මහාවග්ගස්ස පඨමෙ මල්ලිකාය දෙවියා සද්ධින්ති මල්ලිකාය නාම අත්තනො මහෙසියා සහ. උපරිපාසාදවරගතොති පාසාදවරස්ස උපරි ගතො. කොචඤ්ඤො අත්තනා පියතරොති කොචි අඤ්ඤො අත්තනා පියායිතබ්බතරො. අත්ථි නු ඛො තෙති “කිං තෙ අත්ථී”ති දෙවිං පුච්ඡති.

කස්මා පුච්ඡති? අයඤ්හි සාවත්ථියං දුග්ගතමාලාකාරස්ස ධීතා. එකදිවසං ආපණතො පූවං ගහෙත්වා මාලාරාමං ගන්ත්වා “ඛාදිස්සාමී”ති ගච්ඡන්තී පටිපථෙ භික්ඛුසඞ්ඝපරිවුතං භගවන්තං භික්ඛාචාරං පවිසන්තං දිස්වා පසන්නචිත්තා තං භගවතො අදාසි. සත්ථා තථාරූපෙ ඨානෙ නිසීදනාකාරං දස්සෙසි. ආනන්දත්ථෙරො චීවරං පඤ්ඤාපෙත්වා අදාසි. භගවා තත්ථ නිසීදිත්වා තං පූවං පරිභුඤ්ජිත්වා මුඛං වික්ඛාලෙත්වා සිතං පාත්වාකාසි. ථෙරො “කො ඉමිස්සා, භන්තෙ, දානස්ස විපාකො භවිස්සතී”ති පුච්ඡි. “අජ්ජෙසා, ආනන්ද, තථාගතස්ස පඨමං භොජනං අදාසි, අජ්ජෙව කොසලරඤ්ඤො අග්ගමහෙසී භවිස්සති පියා මනාපා”ති. තං දිවසමෙව ච රාජා කාසිගාමෙ භාගිනෙය්යෙන සද්ධිං යුජ්ඣිත්වා පරාජිතො පලායිත්වා ආගතො නගරං පවිසන්තො “බලකායස්ස ආගමනං ආගමෙස්සාමී”ති තං මාලාරාමං පාවිසි. සා රාජානං ආගතං පස්සිත්වා තස්ස වත්තමකාසි. රාජා තස්සා වත්තෙ පසීදිත්වා පිතරං පක්කොසාපෙත්වා මහන්තං ඉස්සරියං දත්වා තං අන්තෙපුරං පටිහරාපෙත්වා අග්ගමහෙසිට්ඨානෙ ඨපෙසි. අථෙකදිවසං රාජා චින්තෙසි – “මයා ඉමිස්සා මහන්තං ඉස්සරියං දින්නං, යංනූනාහං ඉමං පුච්ඡෙය්යං ‘කො තෙ පියො’ති? සා ‘ත්වං මෙ, මහාරාජ, පියො’ති වත්වා, පුන මං පුච්ඡිස්සති, අථස්සාහං ‘මය්හම්පි ත්වංයෙව පියා’ති වක්ඛාමී”ති. ඉති සො අඤ්ඤමඤ්ඤං විස්සාසජනනත්ථං සම්මොදනීයං කරොන්තො පුච්ඡි.

දෙවී පන පණ්ඩිතා බුද්ධුපට්ඨායිකා සඞ්ඝුපට්ඨායිකා “නායං පඤ්හො රඤ්ඤො මුඛං උල්ලොකෙත්වා කථෙතබ්බො”ති චින්තෙත්වා යථාභූතමෙව වදන්තී “නත්ථි ඛො මෙ, මහාරාජ, කොචඤ්ඤො අත්තනා පියතරො”ති ආහ. වත්වාපි අත්තනා බ්යාකතමත්ථං උපායෙන රඤ්ඤො පච්චක්ඛං කාතුකාමා “තුය්හං පන, මහාරාජ, අත්ථඤ්ඤො කොචි අත්තනා පියතරො”ති තථෙව රාජානං පුච්ඡි යථා රඤ්ඤා සයං පුට්ඨා. රාජාපි තාය සරසලක්ඛණෙන කථිතත්තා නිවත්තිතුං අසක්කොන්තො සයම්පි සරසලක්ඛණෙනෙව කථෙන්තො තථෙව බ්යාකාසි යථා දෙවියා බ්යාකතං.

