දුතියෙ සුඛසොමනස්සබහුලොති කායිකසුඛඤ්චෙව චෙතසිකසොමනස්සඤ්ච බහුලං අස්සාති සුඛසොමනස්සබහුලො. යොනි චස්ස ආරද්ධා හොතීති කාරණඤ්චස්ස පරිපුණ්ණං හොති. ආසවානං ඛයායාති ඉධ ආසවක්ඛයොති අරහත්තමග්ගො අධිප්පෙතො, තදත්ථායාති අත්ථො. ඔධස්තපතොදොති රථමජ්ඣෙ තිරියං ඨපිතපතොදො. යෙනිච්ඡකන්ති යෙන දිසාභාගෙන ඉච්ඡති. යදිච්ඡකන්ති යං යං ගමනං ඉච්ඡති. සාරෙය්යාති පෙසෙය්ය. පච්චාසාරෙය්යාති පටිවිනිවත්තෙය්ය. ආරක්ඛායාති රක්ඛණත්ථාය. සංයමායාති වෙගනිග්ගහණත්ථාය. දමායාති නිබ්බිසෙවනත්ථාය. උපසමායාති කිලෙසූපසමත්ථාය.

එවමෙව ඛොති එත්ථ යථා අකුසලස්ස සාරථිනො අදන්තෙ සින්ධවෙ යොජෙත්වා විසමමග්ගෙන රථං පෙසෙන්තස්ස චක්කානිපි භිජ්ජන්ති, අක්ඛොපි සින්ධවානඤ්ච ඛුරා, අත්තනාපි අනයබ්යසනං පාපුණාති, න ච ඉච්ඡිතිච්ඡිතෙන ගමනෙන සාරෙතුං සක්කොති ; එවං ඡසු ඉන්ද්රියෙසු අගුත්තද්වාරො භික්ඛු න ඉච්ඡිතිච්ඡිතං සමණරතිං අනුභවිතුං සක්කොති. යථා පන ඡෙකො සාරථි දන්තෙ සින්ධවෙ යොජෙත්වා, සමෙ භූමිභාගෙ රථං ඔතාරෙත්වා රස්මියො ගහෙත්වා, සින්ධවානං ඛුරෙසු සතිං ඨපෙත්වා, පතොදං ආදාය නිබ්බිසෙවනෙ කත්වා, පෙසෙන්තො ඉච්ඡිතිච්ඡිතෙන ගමනෙන සාරෙති. එවමෙව ඡසු ඉන්ද්රියෙසු ගුත්තද්වාරො භික්ඛු ඉමස්මිං සාසනෙ ඉච්ඡිතිච්ඡිතං සමණරතිං අනුභොති, සචෙ අනිච්චානුපස්සනාභිමුඛං ඤාණං පෙසෙතුකාමො හොති, තදභිමුඛං ඤාණං ගච්ඡති. දුක්ඛානුපස්සනාදීසුපි එසෙව නයො.

භොජනෙ මත්තඤ්ඤූති භොජනම්හි පමාණඤ්ඤූ. තත්ථ ද්වෙ පමාණානි – පටිග්ගහණපමාණඤ්ච පරිභොගපමාණඤ්ච. තත්ථ පටිග්ගහණපමාණෙ දායකස්ස වසො වෙදිතබ්බො, දෙය්යධම්මස්ස වසො වෙදිතබ්බො, අත්තනො ථාමො ජානිතබ්බො. එවරූපො හි භික්ඛු සචෙ දෙය්යධම්මො බහුකො හොති, දායකො අප්පං දාතුකාමො, දායකස්ස වසෙන අප්පං ගණ්හාති. දෙය්යධම්මො අප්පො, දායකො බහුං දාතුකාමො, දෙය්යධම්මස්ස වසෙන අප්පං ගණ්හාති. දෙය්යධම්මොපි බහු, දායකොපි බහුං දාතුකාමො, අත්තනො ථාමං ඤත්වා පමාණෙන ගණ්හාති. සො තාය පටිග්ගහණෙ මත්තඤ්ඤුතාය අනුප්පන්නඤ්ච ලාභං උප්පාදෙති, උප්පන්නඤ්ච ථාවරං කරොති ධම්මිකතිස්සමහාරාජකාලෙ සත්තවස්සිකො සාමණෙරො විය.

රඤ්ඤො කිර පඤ්චහි සකටසතෙහි ගුළං ආහරිංසු. රාජා “මනාපො පණ්ණාකාරො, අය්යෙහි විනා න ඛාදිස්සාමා”ති අඩ්ඪතෙය්යානි සකටසතානි මහාවිහාරං පෙසෙත්වා සයම්පි භුත්තපාතරාසො අගමාසි. භෙරියා පහටාය ද්වාදස භික්ඛුසහස්සානි සන්නිපතිංසු. රාජා එකමන්තෙ ඨිතො ආරාමිකං පක්කොසාපෙත්වා ආහ – “රඤ්ඤො නාම දානෙ පත්තපූරොව පමාණං, ගහිතභාජනං පූරෙත්වාව දෙහි, සචෙ කොචි මත්තපටිග්ගහණෙ ඨිතො න ගණ්හාති, මය්හං ආරොචෙය්යාසී”ති.

