44. සන්නිට්ඨාපක ථේර අපදාන වර්ණනාව
අරඤ්ඤෙකුටිකං කත්‍වා යනාදි වශයෙන් ආයුෂ්මත් සන්නිට්ඨාපක තෙරුන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මොහු පෙරබුදුවරුන් හමුවෙහි කරන ලද උත්සාහ ඇත්තේ භවයෙහි තැනින් තැන නිවනට හේතු වූ පින් රැස්කරන්නේ පදුමුත්තර භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි කුලගෙයක උපන්නේ දැනමිති බවට පැමිණියේ ගෘහබන්ධනයෙන් බැඳුණේ ගිහිගෙයි ආදීනව දැක වස්තුකාම ක්ලේශ කාමයන් හැර හිමවත නුදුරෙහි පර්වත අතරෙහි අරණ්‍යවාසය කළේය. එසමයෙහි පදුමුත්තර භාග්‍යවතුන් වහ්නසේ විවේක කැමති බැවින් එතැනට පැමිණි සේක. ඉක්බිති ඒ තවුසා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දැක පහන් සිතැත්තේ වැඳ වැඩහිඳිනු පිණිස තණ ඇතිරියක් පනවා දුන්නේය. එහි වැඩහුන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ නොයෙක් මිහිරි තිඹිරි ආදී කුදුමහත් ඵලයෙන් සන්තර්පණය කළේය. හේ ඒ පින්කමින් එයින් චුතව දෙවියන් අතරද මනුෂ්‍යයන් අතරද වරින්වර සැරිසරන්නේ උභය සම්පත්තීන් අනුභවකොට මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි එක් කුලගෙයක උපන්නේ ශ්‍රද්ධා ඇත්තේ පැවිදි වූයේ විදසුන් වඩා නොබෝ කලකින්ම රහත් විය. හිස බානා කල්හිම රහත් ඵලයට පත්වූවාක් මෙන් නිරුත්සාහයෙන්ම ශාන්තිපද සංඛ්‍යාත වූ නිර්වාණයෙහි මනාව සිටි බැවින් සන්නිට්ඨාපක තෙරුන් වහන්සේ යයි ප්‍රකට විය.
රහත්ව තමාගේ පූර්ව කර්මය සිහිකොට සොම්නස් වූයේ පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරන්නේ අරඤ්ඤෙකුටිකං කත්‍වා යනාදිය කීය. එහි අරඤ්ඤෙ යනු සිංහ ව්‍යාඝ්‍ර ආදීන්ගේ භය නිසා මනුෂ්‍යයෝ එහි නොඇලෙති. රමණය නොකරති. ඇලීගැලී නොසිටිතියි අරඤ්ඤ නම් වේ. එම අරණ්‍යයෙහි කුටිකං යනු තණ හෙවූ කුඩා කුටියක් කොට පර්වත අතරෙහි වසාමි වාසය කරමි යන අර්ථයි. ලාභයෙන් ද, අලාභයෙන් ද, යසසින් ද, අයසින් ද සතුටුව විසුවෙමියි සම්බන්ධයි.
ජලජුත්තම නාමකං යනු ජලයෙහි උපන් ජලජං පියුම ජලජං උත්තමං ජලජුත්තමං. පියුමකට සමාන නමක් යමකුට ඇත්ද හේ ජලජුත්තම නම් වේ. ඒ පදුමුත්තර නම් වූ සම්‍යක් සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ යන අර්ථයි. සෙස්ස පෙළෙහි නියමානුසාරයෙන් පහසුවෙන් දතහැක්කේ ම ය.
සන්නිට්ඨාපක තෙරුන් වහන්සේගේ අපදාන අටුවාවයි.
