16. 16.
කුමක් වළඳම් ද, කොහි හෝ වළඳම් ද, මේ රෑ ඒකාන්තයෙන් දුකසේ ශයනය කෙළෙම්, අද රෑ කොහි හොවිම් ද, යන වැලැපියයුතු වූ මේ සතර විතර්‍කයන් අපරිබොධ වැ හැසිරෙනසුලු ශෛක්‍ෂ තෙමේ දුරුකරන්නේ යි.
කිං සු අසිස්සං කුවං වා අසිස්සං - ‘කිං සු අසිස්සං’ යනු: කුමක් වළඳම් ද, බත් හෝ කොමු හෝ හත්වට හෝ මාළු හෝ මස් හෝ යැයි ‘කිං සු අසිස්සං’ යනු වේ. කුවං වා අසිස්සං යනු: කොහි වළඳම් ද ක්‍ෂත්‍රියකුලයෙහි හෝ බ්‍රාහ්මණකුලයෙහි හෝ වෛශ්‍යකුලයෙහි හෝ ශුද්‍රකුලයෙහි හෝ යැයි ‘කිං සු අසිස්සං කුවං වා අසිස්සං’ යනු වේ.
දුක්ඛං වත සෙත්‍ථ කුවජ්ජ සෙස්සං - මේ රෑ දුකසේ ශයනය කෙළෙමි, පුවරුයෙහි හෝ තට්ටිකාවෙහි හෝ සම්කඩෙහි හෝ තණඇතිරියෙහි හෝ පන්ඇතිරියෙහි හෝ පිදුරුඇතිරියෙහි හෝ යැ; අද පැමිණෙන රෑ කොහි සුවසේ හොවිම් ද; ඇඳෙක හෝ පුටුවෙක හෝ බිස්සෙක හෝ බිම්බොහනයෙක හෝ විහාරෙයක හෝ ගුරුළුවක්ගෙයෙක හෝ පහයෙක හෝ සඳලුගෙයෙක හෝ ගුහාවෙක හෝ යැයි ‘දුක්ඛං වත සෙත්‍ථ කුවජ්ජ සෙස්සං’ යනු වේ.
එතෙ විතක්කෙ පරිදෙවතෙය්‍යෙ - ‘එතෙ විතක්කෙ’ යනු: පිණ්ඩපාත ප්‍රතිසංයුක්ත වූ විතර්‍ක දෙක යැ, සෙනාසනප්‍රතිසංයුක්ත වූ විතර්‍ක දෙක යි. පරිදෙවනෙය්‍යෙ යනු: වැලැපියයුතු හාත්පසින් වැලැපියයුත්තේ නුයි ‘එතෙ විතක්කෙ පරිදෙවතෙය්‍යෙ’ යනු වේ.
විනයෙථ සේඛො අනිකෙතචාරී - ‘සේඛො’ යනු: කවර කරුණෙකින් ‘සේඛ’ යී කියනු ලැබේ ද යත්: හික්මේ නුයි ‘සේඛ’ යැ. කුමක් හික්මෙයි යත් : අධිශීලයෙහි ද හික්මෙයි, අධිචිත්තයෙහි ද හික්මෙයි, අධිප්‍රඥාවෙහි ද හික්මෙයි. අධිශීලශික්‍ෂා කවර යත් … මෝ අධිප්‍රඥාශික්‍ෂා යි. මේ ත්‍රිවිධ ශික්‍ෂාවන් ආවර්‍ජන කෙරෙමින් හික්මෙයි, දැනගනිමින් - නුවණින් දකිමින් - ප්‍රත්‍යවේක්‍ෂා කෙරෙමින් - සිත්හි පිහිටුවමින් හික්මෙයි,සැදැහැයෙන් නිෂ්ඨාවට පැමිණෙමින් හික්මයි, වීර්‍ය්‍යය දැඩි ව ගනිමින් - සිහි එළවමින් - සිත පිහිටුවමින් - ප්‍රඥාවෙන් දැනගනිමින් හික්මෙයි, ස්වභාවලක්‍ෂණවශයෙන් වෙසෙසින් දතයුත්ත දැනගනිමින් හික්මෙයි, සාමාන්‍යලක්‍ෂණවශයෙන් ව්‍යාප්ත කොට දතයුත්ත හාත්පසින් දැනගනිමින් - ප්‍රහීණ කළයුත්ත ප්‍රහීණ කෙරෙමින් - වැඩියැ යුත්ත වඩමින් - ප්‍රත්‍යක්‍ෂ කළ යුත්ත ප්‍රත්‍යක්‍ෂ කෙරෙමින් හික්මෙයි, හැසිරෙයි මොනොවට හැසිරෙයි සමාදන් වැ හික්මෙයි. එකරුණෙන් ‘සේඛ’ යී කියනු ලැබේ. ශෛක්‍ෂ තෙමෙ (කෙලෙසුන්ගේ) විනය පිණිස දුරුකිරීම පිණිස ප්‍රහාණය පිණිස සන්හිඳීම පිණිස දුරැලීම පිණිස පරිත්‍යාගය පිණිස අධිශීලයෙහි ද හික්මෙන්නේ යැ, අධිචිත්තයෙහි ද හික්මෙන්නේ ය, අධිප්‍රඥාවෙහි ද හික්මෙන්නේ ය; මේ ත්‍රිවිධශික්‍ෂාවන් ආවර්‍ජන කෙරෙමින් හික්මෙන්නේ යැ, දැනගනිමින් … ප්‍රත්‍යක්‍ෂ කළයුත්ත ප්‍රත්‍යක්‍ෂ කෙරෙමින් හික්මෙන්නේ යැ, හැසිරෙන්නේ යැ, මොනොවට හැසිරෙන්නේ යැ, සමාදන් වැ පවත්නේ නුයි ‘විනයෙථ සේඛො’ යනු වේ. අනිකෙතචාරී යනු: කිසෙයින් නිකෙතචාරී වේ ද යත්: මෙහි කිසිවෙක් කුලපළිබොධයෙන් යුක්ත වූයේ වේ ද; ගණපළිබොධයෙන් - ආවාසපළිබොධයෙන් චීවරපළිබොධයෙන් - පිණ්ඩපාතපළිබොධයෙන් - සෙනාසනපළිබොධයෙන් - ගිලානපච්වයභෙසජ්ජපරික්ඛාර පළිබොධයෙන් යුක්ත වූයේ වේ ද, මෙ පරිද්දෙන් ‘නිකෙතචාරී’ වේ. කිසෙයින් ‘අනිකෙතචාරී’ වේ ද යත්: මෙ සස්නෙහි මහණ තෙමේ කුලපළිබොධයෙන් යුක්ත වූයේ නො වේ ද, ගණ - ආවාස - චීවර - පිණ්ඩපාත - සේනාසන - ගිලන්පස බෙහෙසත්පිරිකර පිළිබඳ පළිබොධයෙන් යුක්ත වූයේ නො වේ ද, මෙසේ ‘අනිකෙතචාරී’ වේ.