චතුත්ථෙ කුමාරකාති තරුණපුග්ගලා. යෙ සුභාසිතදුබ්භාසිතස්ස අත්ථං ජානන්ති, තෙ ඉධ කුමාරකාති අධිප්පෙතා. ඉමෙ හි සත්තා ජාතදිවසතො පට්ඨාය යාව පඤ්චදසවස්සකා, තාව “කුමාරකා, බාලා”ති ච වුච්චන්ති, තතො පරං වීසතිවස්සානි “යුවානො”ති. මච්ඡකෙ බාධෙන්තීති මග්ගසමීපෙ එකස්මිං තළාකෙ නිදාඝකාලෙ උදකෙ පරික්ඛීණෙ නින්නට්ඨානෙ ඨිතං උදකං උස්සිඤ්චිත්වා ඛුද්දකමච්ඡෙ ගණ්හන්ති චෙව හනන්ති ච “පචිත්වා ඛාදිස්සාමා”ති. තෙනුපසඞ්කමීති මග්ගතො ථොකං තළාකං අතික්කමිත්වා ඨිතො, තස්මා “උපසඞ්කමී”ති වදති. කස්මා පන උපසඞ්කමි? තෙ කුමාරකෙ අත්තනි විස්සාසං ජනෙතුං උපසඞ්කමි. භායථ වොති එත්ථ වොති නිපාතමත්තං. දුක්ඛස්සාති නිස්සක්කෙ සාමිවචනං, දුක්ඛස්මාති අත්ථො. අප්පියං වො දුක්ඛන්ති “කිං තුම්හාකං සරීරෙ උප්පජ්ජනකදුක්ඛං අප්පියං අනිට්ඨ”න්ති පුච්ඡති.

එතමත්ථං විදිත්වාති ඉමෙ සත්තා අත්තනො දුක්ඛං අනිච්ඡන්තා එව හුත්වා දුක්ඛහෙතුං පටිපජ්ජන්තා අත්තනො තං ඉච්ඡන්තා එව නාම හොන්තීති එතමත්ථං සබ්බාකාරතො විදිත්වා. ඉමං උදානන්ති ඉමං පාපකිරියාය නිසෙධනං ආදීනවවිභාවනඤ්ච උදානං උදානෙසි.

තස්සත්ථො – යදි තුම්හාකං සකලමාපායිකං, සුගතියඤ්ච අප්පායුකතාමනුස්සදොභග්ගියාදිභෙදං දුක්ඛං අප්පියං අනිට්ඨං, යදි තුම්හෙ තතො භායථ, ආවි වා පරෙසං පාකටභාවවසෙන අප්පටිච්ඡන්නං කත්වා කායෙන වා වාචාය වා පාණාතිපාතාදිප්පභෙදං යදි වා රහො අපාකටභාවවසෙන පටිච්ඡන්නං කත්වා මනොද්වාරෙ එව අභිජ්ඣාදිප්පභෙදං අණුමත්තම්පි පාපකං ලාමකධම්මං මාකත්ථ මා කරිත්ථ, අථ පන තං පාපකම්මං එතරහි කරොථ, ආයතිං වා කරිස්සථ, නිරයාදීසු චතූසු අපායෙසු මනුස්සෙසු ච තස්ස ඵලභූතං දුක්ඛං ඉතො වා එත්තො වා පලායන්තෙ අම්හෙ නානුබන්ධිස්සතීති අධිප්පායෙන උපෙච්ච අපෙච්ච පලායතම්පි තුම්හාකං තතො මුත්ති මොක්ඛො නත්ථි. ගතිකාලාදිපච්චයන්තරසමවායෙ විපච්චිස්සතියෙවාති දස්සෙති. “පලායනෙ”තිපි පඨන්ති, වුත්තනයෙන යත්ථ කත්ථචි ගමනෙ පක්කමනෙ සතීති අත්ථො. අයඤ්ච අත්ථො “න අන්තලික්ඛෙ න සමුද්දමජ්ඣෙ…පෙ… පාපකම්මා”ති (ධ· ප· 127; මි· ප· 4.2.4) ඉමාය ගාථාය දීපෙතබ්බො.

පඤ්චමෙ තදහූති තස්මිං අහනි තස්මිං දිවසෙ. උපොසථෙති එත්ථ උපවසන්ති එත්ථාති උපොසථො, උපවසන්තීති සීලෙන වා අනසනෙන වා උපෙතා හුත්වා වසන්තීති අත්ථො. අයඤ්හි උපොසථසද්දො “අට්ඨඞ්ගසමන්නාගතං උපොසථං උපවසාමී”තිආදීසු (අ· නි· 3.71; 10.46) සීලෙ ආගතො. “උපොසථො වා පවාරණා වා”තිආදීසු (මහාව· 155) පාතිමොක්ඛුද්දෙසාදිවිනයකම්මෙ. “ගොපාලකූපොසථො නිගණ්ඨූපොසථො”තිආදීසු (අ· නි· 3.71) උපවාසෙ. “උපොසථො නාම නාගරාජා”තිආදීසු (දී· නි· 2.246) පඤ්ඤත්තියං. “අජ්ජුපොසථො පන්නරසො”තිආදීසු (මහාව· 168) දිවසෙ. ඉධාපි දිවසෙයෙව දට්ඨබ්බො, තස්මා “තදහුපොසථෙ”ති තස්මිං උපොසථදිවසභූතෙ අහනීති අත්ථො. නිසින්නො හොතීති මහාභික්ඛුසඞ්ඝපරිවුතො ඔවාදපාතිමොක්ඛං උද්දිසිතුං නිසින්නො හොති. නිසජ්ජ පන භික්ඛූනං චිත්තානි ඔලොකෙන්තො එකං දුස්සීලපුග්ගලං දිස්වා, “සචාහං ඉමස්මිං පුග්ගලෙ ඉධ නිසින්නෙයෙව පාතිමොක්ඛං උද්දිසිස්සාමි, සත්තධාස්ස මුද්ධා ඵලිස්සතී”ති තස්මිං අනුකම්පාය තුණ්හීයෙව අහොසි.

එත්ථ ච උද්ධස්තං අරුණන්ති අරුණුග්ගමනං වත්වාපි “උද්දිසතු, භන්තෙ භගවා, භික්ඛූනං පාතිමොක්ඛ”න්ති ථෙරො භගවන්තං පාතිමොක්ඛුද්දෙසං යාචි තස්මිං කාලෙ “න, භික්ඛවෙ, අනුපොසථෙ උපොසථො කාතබ්බො”තිසික්ඛාපදස්ස (මහාව· 183) අපඤ්ඤත්තත්තා. අපරිසුද්ධා, ආනන්ද, පරිසාති තික්ඛත්තුං ථෙරෙන පාතිමොක්ඛුද්දෙසස්ස යාචිතත්තා අනුද්දෙසස්ස කාරණං කථෙන්තො “අසුකපුග්ගලො අපරිසුද්ධො”ති අවත්වා “අපරිසුද්ධා, ආනන්ද, පරිසා”ති ආහ. කස්මා පන භගවා තියාමරත්තිං තථා වීතිනාමෙසි? තතො පට්ඨාය ඔවාදපාතිමොක්ඛං අනුද්දිසිතුකාමො තස්ස වත්ථුං පාකටං කාතුං.