16. 7.
ආරබ්ධවීර්‍ය්‍ය ඇති ඒ මහණ හට කෙබඳු වචනයෝ වන්නාහු ද? මෙහි ඔහුට කෙබඳු ගෝචරයෝ වන්නාහු ද? ඔහුට කීදෘශ වූ ශීලව්‍රත කෙනෙක් වන්නාහු ද?
ක්‍යාස්ස බ්‍යාප්පථයො අස්සු - කෙබඳු වූ කෙසේ සිටි කවර ප්‍රකාර ඇති කවර ආකාර ඇති චවනයෙන් සමන්‍විත වූයේ වන්නේ දැ’ යි වාක් පාරිශුද්ධිය විචාරයි. වාක්පාරිශුද්ධිය කවර යත්: මෙහි මහණ තෙමේ මෘෂාවාදය හාරැපියා මුසවායෙන් වැළැකුණේ සැබෑ බස කියනුයේ සැබවින් සැබව ගළපනුයේ තිර වූයේ හැදැහිය යුතු බස් ඇතියේ ලොව නො රවටනුයේ වෙයි, පිසුනු බස් හැරැපියා පිසුනු බසින් වැළැකුණේ වෙයි: මෙතැනින් අසා මුන් ගේ බිඳුමට අතැන නො කියනුයේ, අතැනින් හෝ අසා අරුන් ගේ බිඳුමට මුන්ට නො කියනුයේ වෙයි. මෙසේ භින්න වූවන් හෝ සමඟ කරනුයේ සමඟ වූවන් හෝ දැඩි කරනුයේ සමඟියෙහි ඇලුම් ඇතියේ සමඟ වූවන් කෙරෙහි ඇලුණේ සමඟ වූවනට සතුටු වූයේ සමඟ කරන බස් කියනුයේ වෙයි, රළුබස් හැරැපියා රළුබසින් වැළැකුණේ වෙයි. යම් වචනයක් නිදොස් නම් කනට සුව නම් පෙම් උපදවා නම් සිතට වදී නම්, පුරෙහි වූවා නම් බොහෝ දෙනාට කැමැති නම් බොහෝ දෙනාගේ මන වඩා නම් එබඳු වචන කියන්නේ වෙයි.
නිසරු (- ප්‍රලාප) බස් හැරපියා නිසරු බසින් වැළැකුණේ වෙයි. කල් බලා කියනුයේ සැබවක් ම කියනුයේ වැඩදායක තෙපුල් කියනුයේ ධර්‍මවාදී වූයේ විනයවාදී වූයේ සුදුසු කල කරුණු සහිත වූ පිරිසිඳුම් ඇති වැඩ සහිත වූ ළෙහි ලා දැරිය යුතු වූ තෙපුලක් මැ කියන්නේ වෙයි. චතුර්විධ වාක්සුචරිතයෙන් යුක්ත වූයේ සතර දොසින් වෙන් වූ තෙපුලක් මැ කියයි. දෙතිස් තිරිසන් කථාවෙන් දුරු වූයේ වන්නේ යැ, වෙන් වූයේ වෙසෙසින් වෙන් වූයේ නික්මුණේ බැහැර වූයේ වෙසෙසින් මිදුණේ විමර්‍ය්‍යාදීකෘත සිතින් යුක්ත වැ වෙසෙයි. දශ කථාවස්තූන් කියයි. ඒ මෙසේ යැ: අල්පෙච්ඡකථාව කියයි, ඉතරෙතරප්‍රත්‍යයසන්තොෂ කථාව - විවේකනිඃශ්‍රිත කථාව - අසංසර්‍ගකථාව - වීර්‍ය්‍යාරම්භකථාව - ශීලකථාව - සමාධිකථාව - ප්‍රඥාකථාව - විමුක්තිකථාව - විමුක්තිඥානදර්‍ශනකථාව - සතිපට්ඨානකථාව - සම්‍යක්ප්‍රධානකථාව - ඍද්ධිපාදකථාව - ඉන්ද්‍රියකථාව - බලකථාව - බොධ්‍යඞ්ගකථාව - මාර්‍ගකථාව - ඵලකථාව - නිර්‍වාණකථාව කියයි. වචනයෙන් සංයම වූයේ දැමුණේ වෙසෙසින් දැමුණේ ගෝපනය වූයේ ගෝපිත වූයේ රැකුණේ සංවර වූයේ වේ. මෝ තොමෝ වචීපාරිසුද්ධිය යි. මෙබඳු වාක්පාරිශුද්ධියෙන් සමන්‍විත වූයේ වන්නේ නුයි ‘ක්‍යාස්ස බ්‍යාප්පථයො අස්සු’ යනු වේ.
ක්‍යාස්සස්සු ඉධ ගෝචරා - කෙබඳු වූ කවර පැවැතුම් ඇති, කවර ප්‍රකාර වූ කවර ආකාර ඇති, ගෝචරයෙන් සමන්‍විත වූයේ වන්නේදැ’ යි ගෝචරය විචාරයි. ගෝචරයෙක් ඇත, අගොචරයෙක් ඇත.
අගෝචරය කවරැ යත්: මෙහි එකෙක් වේශ්‍යාවන් ගෝචර (-යායුතු තැන්) කොට ඇත්තේ හෝ වේ ද, වැන්දඹුවන් ගෝචර කොට ඇත්තේ හෝ වේ ද, මැහැලි කුමාරිකාවන් ගෝචර කොට ඇත්තේ හෝ වේ ද, නපුංසකයන් ගෝචර කොට ඇත්තේ හෝ වේ ද, මෙහෙණන් ගෝචර කොට ඇත්තේ හෝ වේ ද, සුරාගෙය ගෝචර කොට ඇත්තේ හෝ වේ ද, රජුන් හා ද රජමහඇමැතියන් හා ද තීර්‍තථකයන් හා ද තීර්‍ත්‍ථකශ්‍රාවකයන් හා ද අනනුලෝමික වූ සංසර්‍ගයෙන් සංසෘෂ්ට වැ (- හැනී) වෙසේ ද, යළි යම් කුල කෙනෙක් (බුද්ධාදීන් කෙරෙහි) හැදැහිලි නැත්තාහු ද (එහෙයින් මැ) නො පහන් වූවාහු ද ඔපාන (-සතරමංසල කැණි ළිඳක්) මෙන් නො වූවාහු ද මහණුන්ට මෙහෙණන්ට උවසුවන්ට උවැසියන්ට අක්‍රොශ හා පරිභව කරන්නාහු ද අනර්‍තථ කැමැති වෙත් ද අහිත කැමැති වෙත් ද, නො සුව කැමති වෙත් ද අයොගක්ෂෙමය (භය) කැමැත්තාහු වෙත් ද, එබඳු වූ කුලයන් සේවනය කෙරේ ද එළැඹේ ද නැවත නැවත එළැඹේ ද, මේ ‘අගෝචරය’ යි කියනු ලැබේ.
නොහොත් ඇතුළුගමට පිවිසියේ වීදියට පිළිපන්නේ අසංවර වැ යේ ද, ඇතුන් බලමින් අසුන් බලමින් රිය බලමින් පාබලසෙන් බලමින් ගැහැනුන් බලමින් පිරිමින් බලමින් කුමරියන් බලමින් කුමරුන් බලමින් ඇතුළුසල්පිල් බලමින් ගෙදොර බලමින් උඩ බලමින් යට බලමින් දසනුදස බලමින් යේ ද, මෙ ද ‘අගොචර’ යයි කියනු ලැබේ.