අට වැන්නෙහි ‘හිරි නිසෙධො’ ලජ්ජාව හේතුකොට ගෙන අකුශල ධර්ම නිශේධනය කරති යි (වළක්වා ලති යි) ‘හිරි නිසෙධො, ‘කොචි ලොකස්මිං විජ්ජති’ එබඳු වූ කිසිවෙකු ලෝකයෙහි විද්‍යමාන වේ දැයි විමසයි. ‘යො නින්‍දං අපබොධති’ යමෙකු ගර්හාව බැහැර ලමින් වටහා ගනී ද? ‘අස්සො භද්‍රො කසාමිව’ යහපත් වූ ආජානීය අශ්වයා කසය බැහැර ලමින් වටහා ගනී; කෙවිටේ සෙවනැල්ල දැක සංවේග වෙමින් මෙන් කසයෙන් තමාට තැලීමට ඉඩ නො දෙයි ද, එලෙස ඒ භික්‍ෂුව සිදුවූ දේ පිළිබඳ ව දශ ආක්‍රෝශ වස්තුවලට තමා වෙත වැටෙන්නට ඉඩ නො දෙන්නේ, නින්දාව ‘අපබොධති’ බැහැර ලමින් වටහා ගනී. එබඳු කිසියම් ක්‍ෂීණාශ්‍රව තැනැත්තෙක් වේ දැයි විමසයි. අභූත ලෙස ආක්‍රෝශ කිරීමෙන් සහමුලින් මිදුණු තැනැත්තෙකු නම් නැත. ‘තනුයා’ තනුක ය (ස්වල්ප ය). ලජ්ජාවෙන් අකුශල ධර්ම වළක්වා හැසිරෙන්නා වූ ක්ෂීණාශ්‍රව වූවෝ නම් අල්ප වෙත් යනු අර්ථය යි. ‘සදා සතා’ සැම කල්හි සිහිය විපුල බවට පත්වීමෙන් යුක්ත වූ; ‘අන්තං දුක්‍ඛස්ස පප්පුය්‍ය’ සසර දුකෙහි කෙළවර වූ - අන්තය වූ - නිර්වාණයට පැමිණ. ඉතිරි කොටස පෙර කියන ලද පරිදි ම ය.

නව වැන්නෙහි ‘කච්චි තෙ කුටිකා’ මේ දේවතාවා, දස මසක් අභ්‍යන්තරයෙහි වසන ස්ථානයක අර්ථයෙන් මව කුටියක් කොට - යම් සේ පක්‍ෂීහු දවල් කාලයෙහි ගොදුරු සෙවීමෙහි යෙදී රාත්‍රියෙහි කූඩුවක ලගින්නෝ ද, එසේ ම සත්ත්වයෝ ද ඒ ඒ තැන්වල ගියෝ වුව ද, ගැහැනිය කරා එති, නිවස වශයෙන් බිරිඳ කුටිය කොට - කුල ප්‍රවේණිය පෙළපත් පැවතීම් අර්ථයෙන් පුතුන් පෙළපත ගෙන යන්නන් කොට, තව බන්ධනයක් කොට, ගාථා බන්ධනයෙන් මේ ප්‍රශ්න එක්තැන් කොට, භාග්‍යවතුන් වහන්සේගෙන් විචාළේ ය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ද එය විසඳන්නාහු ‘තග්ඝ’ ආදිය වදාළ සේක. එහි ‘තග්ඝ’ යනු ඒකංස වචනයෙහි නිපාතයකි (ඒකාන්ත වශයෙන්), ‘නත්‍ථි’ හැර දමා, පැවිදි බව හේතුවෙන් සසරෙහි හෝ යළි මව් කුසෙහි වාසය කිරීමත් දරුවන් රැකබලා ගැනීම පුතුන් සෑදීම හෝ නොමැති බැවින් ‘නැත’.

දේවතාවා, මා විසින් සන්නාහයක් බැඳ (ගැට ගසා) ගූඪ ප්‍රශ්න අසන ලදී. මේ ශ්‍රමණ තෙමේ ප්‍රශ්න ඇසූ පමණින් ම විසඳී ය. මගේ අදහස දැන ගෙන ම පැවසී ද, නැතහොත් නො දැන කථා කළේ ද, කටට ආ කුමක් හෝ කීවේ දැයි සිතා යළිත් ‘කින්තාහං’ ආදිය පැවසී ය. එහි ‘කින්තාහං’ ‘කිං තෙ අහං’ (මම කුමක් ඔබ වහන්සේට) ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ එම දේවතාවාට කරුණු පැහැදිලි කරමින් ‘මාතරං’ ආදිය කී සේක. ‘සාහු තෙ’ ගාථාවෙන් අනුමෝදන් කොට පැහැදීමට පත් ව භාග්‍යවතුන් වහන්සේට වැඳ ගන්ධමාලා ආදියෙන් පූජා කොට සිය දේවස්ථානය වෙත ම ගියේ වෙයි.