බ්යාකරිත්වා ච මන්දධාතුකතාය එවං චින්තෙසි – “අහං රාජා පථවිස්සරො මහන්තං පථවිමණ්ඩලං අභිවිජිය අජ්ඣාවසාමි, මය්හං තාව යුත්තං ‘අත්තනා පියතරං අඤ්ඤං න පස්සාමී’ති, අයං පන වසලී හීනජච්චා සමානා මයා උච්චෙ ඨානෙ ඨපිතා සාමිභූතං මං න තථා පියායති, ‘අත්තාව පියතරො’ති මම සම්මුඛා වදති, යාව කක්ඛළා වතාය”න්ති අනත්තමනො හුත්වා “නනු තෙ තීණි රතනානි පියතරානී”ති චොදෙසි. දෙවී ‘රතනත්තයංපාහං දෙව අත්තනො සග්ගසුඛං මොක්ඛසුඛඤ්ච පත්ථයන්තී සම්පියායාමි, තස්මා අත්තාව මෙ පියතරො”ති ආහ. සබ්බො චායං ලොකො අත්තදත්ථමෙව පරං පියායති, පුත්තං පත්ථෙන්තොපි “අයං මං ජිණ්ණකාලෙ පොසෙස්සතී”ති පත්ථෙති, ධීතරං “මම කුලං වඩ්ඪිස්සතී”ති, භරියං “මය්හං පාදෙ පරිචරිස්සතී”ති, අඤ්ඤෙපි ඤාතිමිත්තබන්ධවෙ තංතංකිච්චවසෙන, ඉති අත්තදත්ථමෙව සම්පස්සන්තො ලොකො පරං පියායතීති. අයඤ්හි දෙවියා අධිප්පායො.

අථ රාජා චින්තෙසි – “අයං මල්ලිකා කුසලා පණ්ඩිතා නිපුණා ‘අත්තාව මෙ පියතරො’ති වදති, මය්හම්පි අත්තාව පියතරො හුත්වා උපට්ඨාති, හන්දාහං ඉමමත්ථං සත්ථු ආරොචෙස්සාමි, යථා ච මෙ සත්ථා බ්යාකරිස්සති, තථා නං ධාරෙස්සාමී”ති. එවං පන චින්තෙත්වා සත්ථු සන්තිකං උපසඞ්කමිත්වා තමත්ථං ආරොචෙසි. තෙන වුත්තං – “අථ ඛො රාජා පසෙනදි කොසලො…පෙ… පියතරො”ති.

එතමත්ථං විදිත්වාති එතං “ලොකෙ සබ්බසත්තානං අත්තාව අත්තනො පියතරො”ති රඤ්ඤා වුත්තමත්ථං සබ්බසො ජානිත්වා තදත්ථපරිදීපනං ඉමං උදානං උදානෙසි.

තත්ථ සබ්බා දිසා අනුපරිගම්ම චෙතසාති සබ්බා අනවසෙසා දසපි දිසා පරියෙසනවසෙන චිත්තෙන අනුගන්ත්වා. නෙවජ්ඣගා පියතරමත්තනා ක්වචීති අත්තනා අතිසයෙන පියං අඤ්ඤං කොචි පුරිසො සබ්බුස්සාහෙන පරියෙසන්තො ක්වචි කත්ථචි සබ්බදිසාසු නෙව අධිගච්ඡෙය්ය න පස්සෙය්ය. එවං පියො පුථු අත්තා පරෙසන්ති එවං කස්සචි අත්තනා පියතරස්ස අනුපලබ්භනවසෙන පුථු විසුං විසුං තෙසං තෙසං සත්තානං අත්තාව පියො. තස්මා න හිංසෙ පරමත්තකාමොති යස්මා එවං සබ්බොපි සත්තො අත්තානං පියායති අත්තනො සුඛකාමො දුක්ඛප්පටිකූලො, තස්මා අත්තකාමො අත්තනො හිතසුඛං ඉච්ඡන්තො පරං සත්තං අන්තමසො කුන්ථකිපිල්ලිකං උපාදාය න හිංසෙ න හනෙය්ය න පාණිලෙඩ්ඩුදණ්ඩාදීහිපි විහෙඨෙය්ය. පරස්ස හි අත්තනා කතෙ දුක්ඛෙ තං තතො සඞ්කමන්තං විය කාලන්තරෙ අත්තනි සන්දිස්සති. අයඤ්හි කම්මානං ධම්මතාති.