11. 2.
කලහයෝ ද විවාදයෝ ද පරිදේව - ශෝකයෝ ද මාත්සර්‍ය්‍යයෝ ද මානාතිමානයෝ ද පෛශුනායෝ ප්‍රියවස්තූහු කෙරෙන් උපන්නාහුය. කලහයෝ ද විවාදයෝ ද (පරිදේව - ශෝක - මාන - අතිමාන - පෛශුන්‍යයෝ ද) මාත්සර්‍ය්‍යයෙහි යෙදුණාහු වෙති. විවාද උපන් කල්හි පිසුනු වචනයෝ වෙත්.
පියප්පහූතා කලහා විවාදා පරිදෙවසොකා සහමච්ඡාර ච - ‘පියා’ යනු: ප්‍රියයෝ දෙදෙනෙකි: සත්‍වයෝ ද සංස්කාරයෝ දැයි: කවර සත්තවයෝ ප්‍රියයෝ ද යත්? මෙලොවැ මවු හෝ පියා හෝ බෑයා හෝ බූනැණිය හෝ පුතා හෝ දූ හෝ මිතුරෝ හෝ යහළුවෝ හෝ නෑයෝ හෝ ඔහුට වැඩ කැමැති වූ හිත කැමැති වූ සුව කැමැති වූ යොගක්ෂෙමය කැමැති වූ යම් කෙනෙක් වෙත් ද මේ සත්තවයෝ ප්‍රියයෝ වෙත්. කවර සංස්කාරයෝ ප්‍රියයෝ ද යත්? මනවඩන රූපයෝ මනවඩන ශබ්දයෝ මනවඩන ගන්‍ධයෝ මනවඩන රසයෝ මනවඩන ස්ප්‍රෂ්ටව්‍යයෝ යැ, මේ සංස්කාරයෝ ප්‍රිය වෙත්. ප්‍රියවස්තුව ‘අසිඳ ගනිති’ සැක ඇත්තාහු ද කලහ කෙරෙති, අසිඳුනා කල්හි දු කලහ කෙරෙති, අසිඳගත් කල්හි දු කලහ කෙරෙති, ප්‍රියවස්තුව ‘පෙරැළෙති’ සැක ඇත්තාහු ද - පෙරැළෙන කල්හි දු පෙරැළුණු කල්හි දු කලහ කෙරෙති, ප්‍රියවස්තුව ‘අසිඳ ගනිති’ සැක ඇත්තාහු ද විවාද කෙරෙති, අසිඳුනා කල්හි දු - අසිඳගත් කල්හි දු - ප්‍රියවස්තුව ‘පෙරැළෙති’ සැක ඇත්තාහු ද - පෙරැළෙන කල්හි දු පෙරැළුණු කල්හි දු විවාද කෙරෙති, ප්‍රියවස්තුව ‘අසිඳ ගනිති’ සැක ඇත්තාහු ද පරිදේවනා කෙරෙති, අසිඳුනා කල්හි දු අසිඳගත් කල්හි දු, ප්‍රියවස්තුව ‘පෙරැළෙති’ සැක ඇත්තාහු ද - පෙරැළෙන කල්හි දු පෙරැළුණු කල්හි දු පරිදේවනා කෙරෙත්, ප්‍රියවස්තුව ‘අසිඳ ගනිති’ සැක ඇත්තාහු ද ශෝක කෙරෙති, අසිඳ ගන්නා කල්හි දු - අසිඳගත් කල්හි දු - ප්‍රියවස්තුව ‘පෙරැළෙති’ සැක ඇත්තාහු ද - පෙරැළෙන කල්හි දු පෙරැළුණු කල්හි දු ශෝක කෙරෙත්. ප්‍රියවස්තුව රකිති, ගෝපනය කෙරෙත්, අයත් කෙරෙති, මමායන කෙරෙති, මසුරු කෙරෙත්.
මානාතිමානා සහපෙසුනා ච - ප්‍රියවස්තුව නිසා මානය උපදවති ප්‍රියවස්තුව නිසා අතිමානය උපදවත්. කිසෙයින් ප්‍රියවස්තුව නිසා මානය උපදවති? යත්: ‘අපි මනවඩන රූප ශබ්ද ගන්‍ධ රස ස්ප්‍රෂ්ටව්‍යයන් ලබන සුල්ලම්හ එහෙත් මේ අන්‍යයෝ මනවඩන රූප ශබ්ද ගන්‍ධ රස ස්ප්‍රෂ්ටව්‍යයන් නො ලබන සුල්ලහ’ යි මෙසේ ප්‍රියවස්තුව නිසා මානය උපදවත්. කෙසේ ප්‍රියවස්තුව නිසා අතිමානය උපදවති? යත් ‘අපි මනවඩන රූප ශබ්ද ගන්‍ධ රස ස්ප්‍රෂ්ටව්‍යයන් ලබන සුල්ලම්හ, මේ අන්‍යයෝ වැලිත් මනවඩන රූප ශබ්ද ගන්‍ධ රස ස්ප්‍රෂ්ටව්‍යයන් නො ලබන සුල්ලහ’ යි මෙසේ ප්‍රියවස්තුව නිසා අතිමානය උපදවත්.
පෙසුඤඤං - මෙහි එකෙක් පිසුනුබස් කියනුයේ වෙයි: මෙතැනින් අසා මොවුන්ගේ භේදය පිණිස එතැන කියන්නේ වෙයි. මෙසේ බිඳුවන අදහස් ඇතියේ පිසුනුබස් එළවා කියා නුයි ‘මානාතිමානා සහපෙසුනා ච’ යනු වේ.
මචෙඡරයුතතා කලහා විවාදා - කලහය ද විවාදය ද පරිදේවය ද ශෝකය ද මානය ද අතිමානය ද පෛශුන්‍යය ද යන සප්ත ක්ලේශයෝ මාත්සර්‍ය්‍යයෙහි යෙදුණාහු අතිශයින් යෙදුණාහු හාත්පසින් යෙදුණාහු වෙසෙසින් යෙදුණාහු නුයි ‘මචෙඡරයුතතා කලහා විවාදා’ යනු වේ.