එකිස්සා ලොකධාතුයාති දස දහසක් ලෝක ධාතූන්ය. තීනි හි ඛෙත්තානීති ජාති ක්ෂේත්ර, ආඥා ක්ෂේත්ර, විෂය ක්ෂේත්ර යනුයි. එහි ජාති ක්ෂේත්රය නම් දස දහසක් ලෝක ධාතූන්මය. යමක් වනාහි බුදුරදුන් මව්කුස පිළිසිඳ ගන්නා වේලාවෙහි, බිහිවන වේලාවෙහි, බුදුවන වේලාවෙහි, දම්සක් පවත්වන වේලාවෙහි, ආයුසංස්කාරය හළ වේලාවෙහි පිරිනිවන්පාන වේලාවෙහි කම්පා වන්නේ එයය. කෝටි දස දහසක් සක්වළ ආඥා ක්ෂේත්රය නම් වේ. ආටානාටිය. මෝර පිරිත, ධජග්ග පිරිත, රතන පිරිත ආදීන්ගේ එහි අණ පැවැත්මය. විෂය ක්ෂේත්‍රයෙහි ප්‍රමාණයක් නැත. බුදුවරුන්ගේ ඤාණය යම් පමණක ද අවබෝධය ද එපමණය. අවබෝධය යම් පමණක ද ඤාණය ද එපමණය. ඤාණය කෙළවර කොට ඇති අවබෝධය ය. අවබෝධය කෙළවර කර ඇති ඤාණය යන වචනයෙන් අවිෂය වූවක් නම් නැත.
මේ ත්‍රිවිධ විෂය ක්ෂේත්‍රයන් හැර මේ සක්වළෙන් අන්‍ය වූ සක්වළක බුදුවරු උපදිත්ය යන කීමක් නැත. නූපදිත් යනුවෙන් ම ඇත. තීනිපිටකානීති විනය පිටකය, සූත්‍ර පිටකය, අභිධර්ම පිටකය යනුයි. තිස්සො සංගීතියොති මහකසුප් තෙරුන්ගේ සංගීතිය, යස තෙරුන්ගේ සංගීතිය, මොග්ගලීපුත්තතිස්ස තෙරුන්ගේ සංගීතිය යන ත්‍රිවිධ සංගීතීන්ය. ආරූඪ වූ ත්‍රිපිටක බුද්ධ වචනයෙහි මේ සක්වළ හැර අන්තැනක බුදුවරු උපදිත්ය යැයි කීමක් නැත. නූපදිත්ය යනුවෙන් ම ඇත.
අපුබ්බං අචරිමන්ති පෙර පසු නොවී එකවර නූපදිත්. පළමුව හෝ පසුව හෝ උපදිත් යැයි කියන ලදි. එහි බෝ පළඟෙහි ගැනීම සිදුවීද ඒතාක් පෙර නොනැගිටින්නෙමියි හුන්තැන් පටන් යම්සක් මව්කුස පිළිසිඳ ගැනීම සිදුවීද ඒතාක් පෙර යැයි නොදත යුතුයි. බෝධිසත්වයන්ගේ පිළිසිඳ ගැනීමෙන් දස දහසක් සක්වළ කම්පාවෙන් ම ක්ෂේත්ර පරිග්‍රහය කරන ලදි. අන් බුදු කෙනෙකුගේ උපත වළක්වන ලද්දේ වෙයි. පිරිනිවනේ පටන් යම්තාක් අබ ඇටයක් තරම්වත් ධාතු පිහිටා ද ඒතාක් පසුයැයි නොදත යුතුයි. ධාතූන් ඇති කල්හි බුදුවරු සිටියාහු ම වෙත්. එහෙයින් මේ අතරතුර අන් බුදු කෙනෙකුගේ උපත වළක්වන ලදි. ධාතු පිරිනිවන් පෑ කළ අන් බුදු කෙනෙකුගේ උපත නොවළක්වන ලදි.
පර්යාප්ති අන්තර්ධානය, ප්‍රතිවේධ අන්තර්ධානය, ප්‍රතිපත්ති අන්තර්ධානය යනුවෙන් අන්තර්ධාන තුනෙකි. එහි පරියත්තීති තුන් පිටකයයි. පටිවෙධාතීති සත්‍ය ප්‍රතිවේධයයි. පටිපත්තීති ප්‍රතිපදාවයි. එහි ප්‍රතිවේදය ද ප්‍රතිපත්තිය ද වෙයි ද නොවෙයි දැයි එක් කළෙක ප්‍රතිවේධධර භික්‍ෂූහු බොහෝ වෙත්. මේ භික්‍ෂූහු පෘථග්ජන යැයි ඇඟිලි දික්කර පෙන්විය යුත්තේ වෙයි. මේ දිවයිනෙහි එක් වරක් පෘථග්ජන භික්‍ෂුන් නොවීය. කිසිකළෙක පිළිවෙත් පුරන්නෝ ද බොහෝ වෙත්. කිසිකලෙක ස්වල්ප වෙත්. මෙසේ ප්‍රතිවේධය ද ප්‍රතිපත්තිය ද වෙයි ද නොවෙයි දැයි සසුන පැවැත්මෙහි පර්යාප්තිය ම ප්‍රමාණවත්ය.
