දසවැන්නෙහි විස්සාසිකානං යන්නෙන් විශ්වාසීකථා කියන්නවුන් අතුරෙන් නකුලපිතා ගෘහපති තෙමේ අග්‍රයයි දැක්වෙයි. හෙතෙම වනාහි පියුමුතුරා බුදුන්කල හංසවතියෙහි කුලගෙයක උපන්නේ ශාස්තෘන්වහන්සේගේ ධර්‍මදේශනය අසමින් එක් උවසුවකු විශ්වාසවන්තයන් අතුරෙනි අගතන්හි තබන්නාවූ ශාස්තෘන්වහන්සේ දැක පින්දහම් කොට ඒ තනතුර පැතීය. හෙතෙම කල්ප ලක්‍ෂයක් දෙවිමිනිසුන් අතුරෙහි සරිසරා මේ බුද්ධොත්පාදයෙහි භග්ගරටෙහි සුංසුමාරගිර නගරයෙහි සිටු කුලයෙහි උපන්නේය. ශාස්තෘන්වහන්සේද බික්සඟන විසින් පිරිවරනලද සේක් චාරිකාවෙහි හැසිරෙමින් ඒ නගරයට පැමිණ හෙසකලා වනයෙහි වසනසේක. ඉක්බිති මේ නකුලපිතා ගෘහපතිතෙමේ සුංසුමාරගිර වැසියන් සමඟ ශාස්තෘන්වහන්සේ වෙත ගොස් පළමු දැකීමෙන්ම හෙතෙමේත් ඔහුගේ බිරියන් භාග්‍යවතුවහන්සේ තමන්ගේ පුතායයි හැඟීම් උපදවා දෙදෙනාම භාග්‍යවතුන්වහන්සේගේ පාලඟ වැටී දරුව නුඹ මෙතෙක් කල් අප අතහලේ කොහි හැසුරුනෙහිදැයි ඇසුවාහුය. මේ නකුල පිතා ගෘහපති තෙමේ පෙර ජාති පන්සියයක භාග්‍යවතුන්වහන්සේට පියා වූයේය. ජාතිපන්සියයක සුළුපියාද ජාතිපන්සියයක මහපියාණන්ද ජාතිපන්සියයක මාමාද වූයේය. නකුල මාතාවද ජාතිපන්සියයක මවවූවාය. ජාති පන්සියයක සුළුමවද ජාතිපන්සියයක මහම්මාද ජාතිපන්සියයක නැන්දනියද වූවාය. මෙසේ දිගුකලක් අනුව පැමිණි සෙනෙහෙ ඇති බැවින් භාග්‍යවතුන්වහන්සේ දැක පුතායයි හැඟීම් ඇතිකොට (සිහියෙහි) පිහිටන්නට නොහැකිවූවාහුය. ශාස්තෘන්වහන්සේ ඔවුන්ගේ සිත අවබෝධයට පැමිණෙන තුරු ඉවත්වන්නැයි නොවදාළහ. ඉක්බිති මනසින්ම සිහි ලැබ මධ්‍යස්ථවූ ඔවුන්ගේ සිතේ ආකාරය දැන දහම් දෙසූසේක. දෙසුම කෙළවර දෙදෙනාම සෝවාන් පෙලෙහි පිහිටියාහුය.

