පාටලිගාමියවග්ගස්ස පඨමෙ නිබ්බානපටිසංයුත්තායාති අමතධාතුසන්නිස්සිතාය අසඞ්ඛතධාතුයා පවෙදනවසෙන පවත්තාය. ධම්මියා කථායාති ධම්මදෙසනාය. සන්දස්සෙතීති සභාවසරසලක්ඛණතො නිබ්බානං දස්සෙති. සමාදපෙතීති තමෙව අත්ථං තෙ භික්ඛූ ගණ්හාපෙති. සමුත්තෙජෙතීති තදත්ථගහණෙ උස්සාහං ජනෙන්තො තෙජෙති ජොතෙති. සම්පහංසෙතීති නිබ්බානගුණෙහි සම්මදෙව සබ්බප්පකාරෙහි තොසෙති.

අථ වා සන්දස්සෙතීති “සො සබ්බසඞ්ඛාරසමථො සබ්බූපධිපටිනිස්සග්ගා තණ්හක්ඛයො විරාගො නිරොධො”තිආදිනා (ම· නි· 1.281; 2.337; මහාව· 8) නයෙනෙව සබ්බථා තෙන තෙන පරියායෙන තෙසං තෙසං අජ්ඣාසයානුරූපං සම්මා දස්සෙති. සමාදපෙතීති “ඉමිනා අරියමග්ගෙන තං අධිගන්තබ්බ”න්ති අධිගමපටිපදාය සද්ධිං තත්ථ භික්ඛූ නින්නපොණපබ්භාරෙ කරොන්තො සම්මා ආදපෙති ගණ්හාපෙති. සමුත්තෙජෙතීති එතං දුක්කරං දුරභිසම්භවන්ති “මා සම්මාපටිපත්තියං පමාදං අන්තරාවොසානං ආපජ්ජථ, උපනිස්සයසම්පන්නස්ස වීරියවතො නයිදං දුක්කරං, තස්මා සීලවිසුද්ධිආදිවිසුද්ධිපටිපදාය උට්ඨහථ ඝටයථ වායමෙය්යාථා”ති නිබ්බානාධිගමාය උස්සාහෙති, තත්ථ වා චිත්තං වොදපෙති. සම්පහංසෙතීති “මදනිම්මදනො පිපාසවිනයො ආලයසමුග්ඝාතො”ති (අ· නි· 4.34; ඉතිවු· 90), රාගක්ඛයො දොසක්ඛයො මොහක්ඛයොති (සං· නි· 4.367; ඉතිවු· 44), අසඞ්ඛතන්ති (සං· නි· 4.367), අමතඤ්ච සන්තන්තිආදිනා ච අනෙකපරියායෙන (සං· නි· 4.409) නිබ්බානානිසංසප්පකාසනෙන තෙසං භික්ඛූනං චිත්තං තොසෙන්තො හාසෙන්තො සම්පහංසෙති සමස්සාසෙති.

තෙධාති තෙ ඉධ. අට්ඨිං කත්වාති “අත්ථි කිඤ්චි අයං නො අත්ථො අධිගන්තබ්බො”ති එවං සල්ලක්ඛෙත්වා තාය දෙසනාය අත්ථිකා හුත්වා. මනසි කත්වාති චිත්තෙ ඨපෙත්වා අනඤ්ඤවිහිතා තං දෙසනං අත්තනො චිත්තගතමෙව කත්වා. සබ්බං චෙතසො සමන්නාහරිත්වාති සබ්බෙන කාරකචිත්තෙන ආදිතො පට්ඨාය යාව පරියොසානා දෙසනං ආවජ්ජෙත්වා, තග්ගතමෙව ආභොගං කත්වාති අත්ථො. අථ වා සබ්බං චෙතසො සමන්නාහරිත්වාති සබ්බස්මා චිත්තතො දෙසනං සම්මා අනු අනු ආහරිත්වා. ඉදං වුත්තං හොති – දෙසෙන්තස්ස යෙහි චිත්තෙහි දෙසනා කතා, සබ්බස්මා චිත්තතො පවත්තං දෙසනං බහි ගන්තුං අදෙන්තො සම්මා අවිපරීතං අනු අනු ආහරිත්වා අත්තනො චිත්තසන්තානං ආහරිත්වා යථාදෙසිතදෙසිතං දෙසනං සුට්ඨු උපධාරෙත්වා. ඔහිතසොතාති අවහිතසොතා, සුට්ඨු උපිතසොතා. ඔහිතසොතාති වා අවික්ඛිත්තසොතා. තමෙව උපලබ්භමානොපි හි සවනෙ අවික්ඛෙපො සතිසංවරො විය චක්ඛුන්ද්රියාදීසු සොතින්ද්රියෙපි වත්තුමරහතීති. එත්ථ ච “අට්ඨිං කත්වා”තිආදීහි චතූහිපි පදෙහි තෙසං භික්ඛූනං තප්පරභාවතො සවනෙ ආදරදීපනෙන සක්කච්චසවනං දස්සෙති.