දස වැන්නෙහි ‘තපොදාරාමෙ’ ‘තපොද’ රත් වූ ජලය ඇති පොකුණ වශයෙන් මෙසේ නම් ලද ආරාමයෙහි, වේභාර පර්වතයෙන් පහත බූමාටු නාගයන්ගේ පන් සියයක් යොදුන් වූ දෙව් ලොවට සමාන මිණිමුවා තලයකින් ද ආරාම උද්‍යානවලින් ද සමන්විත වූ නාග භවනකි. එහි නාගයන්ගේ කෙළි බිමෙහි මහා විලකි. එහි තපෝදා නම් ගඟ රත් වූයේ උණු දිය ඇති ව ගලයි. එය එලෙස වූයේ කිම? රජගහ නුවර වට කොට මහා ප්‍රේත ලෝකය තිබේ. එහි මහ ලොහොකුඹු නිර දෙක අතරින් මේ තපෝදා (නදිය) පැමිණෙයි. එහෙයින් උණු වී ගලයි. එය ද කියන ලද්දේ වේ:

‘යතොයං භික්‍ඛවෙ තයොදා සන්‍දති සො රහදො අච්ඡොදකො සාතොදකො සීතදකො සුපතිත්‍ථො රමණීයො පහූතමච්ඡකච්ඡපො චක්කමත්තානි පදුමානි පුප්ඵන්ති, අපි චායං තපොදා ද්වින්නං මහානිරයානං අන්තරිකාය ආගච්ඡති, තෙනායං තපොදා කුථීතා සන්‍දති’ (මහණෙනි, මේ තපෝදා නදිය යම් තැනක සිට ගලයි ද, ඒ විල පිරිසිදු ජලය ඇත්තේ, ප්‍රසන්න දිය ඇත්තේ, සීත දිය ඇත්තේ, මනහර ඉවුරු ඇත්තේ රමණීය ය; බොහෝ මත්ස්‍යයන් ඉදිබුවන් සහිත ය. රිය සක තරම් මහත් වූ පියුම් පිපේ. එසේ වුව ද මේ තපෝදා නදිය මහා නිරය දෙකක් මැදින් එයි. එහෙයින් මේ තපෝදා නදිය උණු වී (රත් වී) ගලයි.)

මේ ආරාමයට අභිමුඛ ස්ථානයෙහි එයින් ම විලක් හට ගත්තේ ය. ඒ හේතුවෙන් මේ විහාරය තපෝදාරාමය යි කියනු ලැබේ

‘සමිද්ධි’ ඒ තෙරුන්ගේ ආත්ම භාවය සමෘද්ධි විය. මනරම් ය; ප්‍රසාද ජනක ය. එහෙයින් ‘සමිද්ධි’ යනුවෙන් ප්‍රසිද්ධියට පත් විය. ‘ගත්තානි පරිසඤ්චිතුං’ දැහැන් වඩන තෙරුන් වහන්සේ ඉතා උදයෙන් ම ආසනයෙන් නැගිට ශරීරය ඍතුවට ගන්වා (සිරුර දියෙන් පිවිතුරු කොට) බැහැර රියන් හැටක් පමණ වූ මහා සක්මනෙහි ඉහළ පහළ සක්මන් කොට ඩහදිය වැකුණු ගාත්‍රවලින් යුතු ව පරිහරණය කළොත් සේනාසනය කිළිටි වෙතැයි සිතන්නේ ගාත්‍රයන් පිරිසුදු කරනු පිණිස - ශරීර ධෝවනය කරනු පිණිස - පැමිණියේ ය. ‘එකචීවරො අට්ඨාසි’ හඳන සිවුර හැඳ බඳ පටියෙන් බැඳ සිවුර අතින් ගෙන සිටියේ ය.

‘ගත්තානි පුබ්බාපයමානො’ ගාත්‍ර මුලින් තිබුණු ආකාරයට තෙත සිඳුවමින් සිටින්නේ; තෙත වූ ශරීරයෙහි පොරවන ලද සිවුර කිලිටි වෙයි, දුර්ගන්ධ වෙයි. එය ව්‍රතය ද නො වේ. තෙරුන් වහන්සේ ව්‍රත සමාදන් වූයේ එහෙයින් ව්‍රතයෙහි සිටිමින් ම ස්නානය කොට ඉන් ගොඩට පැමිණ සිටියේ ය. එහි ස්නානය කිරීමේ චාරිත්‍රය මෙය යි: නාන තොටුපොළට ගොස් ඒ ඒ තැන සිවුරු දමා, වේගයෙන් සිට ගෙන ම නො බැසිය යුතු ය. සැම පැත්ත ම බලා වෙන්වුණු (හුදෙකලා) බව දැන කණු ලැහැබ් වැල් ආදිය තීරණය කොට තෙවරක් කාරා මුණින් අතට සිට උතුරු සළු සිවුර ඉවත් කොට දිගහැරිය යුතු ය. බඳ පටිය ගලවා සිවුර මත ම තැබිය යුතු ය. ඉදින් නානකඩක් නොමැත්තේ නම් දිය කෙළවර උක්කුටික ව හිඳ අඳනය ගලවා නිම්න ස්ථානයක් (පහත් තැනක්) ඇත්නම් එහි දිග හැරිය යුතු ය. (එවැන්නක්) නොමැත්තේ නම් අකුළා තැබිය යුතු ය. දියට බසින්නහු විසින් නො පමා ව නාභි ප්‍රමාණයට පමණක් බැස රැලි නො නංවමින් හඬ නො නඟමින් ආපසු හැරී පැමිණි දෙසට මුහුණ ලා ගිලිය යුතු ය. මෙසේ (කළ විට) සිවුර ආරක්ෂා වන්නේ වේ. උඩට ඉල්පෙන්නේ වුව ද ශබ්ද නො කරමින් වහා ඉල්පී ස්නානය අවසානයේ දිය කෙළවර උක්කුටිකයෙන් හිඳ හඳනය ඇඳ නැගිට මනා සේ වට කොට හැඳ බඳ පටිය බැඳ සිවුර නො පොරවා ම සිටිය යුතු වේ.