චතුත්ථෙ අථ ඛො භගවා එතමත්ථං විදිත්වාති තදා කිර භගවතා අනෙකපරියායෙන සන්දස්සනාදිවසෙන නිබ්බානපටිසංයුත්තාය ධම්මදෙසනාය කතාය තෙසං භික්ඛූනං එතදහොසි – “අයං තාව භගවතා අමතමහානිබ්බානධාතුයා අනෙකාකාරවොකාරං ආනිසංසං දස්සෙන්තෙන අනඤ්ඤසාධාරණො ආනුභාවො පකාසිතො, අධිගමූපායො පනස්සා න භාසිතො, කථං නු ඛො පටිපජ්ජන්තෙහි අම්හෙහි අයං අධිගන්තබ්බා”ති. අථ භගවා තෙසං භික්ඛූනං එතං යථාවුත්තපරිවිතක්කසඞ්ඛාතං අත්ථං සබ්බාකාරතො විදිත්වා. ඉමං උදානන්ති තණ්හාවසෙන කත්ථචි අනිස්සිතස්ස පස්සද්ධකායචිත්තස්ස වීථිපටිපන්නවිපස්සනස්ස අරියමග්ගෙන අනවසෙසතො තණ්හාපහානෙන නිබ්බානාධිගමවිභාවනං ඉමං උදානං උදානෙසි.

තත්ථ නිස්සිතස්ස චලිතන්ති රූපාදිසඞ්ඛාරෙ තණ්හාදිට්ඨීහි නිස්සිතස්ස චලිතං “එතං මම, එසො මෙ අත්තා”ති තණ්හාදිට්ඨිවිප්ඵන්දිතං හොති. අප්පහීනතණ්හාදිට්ඨිකස්ස හි පුග්ගලස්ස සුඛාදීසු උප්පන්නෙසු තානි අභිභුය්ය විහරිතුං අසක්කොන්තස්ස “මම වෙදනා, අහං වෙදියාමී”තිආදිනා තණ්හාදිට්ඨිගාහවසෙන කුසලප්පවත්තිතො චිත්තසන්තානස්ස චලනං කම්පනං, අවක්ඛලිතං වා හොතීති අත්ථො. අනිස්සිතස්ස චලිතං නත්ථීති යො පන විසුද්ධිපටිපදං පටිපජ්ජන්තො සමථවිපස්සනාහි තණ්හාදිට්ඨියො වික්ඛම්භෙත්වා අනිච්චාදිවසෙන සඞ්ඛාරෙ සම්මසන්තො විහරති, තස්ස තං අනිස්සිතස්ස යථාවුත්තං චලිතං අවක්ඛලිතං, විප්ඵන්දිතං වා නත්ථි කාරණස්ස සුවික්ඛම්භිතත්තා.

චලිතෙ අසතීති යථාවුත්තෙ චලිතෙ අසති යථා තණ්හාදිට්ඨිගාහා නප්පවත්තන්ති, තථා වීථිපටිපන්නාය විපස්සනාය තං උස්සුක්කන්තස්ස. පස්සද්ධීති විපස්සනාචිත්තසහජාතානං කායචිත්තානං සාරම්භකරකිලෙසවූපසමිනී දුවිධාපි පස්සද්ධි හොති. පස්සද්ධියා සති නති න හොතීති පුබ්බෙනාපරං විසෙසයුත්තාය පස්සද්ධියා සති අනවජ්ජසුඛාධිට්ඨානං සමාධිං වඩ්ඪෙත්වා තං පඤ්ඤාය සමවායකරණෙන සමථවිපස්සනං යුගනද්ධං යොජෙත්වා මග්ගපරම්පරාය කිලෙසෙ ඛෙපෙන්තස්ස කාමභවාදීසු නමනතො “නතී”ති ලද්ධනාමා තණ්හා අරහත්තමග්ගක්ඛණෙ අනවසෙසතො න හොති, අනුප්පත්තිධම්මතං ආපාදිතත්තා න උප්පජ්ජතීති අත්ථො.

