ආසීවිසවග්ගස්ස පඨමෙ භික්ඛූ ආමන්තෙසීති එකචාරිකද්විචාරිකතිචාරිකචතුචාරිකපඤ්චචාරිකෙ සභාගවුත්තිනො කාරකෙ යුත්තපයුත්තෙ සබ්බෙපි දුක්ඛලක්ඛණකම්මට්ඨානිකෙ පරිවාරෙත්වා නිසින්නෙ යොගාවචරෙ භික්ඛූ ආමන්තෙසි. ඉදඤ්හි සුත්තං පුග්ගලජ්ඣාසයෙන වුත්තං. පුග්ගලෙසුපි විපඤ්චිතඤ්ඤූනං දිසාවාසිකානං දුක්ඛලක්ඛණකම්මට්ඨානිකානං උපට්ඨානවෙලාය ආගන්ත්වා සත්ථාරං පරිවාරෙත්වා නිසින්නානං වසෙන වුත්තං. එවං සන්තෙපි උග්ඝටිතඤ්ඤූආදීනං චතුන්නම්පි පුග්ගලානං පච්චයභූතමෙවෙතං. උග්ඝටිතඤ්ඤූ පුග්ගලො හි ඉමස්ස සුත්තස්ස මාතිකානික්ඛෙපෙනෙව අරහත්තං පාපුණිස්සති, විපඤ්චිතඤ්ඤූ මාතිකාය විත්ථාරභාජනෙන, නෙය්යපුග්ගලො ඉමමෙව සුත්තං සජ්ඣායන්තො පරිපුච්ඡන්තො යොනිසො මනසිකරොන්තො කල්යාණමිත්තෙ සෙවන්තො භජන්තො පයිරුපාසන්තො අරහත්තං පාපුණිස්සති. පදපරමස්සෙතං සුත්තං අනාගතෙ වාසනා භවිස්සතීති එවං සබ්බෙසම්පි උපකාරභාවං ඤත්වා භගවා සිනෙරුං උක්ඛිපන්තො විය ආකාසං විත්ථාරෙන්තො විය චක්කවාළපබ්බතං කම්පෙන්තො විය ච මහන්තෙන උස්සාහෙන සෙය්යථාපි, භික්ඛවෙති ඉමං ආසීවිසොපමසුත්තං ආරභි.

තත්ථ චත්තාරො ආසීවිසාති කට්ඨමුඛො, පූතිමුඛො, අග්ගිමුඛො, සත්ථමුඛොති ඉමෙ චත්තාරො. තෙසු කට්ඨමුඛෙන දට්ඨස්ස සකලසරීරං සුක්ඛකට්ඨං විය ථද්ධං හොති, සන්ධිපබ්බෙසු අධිමත්තං අයසූලසමප්පිතං විය තිට්ඨති. පූතිමුඛෙන දට්ඨස්ස පක්කපූතිපනසං විය විපුබ්බකභාවං ආපජ්ජිත්වා පග්ඝරති, චඞ්ගවාරෙ පක්ඛිත්තඋදකං විය හොති. අග්ගිමුඛෙන දට්ඨස්ස සකලසරීරං ඣායිත්වා භස්මමුට්ඨි විය ථුසමුට්ඨි විය ච විප්පකිරීයති. සත්තමුඛෙන දට්ඨස්ස සකලසරීරං භිජ්ජති, අසනිපාතට්ඨානං විය මහානිඛාදනෙන ඛතසන්ධිමුඛං විය ච හොති. එවං විසවසෙන විභත්තා චත්තාරො ආසීවිසා.

විසවෙගවිකාරෙන පනෙතෙ සොළස හොන්ති. කට්ඨමුඛො හි දට්ඨවිසො, දිට්ඨවිසො, ඵුට්ඨවිසො, වාතවිසොති චතුබ්බිධො හොති. තෙන හි දට්ඨම්පි දිට්ඨම්පි ඵුට්ඨම්පි තස්ස වාතෙන පහටම්පි සරීරං වුත්තප්පකාරෙන ථද්ධං හොති. සෙසෙසුපි එසෙව නයොති. එවං විසවෙගවිකාරවසෙන සොළස හොන්ති.

