3. 3.
යම් පුද්ගලයෙක් නො පුළුවුස්නා ලදුයේ මැ තමාගේ ප්‍රාතිමොක්ෂාදි ශීලයෙන් හා ධුතඞ්ගාදිව්‍රතයන් අනුනට කියා ද, යමෙක් මෙසේ තමා (ගුණවතැයි) තෙමේ කියා ද, ඔහුගේ ඒ කීම අන්‍යර්‍ය්‍යධර්‍මයෙකැයි ස්කන්‍ධාදියෙහි කුශල වූ ආර්‍ය්‍යයෝ කියත්.
යො අත්තනෝ සීලවතානි ජන්තු - ‘යො’ යනු: යම්බඳු වූ... (1-3 නිද්දෙසය) ‘සීලබ්බතානි’ යනු: ශීල ද වු ව්‍රත ද වූයෙක් ඇත, ශීල නො වූ ව්‍රතයෙක් ඇති. සීලනාර්ත්ථයෙන් ශීල වූයේත් සමාදානාර්ත්ථයෙන් ව්‍රත වූයේත් කවරැ? යත්: මේ ශාසනයෙහි මහණ සිල්වත් වූයේ ප්‍රාතිමෝක්‍ෂසංවරයෙන් සංවෘත වූයේ ආචාර ගෝචර දෙකින් යුක්ත වැ වෙසෙයි, අණුමාත්‍ර දෝෂයෙහි භය දක්නාසුලු වූයේ සමාදන් වැ ශික්‍ෂා කොටස්හි හික්මෙයි. එහි යම් සංයමයෙක් සංවරයෙක් අනතික්‍රමයෙක් වී නම් මේ ශීල යැ. යම් සමාදානයෙක් වී නම් ඒ ව්‍රත යි. සංවරාර්ත්ථයෙන් ශීල යැ, සමාදානාර්ත්ථයෙන් ව්‍රත යි. මේ ශීලයත් ව්‍රතයත් වේ යැයි කියනු ලැබේ. ශීල නො වූ ව්‍රතය කවරැ? යත් ‘ආරඤ්ඤිකඞ්ග යැ පිණ්ඩපාතිකඞ්ග යැ පංසුකුලිකඞ්ග යැ තෙචීවරිකඞ්ග යැ සපදානචාරිකඞ්ග යැ ඛලුපච්ඡාභත්තිකඞ්ග යැ නෙසජ්ජිකඞ්ගය යථාසන්ථතිකඞ්ග යැ’ යන මේ ධුතාඞ්ග අට ශීල නො වූ ව්‍රත යැයි කියනු ලැබේ. වීර්‍ය්‍යසමාදානයත් ශීල නො වූ ව්‍රත යැයි කියනු ලැබෙයි: ‘ඒකාන්තයෙන් ශරීරයෙහි සමත් නහරත් ඇටත් ඉතිරි වේවා, මස් ලේ වියැළේවා, පුරුෂශක්තියෙන් පුරුෂබලයෙන් පුරුෂවීර්‍ය්‍යයෙන් පුරුෂපරාක්‍රමයෙන් පැමිණියැ යුතු ඒ උත්තමාර්ත්ථයට නො පැමිණ වීර්‍ය්‍යයාගේ ශිථිලබවෙක් නො වන්නේ යැ’යි සිත උත්සාහ ගන්වයි, පිහිටුවයි. මෙ බඳු වූ වීර්‍ය්‍යසමාදානය ශීල නො වූ ව්‍රත යැයි කියනුලැබේ.
1. “තෘෂ්ණා නමැති හුල උපුටා නො ලූ කල්හි (මම් ඛාද්‍යාදිය) නො කමි, (යාගු ආදිය) නො බොමි, වෙහෙරින් බැහැර නො යමි, (ඇඳපුටු ආදියෙහි) ඇළය නො තබමි.”
