9. 11.
ක්‍ෂීණාස්‍රව නාග තෙම යම් දෘෂ්ටිගතාදියෙකින් වෙන් වූයේ ලොවැ හැසිරෙන්නේ ද, (හෙතෙම) ඒ දෘෂ්ටිගතයන් දැඩි වැ ගෙන නො කියන්නේ යැ. ඵල සඞ්ඛ්‍යාත ජලයෙහි උපන් කටු සහිත දඬු ඇති පියුම දියෙන් හා කලලින් යම්සේ නො තැවැරුණේ ද, එසෙයින් අධ්‍යාත්මශාන්තිය ප්‍රකාශ කරන තෘෂ්ණා රහිත වූ ක්‍ෂීණාස්‍රව මුනි තෙම කාමයෙහි ද ලෝකයෙහි ද නො ඇලුණේ වේ.
යෙහි විවිත්තා විචරෙය්‍ය ලෝකේ - ‘යෙහි’ යනු: යම් දෘෂ්ටිගතයන් ගෙන්; විවිත්තො - කායදුශ්චරිතයෙන් සිස් වූයේ වෙන් වූයේ ඉතා වෙන් වූයේ වාග්දුශ්චරිතයෙන්... මනෝදුශ්චරිතයෙන්... රාගයෙන්... සියලු අකුශලාභිසංස්කාරයන් කෙරෙන් රිත්ත - විවිත්ත - ප්‍රවිවික්ත වූයේ; විචරෙය්‍ය - හැසිරෙන්නේය වෙසෙන්නේය ඉරියවු පවත්වන්නේය, රැකෙන්නේය යැපෙන්නේය යාපනය වන්නේය; ලෝකේ - මිනිස් ලොවැ... ආයතනලෝකයෙහි නුයි ‘යෙහි විචිත්තො විචරෙය්‍ය ලෝකේ’ යනු වේ.
න තානි උග්ගයහ වදෙය්‍ය නාගො - ‘නාගො’ යනු: පව් නො කෙරේ නුයි ‘නාග’යැ (අගතියට) නො යේ නුයි ‘නාග’ යැ (පුහුන් කෙලෙසුන් කරා) නො පැමිණේ නුයි ‘නාග’යැ. කිසෙයින් පව් නො කරනුයෙන් නාග වෙයි යත්: පීඩාකර වූ පුනර්‍භවය දෙන්නා වූ දරථ සහිත වූ දුඃඛ විපාක උපදවන මත්තෙහි ජාතිජරාමරණයන්ට ප්‍රත්‍යය වූ ලාමක අකුශල ධර්‍මයෝ ‘ආගු’ යයි කියනු ලැබෙත්.
1. (‘සභිය’යී බුදුහු මෙසේ වදාළහ:) යමෙක් ලෝකයෙහි අල්පමාත්‍ර වූ ද පාපයක් නො කෙරේ නම් එබඳු වූයේ ‘නාග’ යයි කියනු ලැබෙයි. හෙතෙම කාමාදි සියලු යෝගයන් ද සංයොජනභෙද වූ බන්ධනයන් ද හැරපියා ස්කන්‍ධාදි සියලු තැන්හි, කිසි සඞ්ගයෙකින් නො ඇලෙයි, ද්විවිධ විමුක්තියෙන් මිදුණේ ලාභාලාභාදියෙහි තාදී වූයේ ද වේ.
මෙසේ පව් නො කෙරේ නුයි ‘නාග’ යැ. කිසෙයින් නො යේ නුයි නාග වෙයි යත්: ඡන්‍දයෙන් අගතියට නො යෙයි, ද්වේෂයෙන් අගතියට නො යෙයි, මෝහයෙන් අගතියට නො යෙයි, භයින් අගතියට නො යෙයි, රාගවශයෙන් නො යෙයි, ද්වෙෂවශයෙන් - මොහවශයෙන් - මානවශයෙන් - දෘෂ්ටිවශයෙන් - ඖද්ධත්‍යවශයෙන් - විචිකිත්සාවශයෙන් - අනුශයවශයෙන් නො යෙයි, වර්‍ග වූ ධර්‍මයන් ගෙන් නො යවනු ලැබෙයි, නො පමුණුවනු ලැබෙයි, නො වහනු ලැබෙයි, නො හරිනු ලැබේ. මෙසේ නො යේ නුයි - ‘නාග’ යැ. කෙසේ නො ඒ නුයි ‘නාග’ නම් වෙයි යත්: සෝවාන්මඟින් යම් කෙලෙස් කෙනෙක් ප්‍රහීණ වූවාහු නම් ඒ කෙලෙසුන් කරා පෙරළා නො එයි, පසු වැ නො එයි, ආපසු නො එයි. සැදැගැමිමඟින්... අනගැමිමඟින්... රහත්මඟින් යම් කෙලෙස් කෙනෙක් ප්‍රහීණ වූවාහු නම්, ඒ කරා පෙරළා නො එයි පසු වැ නො එයි ආපසු නො එයි. මෙසේ නො ඒ නුයි ‘නාග’ නමි.
න තානි උග්ගය්හ වදෙය්‍ය නාගො - නාග තෙමේ ඒ දෘෂ්ටිගතයන් ගෙන ඔසොවා ගෙන ග්‍රහණය කොට පරාමර්‍ශ කොට අභිනිවේශය කොට නො පවසන්නේය නො කියන්නේය නො බණන්නේය නො දක්වන්නේය නො වහරන්නේය. ‘ශාශ්වත යැ ලෝකය... සත්ත්‍වයා මරණින් මතු නො මැ වෙයි, නො වන්නේ නො වෙයි, මේ සැබව, සෙස්ස මෝඝ යැ’යි නො පවසන්නේය නො කියන්නේය නො බණන්නේය නො දක්වන්නේය නො වහරන්නේ නුයි ‘න තානි උග්ගය්හ වදෙය්‍ය නාගො’ යනු වේ.
එලම්බුජං කණටකං වාරිජං යථා ජලෙන පඞ්කෙන ච නූපලිත්තං - ‘එලං’ යී දිය කියනු ලැබෙයි. ‘අම්බුජ’යී පියුම කියනු ලැබෙයි. ‘කණ්ටක, යී රළු වූ දණ්ඩ කියනු ලැබෙයි. ‘වාරි’යී දිය කියනු ලැබෙයි. ‘වාරිජ’යී දියෙහි උපන් පියුම කියනු ලැබෙයි. ‘ජල’යී දිය කියනු ලැබෙයි. ‘පඞ්ක’යී කලල් කියනු ලැබේ. යම් සේ දියෙහි උපන් දියෙහි හටගත් පියුම දියෙන් හා කලලින් නො ඇලේ ද වෙසෙසින් නො ඇලේ ද නො තැවැරේ ද, නො ඇලුණේ වෙසෙසින් නො ඇලුණේ නො තැවැරුණේ නුයි ‘ඵලම්බුජං කණ්ටකං වාරිජං යථා ජලෙන පඞ්කෙන ච නූපලිත්තං’ යනු වේ.