නතියා අසතීති අරහත්තමග්ගෙන තණ්හාය සුප්පහීනත්තා භවාදිඅත්ථාය ආලයනිකන්ති පරියුට්ඨානෙ අසති. ආගතිගති න හොතීති පටිසන්ධිවසෙන ඉධ ආගති ආගමනං චුතිවසෙන ගති ඉතො පරලොකගමනං පෙච්චභාවො න හොති න පවත්තති. ආගතිගතියා අසතීති වුත්තනයෙන ආගතියා ච ගතියා ච අසති. චුතූපපාතො න හොතීති අපරාපරං චවනුපපජ්ජනං න හොති න පවත්තති. අසති හි කිලෙසවට්ටෙ කම්මවට්ටං පච්ඡින්නමෙව, පච්ඡින්නෙ ච තස්මිං කුතො විපාකවට්ටස්ස සම්භවො. තෙනාහ – “චුතූපපාතෙ අසති නෙවිධ න හුර”න්තිආදි. තත්ථ යං වත්තබ්බං, තං හෙට්ඨා බාහියසුත්තෙ විත්ථාරතො වුත්තමෙව. තස්මා තත්ථ වුත්තනයෙනෙව අත්ථො වෙදිතබ්බො.

ඉති භගවා ඉධාපි තෙසං භික්ඛූනං අනවසෙසතො වට්ටදුක්ඛවූපසමහෙතුභූතං අමතමහානිබ්බානස්ස ආනුභාවං සම්මාපටිපත්තියා පකාසෙති.

පඤ්චමෙ මල්ලෙසූති එවංනාමකෙ ජනපදෙ. මහතා භික්ඛුසඞ්ඝෙනාති ගුණමහත්තසඞ්ඛ්යාමහත්තෙහි මහතා. සො හි භික්ඛුසඞ්ඝො සීලාදිගුණවිසෙසයොගෙනපි මහා තත්ථ සබ්බපච්ඡිමකස්ස සොතාපන්නභාවතො, සඞ්ඛ්යාමහත්තෙනපි මහා අපරිච්ඡින්නගණනත්තා. ආයුසඞ්ඛාරොස්සජ්ජනතො පට්ඨාය හි ආගතාගතා භික්ඛූ න පක්කමිංසු. චුන්දස්සාති එවංනාමකස්ස. කම්මාරපුත්තස්සාති සුවණ්ණකාරපුත්තස්ස. සො කිර අඩ්ඪො මහාකුටුම්බිකො භගවතො පඨමදස්සනෙනෙව සොතාපන්නො හුත්වා අත්තනො අම්බවනෙ සත්ථුවසනානුච්ඡවිකං ගන්ධකුටිං, භික්ඛුසඞ්ඝස්ස ච රත්තිට්ඨානදිවාට්ඨානඋපට්ඨානසාලාකුටිමණ්ඩපචඞ්කමනාදිකෙ ච සම්පාදෙත්වා පාකාරපරික්ඛිත්තං ද්වාරකොට්ඨකයුත්තං විහාරං කත්වා බුද්ධප්පමුඛස්ස සඞ්ඝස්ස නිය්යාදෙසි. තං සන්ධාය වුත්තං – “තත්ර සුදං භගවා පාවායං විහරති චුන්දස්ස කම්මාරපුත්තස්ස අම්බවනෙ”ති.

පටියාදාපෙත්වාති සම්පාදෙත්වා. “සූකරමද්දවන්ති සූකරස්ස මුදුසිනිද්ධං පවත්තමංස”න්ති මහාඅට්ඨකථායං වුත්තං. කෙචි පන “සූකරමද්දවන්ති න සූකරමංසං, සූකරෙහි මද්දිතවංසකළීරො”ති වදන්ති. අඤ්ඤෙ “සූකරෙහි මද්දිතප්පදෙසෙ ජාතං අහිඡත්තක”න්ති. අපරෙ පන “සූකරමද්දවං නාම එකං රසායන”න්ති භණිංසු . තඤ්හි චුන්දො කම්මාරපුත්තො “අජ්ජ භගවා පරිනිබ්බායිස්සතී”ති සුත්වා “අප්පෙව නාම නං පරිභුඤ්ජිත්වා චිරතරං තිට්ඨෙය්යා”ති සත්ථු චිරජීවිතුකම්යතාය අදාසීති වදන්ති.