ශාස්තෘන්වහන්සේ මෑතකාලයෙහි ඔවුන්ගේ මහළුකල යළි ඒ නුවරට වැඩිසේක. ඔවුහු ශාස්තෘන්වහන්සේ වැඩිසේකැයි අසා උන්වහන්සේ වෙතට ගොස් පසඟ පිහිටුවීමෙන් වැඳ හෙට (පිණ්ඩපාතය) සඳහා නිමන්ත්‍රණයකොට දෙවැනි දිනයෙහි තම නිවසෙහි බුදුපාමොක් බික් සඟන නොයෙක් අග්‍රරසයන්ගෙන් වළඳවා කරනලද බත්කිස ඇති ශාස්තෘන්වහන්සේ වෙත එළඹ එකත්පසෙක හුන්නාහුය. එකත් පසෙක හුන්නාවූ නකුල පිතා ගෘහපති තෙමේ භාග්‍යවතුන්වහන්සේට මෙසේ කීවේය: ‘ස්වාමීනි, යම්හෙයකින් ඉතා තරුණවියෙහිවූ මාවිසින් ඉතා තරුණවූ නකුලමාතා ගැහැවිණිය ගෙනෙන ලද්දීය. නකුලමාතා ගැහැවිණිය මනසිනුදු ඉක්මවා හැසිරුනෙමියි නොදනිමි. කයින් වනාහා කෙසේ වේද? ස්වාමීනි, අපි මෙලොවදී ඔවුනොවුන් දැකීමට මෙන්ම පරලොවදී ඔවුනොවුන් දැකීමටද කැමැත්තෙමු. නකුලමාතා ගැහැවිණියද තථාගතයන්වහන්සේට මෙසේ කීවාය: ‘ස්වාමීනි, යම් හෙයකින් ඉතා තරුණුවූ නකුලපිතා ගැහැවියාට ඉතා තරුණවූ මම ගෙනෙන ලද්දීවෙම්ද නකුලපිතා ගැහහැවියා මනසින්ද ඉක්මවා හැසුරුනෙමැයි නොදනිමි. කෙසේනම් කයින් වේද? අපි ස්වාමීනි, මෙලොව ඔවුනොවුන් දැකීමටද පරලොවදී ඔවුනොවුන් දැකීමටද කැමැත්තෙමු’ ඉක්බිති ශාස්තෘන්වහන්සේ පසුකාලයෙහි දෙව්රම්හි වැඩහිඳ උවසුවන් පළිවෙළින් තනතුරුවල තබනසේක් මේ දෙදෙනාගේම කථාව අර්‍ත්‍ථොත්පත්ති කොට මේ නකුලපිතා ගැහැවි විශ්වාස ඇත්තවුන් අතුරින් අගතැන්හි තැබූසේක.

උපාසිකා පාළියෙහි පළමුවැන්නෙහි පඨමං සරණං ගච්ඡාන්තීනිං යන්නෙන් සියල්ලන්ට පළමුව සරණයෙහි පිහිටි උවැසියන් අතුරින් සුජාතා සේනානි දියණිය අග්‍රයයි දැක්වෙයි. ඕතොමෝ වනාහි පියුමුතුරා බුදුන්කල හංසවතියෙහි කුලගෙයක උපන්නී මෑතකාලයෙහි ශාස්තෘන්වහන්සේගේ ධර්‍මකථාව අසන්නී එක් උවැසියක පළමුව සරණ ගිය උවැසියන් අතුරින් අගතනතුරෙහි තබන්නාවූ ශාස්තෘන්වහන්සේ දැක පින්දහම් කොට ඒ තනතුර පැතුවාය. ඕ කල්ප ලක්‍ෂයක් දෙව්මිනිසුන් අතර සැරිසරා අපගේ භාග්‍යවතුන්වහන්සේගේ උපතින් පෙරාතුවම උරුවේලාවෙහි සෙනානි ගමෙහි සෙනානි කෙළෙඹියාගේ ගෙදර ඉපිද වියපත්වූවා ඒක නුගරුකක් වෙත, ‘ඉදින් සමජාතික කුලගෙයකට ගොස් පළමුගැබෙහි පුතෙකු ලබන්නෙම් නම් අවුරුදු පතා බිලියම් කරන්නෙමැ’යි පැතුමක් කළාය. ඇයගේ ඒ පැතුම ඉටුවිය.

