3. 1. 2.
විචයහාරවිහඞ්ගො
තත්ථ කතමො විචයො හාරො: “යං පුච්ඡිතං ච විස්සජ්ජිතං චා” ති ගාථා, අයං විචයො හාරො. කිං විචිනති: පදං විචිනති පඤ්හං විචිනති විස්සජ්ජනං විචිනති පුබ්බාපරං විචිනති අස්සාදං විචිනති ආදීනවං විචිනති නිස්සරණං විචිනති ඵලං විචිනති උපායං විචිනති ආණත්තිං විචිනති අනුගීතිං විචිනති සබ්බෙ නව සුත්තන්තෙ විචිනති.
යථා කිං භවෙ : යථා ආයස්මා අජිතො පාරායනෙ භගවන්තං පඤ්හං පුච්ඡති.
1. “කෙනස්සු නිවුතො ලොකො (ඉච්චායස්මා අජිතො)
කෙනස්සු නප්පකාසති
කිස්සාභිලෙපනං බ්රූසි
කිංසු තස්ස මහබ්භයං” ති.
කෙනස්සු නප්පකාසති
කිස්සාභිලෙපනං බ්රූසි
කිංසු තස්ස මහබ්භයං” ති.
ඉමානි චත්තාරි පදානි පුච්ඡිතානි, සො එකො පඤ්හො; කස්මා; එකවත්ථුපරිග්ගහා, එවං හි ආහ: “කෙනස්සු නිවුතො ලොකො” ති ලොකාධිට්ඨානං පුච්ඡති. “කෙනස්සු නප්පකාසතී”ති ලොකස්ස අප්පකාසනං පුච්ඡති. “කිස්සාභිලෙපනං බ්රූසී”ති ලොකස්ස අභිලෙපනං පුච්ඡති. “කිංසු තස්ස මහබ්භයං”ති තස්සෙව ලොකස්ස මහාභයං පුච්ඡති. ලොකො තිවිධො: කිලෙසලොකො භවලොකො ඉන්ද්රියලොකො.
තත්ථ විස්සජ්ජනා:
2. “අවිජ්ජාය නිවුතො ලොකො (අජිතාති භගවා)
විවිච්ඡාපමාදා නප්පකාසති,
ජප්පාභිලෙපනං බ්රූමි
දුක්ඛමස්ස මහබ්භය”න්ති.
විවිච්ඡාපමාදා නප්පකාසති,
ජප්පාභිලෙපනං බ්රූමි
දුක්ඛමස්ස මහබ්භය”න්ති.
ඉමානි චත්තාරි පදානි ඉමෙහි චතුහි, පදෙහි විස්සජ්ජිතානි, පඨමං පඨමෙන, දුතියං දුතියෙන, තතියං තතියෙන, චතුත්ථං චතුත්ථෙන, “කෙනස්සු නිවුතො ලොකො”ති පඤ්හෙ “අවිජ්ජාය නිවුතො ලොකො”ති විස්සජ්ජනා, නීවරණෙහි නිවුතො ලොකො, අවිජ්ජා නීවරණා හි සබ්බෙ සත්තා; යථාහ භගවා: “සබ්බසත්තානං භික්ඛවෙ සබ්බපාණානං සබ්බභූතානං පරියායතො එකමෙව නීවරණං වදාමි, යදිදං අවිජ්ජා; අවිජ්ජානීවරණා හි සබ්බෙ සත්තා සබ්බසො ච භික්ඛවෙ අවිජ්ජාය නිරොධා චාගා පටිනිස්සග්ගා නත්ථි සත්තානං නීවරණන්ති වදාමී”ති. තෙන ච පඨමස්ස පදස්ස විස්සජ්ජනා යුත්තා.
“කෙනස්සු නප්පකාසතී”ති පඤ්හෙ “විවිච්ඡා පමාදා නප්පකාසතී”ති විස්සජ්ජනා, යො පුග්ගලො නීවරණෙහි නිවුතො සො විවිච්ඡති, විවිච්ඡා නාම වුච්චති විචිකිච්ඡා, සො විචිකිච්ඡන්තො නාභිසද්දහති, අනභිසද්ද හන්තො විරියං නාරභති අකුසලානං ධම්මානං පහානාය කුසලානං ධම්මානං සච්ඡිකිරියාය, සො ඉධපමාදමනුයුත්තො විහරති, පමත්තො සුක්කෙ ධම්මෙ න උපාදියති, තස්ස තෙ අනුපාදියමානා නප්පකාසන්ති, යථාහ භගවා:
3. “දූරෙ සන්තො පකාසන්ති භිමවන්තොච පබ්බතො,
අසන්තෙත්ථ න දිස්සන්ති රත්තිඛිත්තා යථා සරා.”
අසන්තෙත්ථ න දිස්සන්ති රත්තිඛිත්තා යථා සරා.”
“තෙ ගුණෙහි පකාසන්ති කිත්තියා ච යසෙන චා”ති.
තෙන ච දුතියස්ස පදස්ස විස්සජ්ජනා යුත්තා.
”කිස්සාභිලෙපනං බ්රූසී”ති පඤ්හෙ- “ජප්පාභිලෙපනං බ්රූමි”ති විස්සජ්ජනා, ජප්පා නාම වුච්චති තණ්හා, සා කථං අභිලිම්පති; යථාහ භගවා:
4. “රත්තො අත්ථං න ජානාති රත්තො ධම්මං න පස්සති,
අන්ධන්තමං තදා හොති යං රාගො සහතෙ නර”න්ති.
අන්ධන්තමං තදා හොති යං රාගො සහතෙ නර”න්ති.
සා’යං තණ්හා ආසත්තිබහුලස්ස පුග්ගලස්ස එවං අභිජප්පාති කරිත්වා තත්ථ ලොකො අභිලිත්තො නාම භවති. තෙන ච තතියස්ස පදස්ස විස්සජ්ජනා යුත්තා.