එතමත්ථං විදිත්වාති එතං තෙසං භික්ඛූනං තස්සා නිබ්බානපටිසංයුත්තාය ධම්මකථාය සවනෙ ආදරකාරිතං සබ්බාකාරතො විදිත්වා. ඉමං උදානන්ති ඉමං නිබ්බානස්ස තබ්බිධුරධම්මදෙසනාමුඛෙන පරමත්ථතො විජ්ජමානභාවවිභාවනං උදානං උදානෙසි.

තත්ථ අත්ථීති විජ්ජති, පරමත්ථතො උපලබ්භතීති අත්ථො. භික්ඛවෙති තෙසං භික්ඛූනං ආලපනං. නනු ච උදානං නාම පීතිසොමනස්සසමුට්ඨාපිතො වා ධම්මසංවෙගසමුට්ඨාපිතො වා ධම්මපටිග්ගාහකනිරපෙක්ඛො උදාහාරො, තථා චෙව එත්තකෙසු සුත්තෙසු ආගතං, ඉධ කස්මා භගවා උදානෙන්තො තෙ භික්ඛූ ආමන්තෙසීති? තෙසං භික්ඛූනං සඤ්ඤාපනත්ථං. නිබ්බානපටිසංයුත්තඤ්හි භගවා තෙසං භික්ඛූනං ධම්මං දෙසෙත්වා නිබ්බානගුණානුස්සරණෙන උප්පන්නපීතිසොමනස්සා උදානං උදානෙසි. ඉධ නිබ්බානවජ්ජො සබ්බො සභාවධම්මො පච්චයායත්තවුත්තිකොව උපලබ්භති, න පච්චයනිරපෙක්ඛො. අයං පන නිබ්බානධම්මො කතමපච්චයෙ උපලබ්භතීති තෙසං භික්ඛූනං චෙතොපරිවිතක්කමඤ්ඤාය තෙ ච සඤ්ඤාපෙතුකාමො “අත්ථි, භික්ඛවෙ, තදායතන”න්තිආදිමාහ, න එකන්තතොව තෙ පටිග්ගාහකෙ කත්වාති වෙදිතබ්බං. තදායතනන්ති තං කාරණං. දකාරො පදසන්ධිකරො. නිබ්බානඤ්හි මග්ගඵලඤාණාදීනං ආරම්මණපච්චයභාවතො රූපාදීනි විය චක්ඛුවිඤ්ඤාණාදීනං ආරම්මණපච්චයභූතානීති කාරණට්ඨෙන “ආයතන”න්ති වුච්චති. එත්තාවතා ච භගවා තෙසං භික්ඛූනං අසඞ්ඛතාය ධාතුයා පරමත්ථතො අත්ථිභාවං පවෙදෙසි.

තත්රායං ධම්මන්වයො – ඉධ සඞ්ඛතධම්මානං විජ්ජමානත්තා අසඞ්ඛතායපි ධාතුයා භවිතබ්බං තප්පටිපක්ඛත්තා සභාවධම්මානං. යථා හි දුක්ඛෙ විජ්ජමානෙ තප්පටිපක්ඛභූතං සුඛම්පි විජ්ජතියෙව , තථා උණ්හෙ විජ්ජමානෙ සීතම්පි විජ්ජති, පාපධම්මෙසු විජ්ජමානෙසු කල්යාණධම්මාපි විජ්ජන්ති එව. වුත්තඤ්චෙතං –