මෙපමණකින් කායානුපස්සනාවේ රූපස්කන්ධ විමසීමද වේදනානුපස්සනාවේ වේදනාස්කන්ධය විමසීමද චිත්තානුපස්සනාවේ විඤ්ඤාණ ස්කන්ධ විමසීමද කියන ලදි. එහෙයින් දැන් සම්ප්‍රයුක්ත ධර්ම ශීර්ෂයෙන් සඤ්ඤා සංඛාර ස්කන්ධ විමර්ශනයද කීමට ධම්මානුපස්සනය දක්වන්නේ කථඤ්ච භික්ඛු ආදිය කීහ. එහි සන්ත යනු නිතර හැසිරීම් වශයෙන් විද්‍යමාන වූ. අසන්තං යනු නොහැසිරීම් වශයෙන් ප්‍රහීණ වූ හෝ අවිද්‍යමාන වූ. යථා චාති යම් කරුණකින් කාමච්ඡන්දය ඉපදුනේ වේ. තඤ්ච පජානාති යනු ඒ කරුණ දනීයයි යනුයි. මෙම නයින් සියළු පදවල අර්ථ දතයුතුය.

එහි සුභ නිමිත්තෙහි නුනුවණින් මෙනෙහි කිරීමෙන් කාමච්ඡන්දය ඉපදුනේ වේ. සුභ නිමිත්ත නම් සුභ දේද සුභ අරමුණද සුභ නිමිත්තය. නුනුවණින් මෙනෙහි කිරීම නම් උපාය රහිත සිහිකිරීමය. අමාර්ගයෙන් සිහිකිරීමය. අනිත්‍යයෙහි නිත්‍යයයි හෝ දුකෙහි සැපයයි හෝ අනාත්මයෙහි ආත්ම යයි හෝ අසුභයෙහි සුභයයි හෝ මෙනෙහි කිරීමය. එය එහි බහුල වශයෙන් පවතිනවිට කාමච්ඡන්දය උපදී. එහෙයින් භගවත්හු කීහ.

“මහණෙනි, සුභ නිමිත්තක් ඇත. එහි නුනුවණින් මෙනෙහි කිරීම බහුල වූයේ නූපන් කාමච්ඡන්දයේ ඉපදීම සඳහාද උපන් කාමච්ඡන්දයේ අධික වීම මහත්වීම සඳහා එයම හේතුවේ.”

අසුභ නිමිත්තෙහි නුවණින් මෙනෙහි කරන්නාට කාමච්ඡන්දය ප්‍රහීණ වෙයි. අසුභ නිමිත්ත නම් අසුභ දේද අසුභ අරමුණද වේ. නුවණින් මෙනෙහි කිරීම නම් උපායෙන් හා මාර්ගයෙන් කරන මෙනෙහි කිරීමය. අනිත්‍යයෙහි අනිත්‍ය යයි හෝ දුකෙහි දුකයයි හෝ අනාත්මයෙහි අනාත්මයයි හෝ අසුභයෙහි අසුභය හෝ මෙනෙහි කිරීමය. එය එහි බහුල වශයෙන් පවතිනවිට කාමච්ඡන්දය ප්‍රහීණ වේ. එයින් භගවත්හු කීහ.

“මහණෙනි, අසුභ නිමිත්තක් ඇත. එහි නුවණින් මෙනෙහි කිරීම බහුල වූයේ නූපන් කාමච්ඡන්දයේ නොඉපදීම් සඳහා උපන් කාමච්ඡන්දයේ ප්‍රහාණය සඳහා අධික නොවීම් සඳහා මහත් නොවීම සඳහා එයම හේතුවේ.”

තවද කරුණු සයක් කාමච්ඡන්දයේ ප්‍රහාණය පිණිස පවතී. අසුභ නිමිත්ත ඉගෙනීම, අසුභ භාවනාවෙහි යෙදීම, ඉන්‍ද්‍රියයන් සංවර කරගැනීම, භෝජනයෙහි පමණ දැනීම, කලණ මිතුරන් ඇති බව, සප්පාය කථා යන සයයි. දස ආකාරයකින් අසුභ නිමිත්ත ඉගෙන ගන්නාට ද කාමච්ඡන්දය ප්‍රහීන වේ. අසුභ භාවනාව වඩන්නාටද ඉඳුරන් හෝ දොරවල් වැසූ තැනැත්තාටද ප්‍රහීන වේ. සතර පස් පිඬක් කෑමට ඉඩ තබා පැන් පානය කොට යැපෙන පමණක් ආහාරයෙහි පමණ දැනීමද එයින් කියන ලදි.

අසුභකම්මික තිස්ස තෙරුන් සමාන වූ කල්‍යාණ මිත්‍රයකු ආශ්‍රය කරන්නාට ද කාමච්ඡන්දය ප්‍රහීන වේ. සිටින ස්ථානවලද දස අසුභ ආශ්‍රිත සත්පාය කථාවලින්ද ප්‍රහීන වේ. එයින් කියන ලදි. “ඡ ධම්මා කාමච්ඡන්දස්ස පහාණාය සංවත්තත්ති” මේ කරුණු සයෙන් ප්‍රහීන වූ කාමච්ඡන්දය අර්හත් මගින් ඉදිරියේ. නොඉපදීම වේයයි දැනගනී.