අථෙකො මහාථෙරො “මහාබොධිමහාචෙතියානි වන්දිස්සාමී”ති චෙතියපබ්බතා ආගන්ත්වා, විහාරං පවිසන්තො මහාමණ්ඩපට්ඨානෙ භික්ඛූ ගුළං ගණ්හන්තෙ දිස්වා පච්ඡතො ආගච්ඡන්තං සාමණෙරං ආහ, “නත්ථි තෙ ගුළෙන අත්ථො”ති. “ආම, භන්තෙ, නත්ථී”ති. සාමණෙර මයං මග්ගකිලන්තා, එකෙන කපිට්ඨඵලමත්තෙන පිණ්ඩකෙන අම්හාකං අත්ථොති. සාමණෙරො ථාලකං නීහරිත්වා ථෙරස්ස වස්සග්ගපටිපාටියං අට්ඨාසි. ආරාමිකො ගහණමානං පූරෙත්වා උක්ඛිපි, සාමණෙරො අඞ්ගුලිං චාලෙසි. තාත සාමණෙර, රාජකුලානං දානෙ භාජනපූරමෙව පමාණං, ථාලකපූරං ගණ්හාහීති. ආම, උපාසක, රාජානො නාම මහජ්ඣාසයා හොන්ති, අම්හාකං පන උපජ්ඣායස්ස එත්තකෙනෙව අත්ථොති.

රාජා තස්ස කථං සුත්වා, “කිං භො සාමණෙරො භණතී”ති? තස්ස සන්තිකං ගතො. ආරාමිකො ආහ – “සාමි, සාමණෙරස්ස භාජනං ඛුද්දකං, බහුං න ගණ්හාතී”ති. රාජා ආහ, “ආනීතභාජනං පූරෙත්වා ගණ්හථ, භන්තෙ”ති. මහාරාජ, රාජානො නාම මහජ්ඣාසයා හොන්ති, උක්ඛිත්තභාජනං පූරෙත්වාව දාතුකාමා, අම්හාකං පන උපජ්ඣායස්ස එත්තකෙනෙව අත්ථොති. රාජා චින්තෙසි – “අයං සත්තවස්සිකදාරකො, අජ්ජාපිස්ස මුඛතො ඛීරගන්ධො න මුච්චති, ගහෙත්වා කුටෙ වා කුටුම්බෙ වා පූරෙත්වා ස්වෙපි පුනදිවසෙපි ඛාදිස්සාමාති න වදති, සක්කා බුද්ධසාසනං පරිග්ගහෙතු”න්ති පුරිසෙ ආණාපෙසි, “භො, පසන්නොම්හි සාමණෙරස්ස, ඉතරානිපි අඩ්ඪතෙය්යානි සකටසතානි ආනෙත්වා සඝංස්ස දෙථා”ති.

සොයෙව පන රාජා එකදිවසං තිත්තිරමංසං ඛාදිතුකාමො චින්තෙසි – “සචෙ අහං අඞ්ගාරපක්කං තිත්තිරමංසං ඛාදිතුකාමොස්මීති අඤ්ඤස්ස කථෙස්සාමි, සමන්තා යොජනට්ඨානෙ තිත්තිරසමුග්ඝාතං කරිස්සන්තී”ති උප්පන්නං පිපාසං අධිවාසෙන්තො තීණි සංවච්ඡරානි වීතිනාමෙසි. අථස්ස කණ්ණෙසු පුබ්බො සණ්ඨාසි, සො අධිවාසෙතුං අසක්කොන්තො “අත්ථි නු ඛො, භො, අම්හාකං කොචි උපට්ඨාකුපාසකො සීලරක්ඛකො”ති පුච්ඡි. ආම, දෙව, අත්ථි, තිස්සො නාම සො අඛණ්ඩසීලං රක්ඛතීති. අථ නං වීමංසිතුකාමො පක්කොසාපෙසි. සො ආගන්ත්වා රාජානං වන්දිත්වා අට්ඨාසි. තතො නං ආහ – “ත්වං, තාත, තිස්සො නාමා”ති? “ආම දෙවා”ති. තෙන හි ගච්ඡාති. තස්මිං ගතෙ එකං කුක්කුටං ආහරාපෙත්වා එකං පුරිසං ආණාපෙසි, “ගච්ඡ තිස්සං වදාහි, ඉමං තීහි පාකෙහි පචිත්වා අම්හාකං උපට්ඨාපෙහී”ති. සො ගන්ත්වා තථා අවොච. සො ආහ – “සචෙ, භො, අයං මතකො අස්ස, යථා ජානාමි, තථා පචිත්වා උපට්ඨහෙය්යං. පාණාතිපාතං පනාහං න කරොමී”ති. සො ආගන්ත්වා රඤ්ඤො ආරොචෙසි.

රාජා පුන “එකවාරං ගච්ඡා”ති පෙසෙසි. සො ගන්ත්වා, “භො, රාජුපට්ඨානං නාම භාරියං, මා එවං කරි, පුනපි සීලං සක්කා සමාදාතුං, පචෙත”න්ති ආහ. අථ නං තිස්සො අවොච, “භො, එකස්මිං නාම අත්තභාවෙ ධුවං එකං මරණං, නාහං පාණාතිපාතං කරිස්සාමී”ති. සො පුනපි රඤ්ඤො ආරොචෙසි. රාජා තතියම්පි පෙසෙත්වා අසම්පටිච්ඡන්තං පක්කොසාපෙත්වා අත්තනා පුච්ඡි. රඤ්ඤොපි තථෙව පටිවචනං අදාසි.

අථ රාජා පුරිසෙ ආණාපෙසි, “අයං රඤ්ඤො ආණං කොපෙති, ගච්ඡථෙතස්ස ආඝාතනභණ්ඩිකායං ඨපෙත්වා, සීසං ඡින්දථා”ති. රහො ච පන නෙසං සඤ්ඤමදාසි – “ඉමං සන්තජ්ජයමානා නෙත්වා සීසමස්ස ආඝාතනභණ්ඩිකායං ඨපෙත්වා ආගන්ත්වා මය්හං ආරොචෙථා”ති. තෙ තං ආඝාතනභණ්ඩිකායං නිපජ්ජාපෙත්වා තමස්ස කුක්කුටං හත්ථෙසු ඨපයිංසු.