60. අසනබෝධිය ථේර අපදාන වර්ණනාව
ජාතියා සත්තවස්සොහං යනාදි වශයෙන් ආයුෂ්මත් අසනබෝධිය තෙරුන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මෙතෙමේ ද පෙර බුදුවරුන් හමුවෙහි කරන ලද උත්සාහ ඇත්තේ භවයෙහි තැනින් තැන පින් රැස්කරන්නේ තිසස් භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි එක්තරා කුලගෙයක ඉපදී වැඩිවිය පත්ව සුවපත්ව සසුනෙහි පැහැදී පියා නම් බෝ රුකෙන් ඵලයක්ද අසනබෝධියෙන්ගෙන ඒ බෝධියෙන් පහලට වැටෙන මුල්ද ගෙන, බෝධියක් රෝපණය කළේය. එය යම්සේ විනාශ නොවේද එසේ ජලය ඉසීම් ආදී කාර්යයෙන් රැක පූජා කළේය. හේ ඒ පිනින් දෙවිමිනිසුන් අතර සම්පත් අනුභවකොට මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි කුලගෙයක උපන්නේ අවශ්‍ය කරුණු මුහුකුරා ගිය බැවින් සත්වැනි වයස්හිම පැවිදිව, හිස මුඩු කරද්දීම රහත් බවට පත්විය. පෙර කරන ලද පිනෙහි නමින් අසනබෝධිය තෙරුන් වහන්සේ යයි ප්‍රකට වූයේ,
පුණ්‍ය සම්භාරය සිහිකොට හටගත් සොම්නස් ඇත්තේ පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරන්නේ ජාති සත්තවස්සොහං යනාදිය කීය. එහි ජාතියා යනු මව්කුසින් උපන්කල්හි පටන් යන අර්ථයි. සත්වස් වූයේ පිරිපුන් සම්පත්අ ැත්තේ මම ලෝකනායක වූ තිස්ස භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දුටුවෙමි යනු සම්බන්ධයි. පසන්නචිත්තො සුමනො යනු ප්‍රසන්න නොසැලුණු කම්පා නොවූ සිත් ඇත්තේ සුමනො සොඳුරු මනස් ඇත්තේ සොම්නස් සහගත සිත් ඇත්තේ යන අර්ථයි.
තිස්සස්සාහං භගවතො යනු “තෙවරක් උපන් හෙතෙම මාතුගබ්භතො මනුෂ්‍ය ජාතියෙන් පඤ්චස්කන්ධයෙන් මිදී ජාතො උපන්නේ. බුදුවූයේ යන අර්ථයි.” ඒ තාදී ගුණ ඇති ලෝකයට ජ්‍යෙෂ්ඨ උත්තම වූ තිස්ස භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ අසනබෝධිය රෝපණය කෙළෙමි යන සම්බන්ධයි.
අසනො නාමධෙය්‍යෙන යනු නාම ප්‍රඥප්තියෙන් නාම සංඥාවෙන් අසනොනාම අසන නම් බෝධියක් විය යන අර්ථයි. ධරණීරුහපාදපො යනු ගස්-වැල් පර්වත ගංගා සාගර ආදීන් දරානුයි ධරණී නමි. ඒ කවරක්ද? පෘථිවියයි. එහි රුහති පිහිටා සිටීනුයි ධරණීරුහ නමි. පාදයෙන් පානය කෙරේනුයි පාදප නමි. පාද සංඛයාත වූ මුලින් ඉසින ලද ජලය පානය කරයි. ආපොරසං තෙතමනය දරානුයි අර්ථයි. ධරණීරුහ වූයේද පාදප වූයේද එය ධරණීරුහපාදප නමි. ඒ උතුම් වූ අසනබෝධිය පස්වසක් පරිචරිං පෝෂණය කෙළෙමි යන අර්ථයි.
පුප්ඵිතං පාදපං දිස්වා යනු ඒ මා විසින් පෝෂණය කරනු ලැබූ අසනබෝධි වෘක්‍ෂය මල් පිපී ආශ්චර්ය අද්භූතව රෝමෝද්ගමනය කරනු දැක සකං කම්මං තමාගේ කර්මය පකිත්තෙන්තො මනාව කියමින් බුද්ධ ශ්‍රේෂ්ඨයන් වහන්සේ ළඟට ගියෙමි යන අර්ථයි. සෙස්ස සියලු තැන නොගැඹුරු අර්ථ ඇත්තේමය.