පුන පුග්ගලපණ්ණත්තිවසෙන චතුසට්ඨි හොන්ති. කථං? කට්ඨමුඛෙසු තාව දට්ඨවිසො ච ආගතවිසො නො ඝොරවිසො, ඝොරවිසො නො ආගතවිසො, ආගතවිසො චෙව ඝොරවිසො ච, නෙවාගතවිසො න ඝොරවිසොති චතුබ්බිධො හොති. තත්ථ යස්ස විසං සම්පජ්ජලිතතිණුක්කාය අග්ගි විය සීඝං අභිරුහිත්වා අක්ඛීනි ගහෙත්වා ඛන්ධං ගහෙත්වා සීසං ගහෙත්වා ඨිතන්ති වත්තබ්බතං ආපජ්ජති මණිසප්පාදීනං විසං විය, මන්තං පන පරිවත්තෙත්වා කණ්ණවාතං දත්වා දණ්ඩකෙන පහටමත්තෙ ඔතරිත්වා දට්ඨට්ඨානෙයෙව තිට්ඨති, අයං ආගතවිසො නො ඝොරවිසො නාම.

යස්ස පන විසං සණිකං අභිරුහති, ආරුළ්හාරුළ්හට්ඨානෙ පන අයං සීතඋදකං විය හොති උදකසප්පාදීනං විසං විය, ද්වාදසවස්සච්චයෙනාපි කණ්ණපිට්ඨිඛන්ධපිට්ඨිකාදීසු ගණ්ඩපිළකාදිවසෙන පඤ්ඤායති, මන්තපරිවත්තනාදීසු ච කයිරමානාසු සීඝං න ඔතරති, අයං ඝොරවිසො නො ආගතවිසො නාම.

යස්ස පන විසං සීඝං අභිරුහති, න සීඝං ඔතරති අනෙළකසප්පාදීනං විසං විය, අයං ආගතවිසො චෙව ඝොරවිසො ච. යස්ස පන විසං මන්දං හොති, ඔතාරියමානම්පි සුඛෙනෙව ඔතරති නීලසප්පධම්මනිසප්පාදීනං විසං විය, අයං නෙවාගතවිසො න ඝොරවිසො නාම.

ඉමිනා උපායෙන කට්ඨමුඛෙ දට්ඨවිසාදයො පූතිමුඛාදීසු ච දට්ඨවිසාදයො වෙදිතබ්බාති. එවං පුග්ගලපණ්ණත්තිවසෙන චතුසට්ඨි.

තෙසු “අණ්ඩජා නාගා”තිආදිනා (සං· නි· 3.342-344) යොනිවසෙන එකෙකං චතුධා විභජිත්වා ඡපණ්ණාසාධිකානි ද්වෙ සතානි හොන්ති. තෙ ජලජාථලජාති ද්විගුණිතා ද්වාදසාධිකානි පඤ්චසතානි හොන්ති, තෙ කාමරූපඅකාමරූපානං වසෙන ද්විගුණිතා චතුවීසාධිකසහස්සසඞ්ඛා හොන්ති. පුන ගතමග්ගස්ස පටිලොමතො සංඛිප්පමානා කට්ඨමුඛාදිවසෙන චත්තාරොව හොන්තීති. තෙ සන්ධාය භගවා “සෙය්යථාපි, භික්ඛවෙ, චත්තාරො ආසීවිසා”ති ආහ. කුලවසෙන හි එතෙ ගහිතා.

තත්ථ ආසීවිසාති ආසිත්තවිසාතිපි ආසීවිසා, අසිතවිසාතිපි ආසීවිසා, අසිසදිසවිසාතිපි ආසීවිසා. ආසිත්තවිසාති සකලකායෙ ආසිඤ්චිත්වා විය ඨපිතවිසා, පරස්ස ච අත්තනො සරීරෙ ච ආසිඤ්චනවිසාති අත්ථො. අසිතවිසාති යං යං එතෙහි අසිතං හොති පරිභුත්තං, තං තං විසමෙව සම්පජ්ජති, තස්මා අසිතං විසං හොති එතෙසන්ති ආසීවිසා. අසිසදිසවිසාති අසිවිය තිඛිණං පරමම්මච්ඡෙදනසමත්ථං විසං එතෙසන්ති ආසීවිසාති එවමෙත්ථ වචනත්ථො වෙදිතබ්බො. උග්ගතෙජාති උග්ගතතෙජා බලවතෙජා. ඝොරවිසාති දුන්නිම්මද්දනවිසා.