සිත උත්සාහ ගන්වයි, පිහිටුවයි. මෙබඳු වූ වීර්‍ය්‍යසමාදානයත් ශීල නො වූ ව්‍රත යැයි කියනු ලැබේ. ‘මාගේ සිත උපාදානග්‍රහණය නො කොට (කාමාදි) ආස්‍රවයන්ගෙන් සමුච්ඡෙදවිමුක්තියෙන් නො මිදෙන තාක් මේ පලඟ නො බිඳිමී’ සිත උත්සාහ ගන්වයි, පිහිටුවයි. මෙබඳු වීර්‍ය්‍යසමාදානය ශීල නො වූ ව්‍රත යැයි කියනු ලැබේ. ‘මාගේ සිත උපාදානග්‍රහණය නො කොට ආස්‍රවයන්ගෙන් නොමිදෙන තාක් මේ ආසනයෙන් නො නැඟීසිටිමි, සක්මනින් නො බස්මි, ගුරුළුවක් ගෙයින් ප්‍රාසාදයෙන් හමර්යයෙන් ගුහායෙන් ලෙනින් කිළියෙන් කුළුගෙයින් අටල්ලෙන් වටගෙයින් උද්දණ්ඩයෙන් උවටැන්හලින් මඬුයෙන් රුක්මුලින් නො නික්මෙමී’ සිතට වැර ගන්වයි, පිහිටුවයි. මෙබඳු වීර්‍ය්‍යසමාදානය ශීල නො වූ ව්‍රත යැයි කියනු ලැබේ. ‘මෙ දවස් මැ ආර්‍ය්‍යධර්‍මය (මාගේ සිතට) එළවමි, මොනොවට එළවමි, අධිගමය කරමි, ස්පර්‍ශ කරමි, ප්‍රත්‍යක්‍ෂ කරමී, සිත දැඩි කොට ගන්වයි, පිහිටුවයි. මෙබඳු වීර්‍ය්‍යසමාදානය ශීල නො වූ ව්‍රත යැයි කියනු ලැබේ. මේ මැදි දහවල්හි මැ. . . පස්වරුයෙහි පෙරබත්හි පසුබත්හි - පෙරයමැ මැදියමැ අලුයමැ අවපසැ පුරපසැ වැසිකලැ හිමත් කලැ ගිම්කලැ ප්‍රථමවයස්හි මධ්‍යමවයස්හි පශ්චිමවයස්හි අරීදහම් එළවමි, අධිගමය කෙරෙමි, ස්පර්‍ශ කෙරෙමි, ප්‍රත්‍යක්‍ෂ කෙරෙමී’ සිත දැඩි කොට ගන්වයි, පිහිටුවයි. මෙබඳු වීර්‍ය්‍යසමාදානයත් ශීල නො වූ ව්‍රත යැයි කියනු ලැබේ. ජන්තු යනු: (1-1 නිද්දෙසය.) ‘යො අත්තනෝ සීලවතානි ජන්තු’ යනු වේ.
අනානුපුට්ඨොව පරෙසං පාවා - ‘පරෙසං’ යනු: අන්‍ය වූ ක්‍ෂත්‍රිය බ්‍රාහ්මණ වෛශ්‍ය ශුද්‍ර ගෘහස්ථ ප්‍රව්‍රජිත දෙව මනුෂ්‍යයනට; අනානුපුට්ඨො - අපෘෂ්ට වූයේ නො පුළුවුස්නා ලදුයේ නො අයදනා ලදුයේ නො ඇණවන ලදුයේ නො පහදවන ලදුයේ; පාවා - තමා ගේ ශීලය හෝ ව්‍රතය හෝ ශීලව්‍රතය හෝ කියයි: ‘මම් සිල්වත්මී හෝ, ව්‍රතවත්මී හෝ, ශීලව්‍රතවත්මී හෝ, ජාතියෙන් ගෝත්‍රයෙන් කුලපුත්‍රභාවයෙන් වර්‍ණසෞන්‍දර්‍ය්‍යයෙන් ධනයෙක් අධ්‍යයනයෙන් කර්‍මාන්තයෙන් ශිල්පයෙන් විද්‍යාවෙන් ශ්‍රැතයෙන් ප්‍රතිභාණයෙන් හෝ එක්තරයෙකින් යුක්ත වෙමී හෝ, උසස් කුලයෙන් නික්මැ පැවිදි වීමි මහාසාරකුලයෙන් පැවිදි වීමි මහද්භෝග ඇති කුලයෙන් පැවිදි වීමි උළාරභොග කුලයෙන් පැවිදි වීමි හෝ, ගැහැවිපැවිද්දන් අතුරෙහි ප්‍රකටයෙමි පිරිවර ඇත්තෙමි හෝ, සිවුරු පිඬුවා සෙනසුන් ගිලන්පසබෙහෙත්පිරිකර ලැබෙමී හෝ, සෞත්‍රාන්තිකයෙමි විනයධරයෙමි ධර්‍මකථිකයෙමී හෝ, ආරණ්‍යකයෙමි වෘක්ෂමූලිකයෙමි පිණ්ඩපාතිකයෙමි පාංශුකුලිකයෙමි ත්‍රෛචීවරිකයෙමි සපදානචාරිකයෙමි ඛලුපච්ඡාභත්තිකයෙමි නෙසජ්ජිකයෙමි යථාසන්ථතිකයෙමී හෝ, ප්‍රථමධ්‍යානලාභී වෙමි ද්විතීය - තෘතීය - චතුර්ත්ථධ්‍යානලාභී වෙමි ආකාසානඤ්චායතන - විඤ්ඤාණඤ්චායතන - ආකිඤ්චඤ්ඤායතන - නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනසමාපත්තිලාභී වෙමී හෝ පවසයි කියයි බෙණෙයි දක්වයි ව්‍යවහාර කෙරේ නුයි ‘අනානුපුට්ඨොව පරෙසං පවා’ යනු වේ.