අසනබොධිය තෙරුන් වහන්සේගේ අපදාන අටුවාවයි.
සවැනිවග වර්ණනාවයි.
7. සකචින්තනිය වර්‍ගය
61. සකචින්තනිය ථේර අපදාන වර්ණනාව
පවනං කානනං දිස්වා යනාදි වශයෙන් ආයුෂ්මත් සකචින්තනිය තෙරුන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මෙතෙමේ ද පෙර බුදුවරුන් හමුවෙහි කරන ලද උත්සාහ ඇත්තේ භවයෙහි තැනින් තැන පින් රැස්කරන්නේ සිඛී භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි එක් කුලගෙයක උපන්නේය. වැඩිවිය පත්වූ ඔහු ආයුෂ කෙළවර ජීවත්වන්නා වූ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත පැමිණ පිරිනිවන් පෑ කල්හි සෘෂි පැවිද්දෙන් පැවිදිව හිමාලයෙහි වසන්නේ, විවේකී වූ රමණීය වූ එක් වනයකට පැමිණ එහි එක් කඳුරෙක වැලි චෛත්‍යයක් කොට භාග්‍යවතුන් වහන්සේයයි හැඟීම ඇතිකොට, ධාතූන් සහිතයයි හැඟීම ද ඇතිකොට වනමලින් පුදා නමදිමින් ගරු කළේය. ඒ පුණ්‍ය කර්මයෙන් දෙවිමිනිසුන් අතර සැරිසරන්නේ දෙලොවම අග්‍ර වූ ශක්‍ර සම්පත්තිය ද අග්‍ර වූ චක්‍රවර්ති සම්පත්තිය ද අනුභවකොට, මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි එක් කුලගෙයක උපන්නේ ධනසම්පත් ඇත්තේ, සැදැහැ ඇත්තේ, ශාස්තෲන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැද පැවිදිව රහත්ව ෂට් අභිඥා ඇත්තේ විය.
හේ තමාගේ පූර්වකර්මය සිහිකොට හටගත් සොම්නස් ඇත්තේ පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරන්නේ පවනං කානනං දිස්වා යනාදිය කීය. එහි පවනං යනු ක්‍රමයෙන් වනය විස්තීර්ණ වූයේ ගහණ වූයේනුයි පවන නමි. අපිරිසිදු ආශ්වාස ප්‍රශ්වාස කිරීම් කැඳවීම් කානන නමි. ඒ කානන සංඛ්‍යාත වූ පවන. මිනිස් හඬ නැති බැවින් අල්ප ශබ්ද යන අර්ථයි. අනාවිලං යනු නආවිලං උපද්‍රව නැති යන අර්ථයි. ඉසීනං අනුචිණ්ණං යනු බුදු පසේබුදු රහත් ක්‍ෂීණාශ්‍රව සංඛ්‍යාත වූ සෘෂීන් විසින් අනුචිණ්ණං සේවනය කරන ලද්දේ යන අර්ථයි. ආහුතීනං පටිග්ගහං යනු ආහුනං පූජා සත්කාර ප්‍රතිග්‍රහණයෙහි ගෙයක් වැනිය යන අර්ථයි.
ථූපං කත්‍වාන වෙළුනා යනු උණපතුරුවලින් චෛත්‍යයක් කොට යන අර්ථයි. නානා පුප්ඵං සමොකිරිං යනු සපු ආදී නොයෙක් මලින් සමොකිරිං සැදුවෙමි යන අර්ථයි. සම්මුඛා විය සම්බුද්ධං යනු ජීවමාන සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ සමීපයෙහිම නිර්මාණය කරන ලද උත්පාදනය කරන ලද කරවන ලද චෛත්‍යය මම විශේෂයෙන් වදිං ප්‍රණාම කෙළෙමි යන අර්ථයි. සෙස්ස පහසුවෙන් දතහැක්කේ ම ය.
සකචින්තනිය තෙරුන් වහන්සේගේ අපදාන අටුවාවයි.