45. පඤ්චහත්‍ථිය ථේර අපදාන වර්ණනාව
සුමෙධොනාම සම්බුද්ධො යනාදී වශයෙන් ආයුෂ්මත් පඤ්චහත්‍ථිය තෙරුන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මොහුද පෙර බුදුවරුන් හමුවෙහි කරන ලද උත්සාහ ඇත්තේ භවයෙහි තැනින් තැන නිවනට හේතුවන පින් රැස් කරන්නේ සුමේධ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි එක් කුලගෙයක උපන්නේ දැනමිති බවට පත්ව තෙරුවන්හි පැහැදී වාසය කළේය. එසමයෙහි උපුල්මල් මිටි පහක් ගෙනාවාහුය. හේ එම උපුල්මල් මිටි පහ ගෙන වීථියෙහි ගමන් කරන්නා වූ සුමේධ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පූජා කළේය. ඒවා ගොස් අහසෙහි වියනක්ව සෙවන සදමින් තථාගතයන් වහන්සේ සමගම ගියේය. හේ එය දැක සොම්නස්ව ප්‍රීතියෙන් පිරුණු සිරුර ඇත්තේ දිවිඇති තාක් එම පිනම සිහිකොට එයින් චුතව දෙව්ලොව උපන්නේ යළියළිත් සැරිසරන්නේ මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි එක් කුලගෙයක උපන්නේ දැනමිති බවට පැමිණියේ සැදැහැ ඇත්තේ පැවිදිව විදසුන් වඩා නොබෝ කලෙකින්ම රහත් විය. කරන ලද කුසලයෙහි නමින් පඤ්චහත්‍ථිය තෙරුන්වහන්සේ යයි ප්‍රකට විය.
හේ තමාගේ පූර්ව කර්මය සිහිකොට ප්‍රත්‍යක්‍ෂයෙන් ප්‍රඥාවෙන් දුටු පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරන්නේ සුමෙධොනම සම්බුද්ධො ආදිය කීය. එහි සුමෙධො යනු යහපත් සොඳුරු නුවණ චතුරාර්ය සත්‍ය අවබෝධය. පටිසම්භිදා ආදි ප්‍රඥාව යමෙකුට ඇත්තේද ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සුමේධ සම්‍යක් සම්බුදුරජාණන් වහන්සේය. අන්තරාපණෙ අතුරු වීදියෙහි යයි යනු සම්බන්ධයි. ඔක්ඛිත්තචක්ඛු යටට නැඹුරු වූ ඇස්. මිතභාණී යනු පමණ දැන කථාකරන සුලු, පමණ දැන ධර්මය දේශනා කරයි යන අර්ථයි. සෙස්ස පහසුවෙන් දත හැක්කේමය.
පඤ්චහත්‍ථිය තෙරුන් වහන්සේගේ අපදාන අටුවාවයි.
46. පදුමච්ඡදනිය ථේර අපදාන වර්ණනාව
නිබ්බුතෙ ලොකනාථම්හි යනාදි වශයෙන් ආයුෂ්මත් පදුමච්ඡදනිය තෙරුන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මොහුද පෙර බුදුවරුන් හමුවෙහි කරන ලද පුණ්‍ය සම්භාර ඇත්තේ භවයෙහි තැනින් තැන පින් රැස් කරන්නේ විපස්සි භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි එක් කුලගෙයක උපන්නේ දැනමිති බවට පත්වූයේ තෙරුවන්හි පැහැදුණේ, පිරිනිවන්පෑ විපස්සි භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ චිතකය නෙළුම්මලින් පිදුවේය. හේ එම සිත් පැහැදීමෙන් දිවි ඇතිතාක් කල් සිට එයින් සුගතීන්හිම සැරි සරන්නේ දිව්‍ය සම්පත්තිය මනුෂ්‍ය සම්පත්තිය යන උභය සම්පත්තීන් නොයෙක්වර අනුභවකොට මේ අපගේ සම්‍යක් සම්බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි එක් කුලගෙයක උපන්නේ දැනමිති බවට පත්වූයේ ශාස්තෲන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැද සසුනෙහි පැවිදිවූයේ වෑයම් කරන්නේ නොබෝ කලකින්ම රහත්විය. රාත්‍රිස්ථාන දිවා ස්ථානයන්හි ඒ ඒ තැන වසන්නා වූ උන්වහන්සේගේ විහාරය නෙළුම්මලින් වැසීයයි. එයින් උන්වහන්සේ පදුමච්ඡදනිය තෙරුන් වහන්සේ යයි ප්‍රකට වූවාහු,