය දතයුතු යැ අධිමෝක්‍ෂාර්‍ත්‍ථයෙන් ශ්‍රද්ධේන්‍ද්‍රියය දතයුතු යැ ප්‍රග්‍රහාර්‍ත්‍ථයෙන් වීය්‍යෙර්‍න්‍ද්‍රියය දතයුතු යැ උපස්ථානාර්‍ත්‍ථයෙන් ස්මෘතීන්‍ද්‍රියය දතයුතු.
කාමච්ඡන්‍දය දුරු කරන්නාහට නෛෂ්ක්‍රම්‍ය වශයෙන් දර්‍ශනාධිපතිභාවාර්‍ත්‍ථයෙන් ප්‍රඥේන්‍ද්‍රියය දතයුතු යැ ප්‍රඥේන්‍ද්‍රියයාගේ වශයෙන් අධිමෝක්‍ෂාර්‍ත්‍ථයෙන් ශ්‍රද්ධේන්‍ද්‍රියය දතයුතු යැ ප්‍රග්‍රහාර්‍ත්‍ථයෙන් වීය්‍යෙර්‍න්‍ද්‍රියය දතයුතු යැ උපස්ථානාර්‍ත්‍ථයෙන් ස්මෘතීන්‍ද්‍රියය දතයුතු යැ අවික්‍ෂේපාර්‍ත්‍ථයෙන් සමාධීන්‍ද්‍රියය දතයුතු.