පණ්ඩිතයා ත්‍රිපිටකය අසා දෙකම පුරයි. යම්සේ අපේ බෝසත් තෙමේ ආළාරගේ සමීපයෙහි පංච අභිඥා හා සප්ත සමාපත්ති උපදවා නේවසංඥානාසංඥායතනයෙහි පරිකර්ම ඇසුවේය. ඔහු නොදනිමියි කීය. එතනින් උද්දකගේ සමීපයට ගොස් අධිගත විශේෂය සංසන්දනය කොට නේවසංඥානාසංඥායතනයෙහි පරිකර්ම ඇසුවේය. ඔහු කීය. ඒ වචනයට අනතුරුව බෝසත් තෙමේ එය ඉපිදවීය. එපරිද්දෙන් ම ප්‍රඥාවත් භික්‍ෂුව පර්යාප්තිය අසා දෙකම පුරයි. එහෙයින් පර්යාප්තිය ඇති කල්හි සසුන ඇත්තේ වෙයි.
යම්කලෙක එය අතුරුදහන් වී සෙසු පිටක දෙක ඇති කල්හි ද සසුන අතුරුදන් වේ ද පළමුකොට අභිධර්ම පිටකය නැසෙයි. එහි පළමු පට්ඨානප්පකරණය සියල්ලට කලින් අතුරුදහන් වෙයි. පිළිවෙළින් පසුව ධම්මසංගණියයි. අතුරුදහන් වී සෙසු පිටක දෙක ඇති කල්හි ද සසුන පවත්නේම වෙයි. එහි සුත්‍ර පිටකය අතුරුදහන් වීමෙහි පළමුව අංගුත්තර නිකායේ එකොළොස් වැන්නෙහි පටන් එක දක්වා ම අතුරුදහන් වෙයි. අනතුරුව සංයුත්ත නිකායේ චක්කපෙය්‍යාලයෙහි පටන් ඕඝතරණයන් දක්වා අතුරුදහන් වෙයි. අනතුරුව මජ්ඣිම නිකායේ ඉන්ද්‍රියභාවනාවේ පටන් මූලපරියාය දක්වා අතුරුදහන් වෙයි. අනතුරුව දීඝනිකායේ දසුත්තරයෙහි පටන් බ්‍රහ්මජාලය දක්වා අතුරුදන් වෙයි. එකක් දෙකක් ගාථා අසා කල්ගිය ද සසුන දැරීමට නොහැකි වෙයි. සභියගේ හා ආළවකගේ විමසීම් මෙනි. මේ වනාහි කාශ්‍යප බුදුරදුන්ගේ කාලයෙහි අතර සසුන දැරීමට නොහැකි වීමය.
පිටක දෙකක් අතුරුදහන් වූ කල්හි විනය පිටකය තිබේනම් සසුන පවතින්නේ වෙයි. පරිවාර ඛන්ධකය අතුරුදහන් වූ කල්හි උභයවිභංගය ඇති නම් සසුන ඇත්තේම වේ. උභය විභංගය අතුරුදන් වූ කල්හි මාතිකා ඇතිනම් සසුන ඇත්තේ ම වෙයි. මාතිකා අතුරුදහන් වූ කල්හි පාමොක් පැවිදිවීම් උපසම්පදාවීම් ඇතිනම් සසුන පවතියි. ශ්‍රමණ ලිංගය බොහෝ කලක් පවතී. සුදු වස්ත්‍ර පෙරවූ ශ්‍රමණ වංශයකට කාශ්‍යප බුදුරදුන්ගේ කාලයේ පටන් සසුන දැරීමට නොහැකි විය. පසුව වූවහුගේ සත්‍ය ප්‍රතිවේදයෙන් හා පසුව වූවහුගේ සීල භේදයෙන් ද පටන් සසුන පසුබසින්නේ වෙයි. එතැන්පටන් අන් බුදුවරයෙකුගේ උපත නොවළක්වන ලදි.