නවවන සූත්‍රයෙහි - අන්තරාමලා යන මෙහි - අන්තරා ශබ්දය :

ගංතෙරදී ද විඩා සන්සිඳුවන තැනදී ද සභාවලදී ද වීදිවලදී ද ජනතාව රැස්වී මා ගැන ද ඔබවහන්සේ ගැන ද කථා කරති. හේතුව කුමක්ද?

රන්වන් වස්ත්‍ර ඇත්තීය. රන්වන් ධජ ඇත්තීය. රන්වන් අබරණින් බබළන්නීය. තී සිත්කලු වූ මනරම් වූ රන්වන් උතුරුසළුවෙන් නොසැරසුනීම හොබනෙහිය

රූපය කිලිටිවීමෙන් මිනිස්සු කිළිටි වෙති’යි රූපය පිරිසිදු වූ කල්හි මිනිස්සු පිරිසිදු වෙතියි මහාර්ෂී වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් දේශනා නොකරන ලදී.

සිත කිළිටු වූ කල්හි මිනිස්සු කිළිටි වෙති’යි සිත පිරිසිදු කළ කල්හි මිනිස්සු පිරිසිදු වෙතියි මෙසේ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් දේශනා කරන ලදී.

එහෙයින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ‘චිත්ත සංකිලෙසා භික්‍ඛවෙ සත්තා සංකිලිස්සන්ති, චිත්තවොදානා විසුජ්ඣන්ති’ ‘මහණෙනි, සත්ත්වයෝ සිත කිළිටිවීමෙන් කිළිටි වෙති. සිත පිරිසිදු වීමෙන් පිරිසිදු වෙති’යි වදාළහ. එහෙයින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙහිදී ද චිත්තමල පිරිසිදු කිරීම පිණිස පිළිපැදිය යුතුයයි දක්වමින් ‘තයො මෙ භික්‍ඛවෙ අන්තරා මලා’ යනුවෙන් වදාළහ.

යම්සේ මේ ලෝභාදිය සත්ත්වයන්ගේ සිතෙහි ඉපිද කිළිටි බව ඇතිකරන, නොයෙක් ආකාර කිළුටු සම්පාදක යන අරුතින් අන්තරා මල නම් වේ. මෙසේ එක්ව අනුභව කොට එක්ව නිදා වැරදි සොයන (මිතුරු වෙසින් සිටින) සතුරකු මෙන් සිතෙහිම ඉපිද සත්ත්වයන්ට නොයෙක් ආකාර අනර්ථ ගෙනදෙන නොයෙක් ආකාර දුක් උපදවන ඒවා යයි දක්වමින් ‘අන්තරා අමිත්තා’ යනාදිය කීහ. එහි මිත්‍රයාට ප්‍රතිපක්‍ෂ වශයෙන් අමිත්තා අමිත්‍රයෝය. සතුරු ක්‍රියා කිරීම් වශයෙන් සපත්තා සපත්තයෝය. හිංසා කිරීමෙන් වධකා වධකයෝය. කෙළින්ම (සෘජුව) විරුද්ධකම් කරන හෙයින් පච්චත්‍ථිකා පච්චත්‍ථිකයෝය.

එහිදී කරුණු දෙකකින් ලෝභාදියේ අමිත්‍රභව ආදිය දතයුතුය. වෛරි පුද්ගලයා වනාහි ඉඩක් ලබමින් තමාගේ වෛරී පුද්ගලයාගේ හිස ආයුධයකින් හෝ හෙළයි. උපායකින් හෝ මහත් අනර්ථයක් උපදවයි. මේ ලෝභාදිය ප්‍රඥාව නමැති හිස හෙළීමෙන් (කපා දැමීමෙන්) ද (අණ්ඩජ ආදී) යෝනි ප්‍රතිපාදනයෙන් ද ඊට වඩා බලවත් වූ අනතුරක් උපදවයි. කෙසේද? ඇස් දොරට (චක්‍ඛු ද්වාරයට) ප්‍රිය (අප්‍රිය) ආදී අරමුණු හමු වූ කල්හි සුදුසු පරිදි ඒවා නිමිතිකොට (නිසා) ලෝභාදිය උපදියි. මෙපමණකින් ඔහුගේ ප්‍රඥාව නමැති හිස හෙළන ලද්දේ (කපාදමන ලද්දේ) වෙයි. සෝත ද්වාරාදියෙහි ද මේ ක්‍රමයමයි. මෙසේ නුවණ නමැති හිස වැටීමෙන් අමිතුරන් ආදීන්ට සමාන බව දතයුතුය. ලෝභාදිය වනාහි කර්මනිදාන වී අණ්ඩජ ආදී භේද ඇති යෝනි සතර ළඟට පමුණුවයි. ඔහුට යෝනි පැමිණීම (යෝනි ඇතිවීම) මුල්කොට ඇති මහා භය විසිපහත් දෙතිස්කර්ම (වධ) ත් ආයේම වෙයි. (ලෝභාදිය කර්මයන්ට මුල්වී යෝනි සතරත් එමෙන්ම භය විසිපහත්, දෙතිස්වධත් ලබාදෙයි.) මෙසේ යෝනි ප්‍රතිපාදනයෙන් (යෝනි සැපයීමෙන්) ද ඒවායේ අමිත්‍ර ආදීන්ට සමාන බව දතයුතුය. මෙසේ ලෝභාදිය අමිත්‍ර ආදීන්ට සමාන බැවින් ද සිතින් හටගත් බැවින් ද ‘අන්තරා අමිත්තා’ යනාදිය කියන ලදී. තවද අමිත්‍රයන් විසින් කරන්නට නොහැකි දෙය ද ලෝභාදිය කරයි. අමිත්‍ර බව ආදිය ද ලෝභාදියෙන් උපදී යන අරුතින් ඒවායේ අමිත්‍ර බව ආදිය දතයුතුය. මේ කාරණය (මෙසේ) කියන ලදී :

‘සතුරෙක් සතුරෙකුට හෝ වෛරී පුද්ගලයෙක් වෛරී පුද්ගලයකුට හෝ යම් අනතුරක් කරන්නේ නම් වරදවා පිහිටුවන ලද සිත ඔහු එයටත් වඩා පාපියකු කරන්නේය.’

ගාථාවන්හි දී තමාගේ ද අනුන්ගේ ද අනර්ථය උපදවයි යන අරුතින් අනත්‍ථ ජනනො නම් වෙයි. ඒ කාරණය (මෙසේ) කියන ලදී -

‘ලෝභයෙන් මැඩගත් පුද්ගලයා කයින් වචනින් මනසින් යමක් රැස් කරයි ද එයද අකුසලය. ලෝභ වූයේ ලෝභයෙන් මැඩගන්නා ලද්දේ ලෝභයෙන් අල්ලාගත් සිත් ඇත්තේ ‘මම බලවත් වෙමි. මම බලයෙන් ප්‍රයෝජන ඇත්තෙක් වෙමි’ අනුන්ට මරණයෙන් හෝ බන්‍ධනයෙන් හෝ ධන හානියෙන් හෝ ගැරහීමෙන් හෝ නෙරපීමෙන් හෝ නැති දොසකින් දුක් උපදවා ද එය ද අකුශලය. මෙසේ ලෝභයෙන් හටගත් ලෝභය නිදාන කොට ඇති ලෝභය සමුදය කොට ඇති ලෝභය ප්‍රත්‍යය කොට ඇති නොයෙක් පාපක අකුශල ධර්ම ඔහුට පහළ වෙයි.’