13. 3.
උපෙක්ඛාසතිසංසුද්ධං
ධම්මතක්කපුරෙජවං,
අඤ්ඤාවිමොක්ඛං පබ්රූමි
අවිජ්ජාය පභෙදනං.
ධම්මතක්කපුරෙජවං,
අඤ්ඤාවිමොක්ඛං පබ්රූමි
අවිජ්ජාය පභෙදනං.
උපෙක්ඛාසතිසංසුද්ධන්ති: ‘උපෙක්ඛා’ති යා චතුත්ථෙ ඣානෙ උපෙක්ඛා උපෙක්ඛනා අජ්ඣුපෙක්ඛනා චිත්තසමථො චිත්තපස්සද්ධතා මජ්ඣත්තතා චිත්තස්ස. සතීති: “යා චතුත්ථෙ ඣානෙ උපෙක්ඛං ආරබ්භ සති අනුස්සති -පෙ- සම්මාසති’. උපෙක්ඛාසතිසංසුද්ධන්ති: චතුත්ථෙ ඣානෙ උපෙක්ඛා ච සති ච සුද්ධා හොන්ති විසුද්ධා සංසුද්ධා පරිසුද්ධා පරියොදාතා අනඞ්ගණා විගතූපක්කිලෙසා මුදුභූතා කම්මනියා ඨිතා ආනෙඤ්ජප්පත්තාති ‘උපෙක්ඛාසති සංසුද්ධං’.
ධම්මතක්කපුරෙජවන්ති: ‘ධම්මතක්කො’ වුච්චති සම්මාසංකප්පො, සො ආදිතො හොති, පුරතො හොති, පුබ්බඞ්ගමො හොති, අඤ්ඤාවිමොක්ඛස්සාති එවම්පි ‘ධම්මතක්කපුරෙජවං’. අථවා ‘ධම්මතක්කො’ වුච්චති සම්මාදිට්ඨි, සා ආදිතො හොති, පුරතො හොති, පුබ්බඞ්ගමා හොති, අඤ්ඤාවිමොක්ඛස්සාති එවම්පි ‘ධම්මතක්කපුරෙජවං’. අථවා ‘ධම්මතක්කො වුච්චති චතුන්නං මග්ගානං පුබ්බභාගවිපස්සනා, සා ආදිතො හොති, පුරතො හොති, පුබ්බඞ්ගමා හොති අඤ්ඤාවිමොක්ඛස්සාති එවම්පි ‘ධම්මතක්කපුරෙජවං’.
අඤ්ඤාවිමොක්ඛං පබ්රූමීති: ‘අඤ්ඤාවිමොක්ඛො’ වුච්චති අරහත්තවිමොක්ඛො, අරහත්තවිමොක්ඛං පබ්රූමි, ආචික්ඛාමි දෙසෙමි පඤ්ඤපෙමි පට්ඨපෙමි විවරාමි විභජාමි උත්තානීකරොමි පකාසෙමීති ‘අඤ්ඤාවිමොක්ඛං පබ්රූමි’.
අවිජ්ජාය පභෙදනන්ති: ‘අවිජ්ජා’ති “දුක්ඛෙ අඤ්ඤාණං -පෙ- අවිජ්ජා මොහො අකුසලමූලං.” අවිජ්ජාය පභෙදනන්ති: අවිජ්ජා පභෙදනං පහානං වූපසමො පටිනිස්සග්ගො පටිප්පස්සද්ධි අමතං නිබ්බානන්ති ‘අවිජ්ජාය පභෙදනං’.
තෙනාහ භගවා:
“උපෙක්ඛාසතිසංසුද්ධං
ධම්මතක්කපුරෙජවං,
අඤ්ඤාවිමොක්ඛං පබ්රූමි
අවිජ්ජාය පභෙදනන්ති.”
ධම්මතක්කපුරෙජවං,
අඤ්ඤාවිමොක්ඛං පබ්රූමි
අවිජ්ජාය පභෙදනන්ති.”
13. 4.
කිං සු සංයොජනො ලොකො
කිං සු තස්ස විචාරණං,
කිස්සස්ස විප්පහානෙන
නිබ්බානං ඉති වුච්චති.
කිං සු තස්ස විචාරණං,
කිස්සස්ස විප්පහානෙන
නිබ්බානං ඉති වුච්චති.
කිං සු සංයොජනො ලොකොති: කිං ලොකස්ස සංයොජනං ලග්ගනං බන්ධනං උපක්කිලෙසො, කෙන ලොකො යුත්තො පයුත්තො ආයුත්තො සමායුත්තො ලග්ගො ලග්ගිතො පළිබුද්ධොති ‘කිං සු සංයොජනො ලොකො.’
කිං සු තස්ස විවාරණන්ති: ‘කිං තස්ස’ චාරණං විචාරණං පටිවිචාරණං කෙන ලොකො චරති විචරති පටිවිචරතීති ‘කිං සු තස්ස විචාරණං.’
කිස්සස්ස විප්පහානෙන නිබ්බානං ඉති වුච්චතීති: කිස්සස්ස විප්පහානෙන වූපසමෙන පටිනිස්සග්ගෙන පටිප්පස්සද්ධියා, නිබ්බානං ඉති වුච්චති පවුච්චති කථීයති භණීයති දීපීයති වොහරීයතීති ‘කිස්සස්ස විප්පහානෙන නිබ්බානං ඉති වුච්චති’.
තෙනාහ සො බ්රාහ්මණො:
“කිං සු සංයොජනො ලොකො
කිං සු තස්ස විචාරණං,
කිස්සස්ස විප්පහානෙන
නිබ්බානං ඉති වුච්චතී”ති.
කිං සු තස්ස විචාරණං,
කිස්සස්ස විප්පහානෙන
නිබ්බානං ඉති වුච්චතී”ති.
13. 5.
නන්දිසංයොජනො ලොකො
විතක්කස්ස විචාරණං
තණ්හාය විප්පහානෙන
නිබ්බානං ඉති වුච්චති.
විතක්කස්ස විචාරණං
තණ්හාය විප්පහානෙන
නිබ්බානං ඉති වුච්චති.
නන්දිසංයොජනො ලොකොති: ‘නන්දි’ වුච්චති තණ්හා, යො රාගො සාරාගො -පෙ- අභිජ්ඣා ලොභො අකුසලමූලං. “අයං වුච්චති නන්දි. යා නන්දි ලොකස්ස සංයොජනං ලග්ගනං බන්ධනං උපක්කිලෙසො, ඉමාය නන්දියා ලොකො යුත්තො පයුත්තො ආයුත්තො සමායුත්තො ලග්ගො ලග්ගිතො පළිබුද්ධොති ‘නන්දිසංයොජනො ලොකො.’