ඕතොමෝ දුෂ්කර ක්‍රියා කරන්නාවූ බෝසතුන්ගේ සවැනි වසෙහි පිරිපුන් වෙසක් පොහෝ දිනයෙහි උදෑසනම බිලියම කරන්නෙමැයි රාත්‍රියෙහි අලුයම්හි නැඟිට දෙනුන් දෙවූවාය. වසුපැටව් දෙනුන්ගේ තනමුලට නොගියහ. තනපුඩුවලින්ද බඳුන ළංකළ කල්හි තම ස්වභාවයෙන්ම කිරිදහර වැටුනේය. ඒ අසිරිය දැක සුජාතා සියතින්ම කිරිගෙන අලුත් බඳුනක දමා සියතින්ම ගිනි අවුළුවා පිසීම අරඹුවාය. ඒ පායාසය පිසෙන විට මහත්මහත් බුබුළු නැඟී දකුණට කැරකී පවතියි. එක් බිඳකුදු පිටට නොයයි. මහබඹු සතක් (කුඩයක්) දැරුවේය. ලෝපල්ලෝ සතර දෙනා කඩුගත් අත් ඇත්තාහු රැකවල් ගත්තාහුය. සක්දෙව් තෙමේ ගිනිපෙනෙලි ගෙනෙමින් ගිනි දැල්වූයේය. දේවතාවෝ සතර දිවයිනෙහි ඕජස එකතු කොට ගෙනවුත් එහි බහාපීහ. සුජාතා තෙමෝ එක් දිනයකදීම මේ අසිරිය දැක පුණ්ණා දාසියට ‘දරුව පුණ්ණාවනි, අද අපගේ දේවතාවා බෙහෙවින් පැහැදී ඇත්තීය. අපවිසින් මෙපමණ කලෙක මෙවන් අසිරියක් නම් නුදුටුවිරූය. ඉක්මණින් ගොස් දේවස්ථානය පිළිදැඟුම් කරව’යි පැවසූවාය. ඕතොමෝ ‘මැනවි, ආර්‍ය්‍යාවනි’යි ඇයගේ වචනය පිළිගෙනවහවහා රුක්මුලට ගියාය.

බෝසත්තේමේද පිඬුපිණිස හැසිරෙන වේලාව බලාපොරොත්තු වෙමින් උදෑසනින්ම ගොස් රුක්මුලෙහි හුන්නේය. රුක්මුල පිරිසුදු කිරීම සඳහා ගිය පුණ්ණා අවුත්, ‘දේවතාවා රුක්මුලෙහි හුන්නා’යයි සුජාතාට සැළකළාය. සුජාතා තොමෝ, කෙල්ල, ඉදින් ඔබ ඇත්තක් කියහිනම් අදාසි (දාසියක් නොවන්නි) යකැයි පවසා සියලු අබරණින් සරසවා ලක්‍ෂයක් අගනා රන්තලියකට පායාසය වඩා වෙනත් රන්බඳුනකින් වසා සුදුවතින් වෙළා හාත්පසින් සුවඳ මල්දම් විසුරුවා ඔසවා ගෙන ගියා බෝසතුන් දැක බලවත් සතුට උපදවා දුටු තන්හි සිට නැමි නැමී ගොස් හිසින් තළිය බහ තබා විවර කොට බඳුන සමඟම පායාසය බෝසතුන්ගේ අතෙහි තබා වැඳ යම්සේ මගේ මනදොළ සපිරිණිද එසේ නුඹවහන්සේගේද (මනදොළ) සපිරේවායි පවසා නික්මුණාය. බෝසත්තෙමේ නෙරංජන නදී තෙරට ගොස් රන්තලිය තෙරෙහි තබා නහා ගොඩට අවුත් එකුන්පනසක් පිඬු කරමින් පායාසය වළඳා රන්තලිය නදියෙහි පාකොට පිළිවෙළින් බෝමැඬට නැඟ සර්‍වඥතාඥානයට පැමිණ සත්සතියක් බෝමැඩ ඉක්මවා ඉසිපතන මිගදායෙහි පවත්වනලද උතුම් දම්සක් ඇත්තේ සුජාතාගේ පුත්වූ යස කුලපුතුගේ හේතුසම්පත් දැක ගොස් එක්තරා රුකක් මුලක වැඩහුන්නේය.