පඤ්චමෙ තදහූති තස්මිං අහනි තස්මිං දිවසෙ. උපොසථෙති එත්ථ උපවසන්ති එත්ථාති උපොසථො, උපවසන්තීති සීලෙන වා අනසනෙන වා උපෙතා හුත්වා වසන්තීති අත්ථො. අයඤ්හි උපොසථසද්දො “අට්ඨඞ්ගසමන්නාගතං උපොසථං උපවසාමී”තිආදීසු (අ· නි· 3.71; 10.46) සීලෙ ආගතො. “උපොසථො වා පවාරණා වා”තිආදීසු (මහාව· 155) පාතිමොක්ඛුද්දෙසාදිවිනයකම්මෙ. “ගොපාලකූපොසථො නිගණ්ඨූපොසථො”තිආදීසු (අ· නි· 3.71) උපවාසෙ. “උපොසථො නාම නාගරාජා”තිආදීසු (දී· නි· 2.246) පඤ්ඤත්තියං. “අජ්ජුපොසථො පන්නරසො”තිආදීසු (මහාව· 168) දිවසෙ. ඉධාපි දිවසෙයෙව දට්ඨබ්බො, තස්මා “තදහුපොසථෙ”ති තස්මිං උපොසථදිවසභූතෙ අහනීති අත්ථො. නිසින්නො හොතීති මහාභික්ඛුසඞ්ඝපරිවුතො ඔවාදපාතිමොක්ඛං උද්දිසිතුං නිසින්නො හොති. නිසජ්ජ පන භික්ඛූනං චිත්තානි ඔලොකෙන්තො එකං දුස්සීලපුග්ගලං දිස්වා, “සචාහං ඉමස්මිං පුග්ගලෙ ඉධ නිසින්නෙයෙව පාතිමොක්ඛං උද්දිසිස්සාමි, සත්තධාස්ස මුද්ධා ඵලිස්සතී”ති තස්මිං අනුකම්පාය තුණ්හීයෙව අහොසි.

එත්ථ ච උද්ධස්තං අරුණන්ති අරුණුග්ගමනං වත්වාපි “උද්දිසතු, භන්තෙ භගවා, භික්ඛූනං පාතිමොක්ඛ”න්ති ථෙරො භගවන්තං පාතිමොක්ඛුද්දෙසං යාචි තස්මිං කාලෙ “න, භික්ඛවෙ, අනුපොසථෙ උපොසථො කාතබ්බො”තිසික්ඛාපදස්ස (මහාව· 183) අපඤ්ඤත්තත්තා. අපරිසුද්ධා, ආනන්ද, පරිසාති තික්ඛත්තුං ථෙරෙන පාතිමොක්ඛුද්දෙසස්ස යාචිතත්තා අනුද්දෙසස්ස කාරණං කථෙන්තො “අසුකපුග්ගලො අපරිසුද්ධො”ති අවත්වා “අපරිසුද්ධා, ආනන්ද, පරිසා”ති ආහ. කස්මා පන භගවා තියාමරත්තිං තථා වීතිනාමෙසි? තතො පට්ඨාය ඔවාදපාතිමොක්ඛං අනුද්දිසිතුකාමො තස්ස වත්ථුං පාකටං කාතුං.

අද්දසාති කථං අද්දස. අත්තනො චෙතොපරියඤාණෙන තස්සං පරිසති භික්ඛූනං චිත්තානි පරිජානන්තො තස්ස මොඝපුරිසස්ස දුස්සීල්යචිත්තං පස්සි. යස්මා පන චිත්තෙ දිට්ඨෙ තංසමඞ්ගීපුග්ගලො දිට්ඨො නාම හොති, තස්මා “අද්දසා ඛො ආයස්මා මහාමොග්ගල්ලානො තං පුග්ගලං දුස්සීල”න්තිආදි වුත්තං . යථෙව හි අනාගතෙ සත්තසු දිවසෙසු පවත්තමානං පරෙසං චිත්තං චෙතොපරියඤාණලාභී ජානාති, එවං අතීතෙපීති. දුස්සීලන්ති නිස්සීලං, සීලවිරහිතන්ති අත්ථො. පාපධම්මන්ති දුස්සීලත්තා එව හීනජ්ඣාසයතාය ලාමකසභාවං. අසුචින්ති අපරිසුද්ධෙහි කායකම්මාදීහි සමන්නාගතත්තා න සුචිං. සඞ්කස්සරසමාචාරන්ති කිඤ්චිදෙව අසාරුප්පං දිස්වා “ඉදං ඉමිනා කතං භවිස්සතී”ති එවං පරෙසං ආසඞ්කනීයතාය සඞ්කාය සරිතබ්බසමාචාරං, අථ වා කෙනචිදෙව කරණීයෙන මන්තයන්තෙ භික්ඛූ දිස්වා “කච්චි නු ඛො ඉමෙ මයා කතකම්මං ජානිත්වා මන්තෙන්තී”ති අත්තනොයෙව සඞ්කාය සරිතබ්බසමාචාරං.

ලජ්ජිතබ්බතාය පටිච්ඡාදෙතබ්බකාරණතො පටිච්ඡන්නං කම්මන්තං එතස්සාති පටිච්ඡන්නකම්මන්තං. කුච්ඡිතසමණවෙසධාරිතාය න සමණන්ති අස්සමණං. සලාකග්ගහණාදීසු “කිත්තකා සමණා”ති ච ගණනාය “අහම්පි සමණොම්හී”ති මිච්ඡාපටිඤ්ඤාය සමණපටිඤ්ඤං. අසෙට්ඨචාරිතාය අබ්රහ්මචාරිං. අඤ්ඤෙ බ්රහ්මචාරිනො සුනිවත්ථෙ සුපාරුතෙ සුපත්තධරෙ ගාමනිගමාදීසු පිණ්ඩාය චරිත්වා ජීවිකං කප්පෙන්තෙ දිස්වා අබ්රහ්මචාරී සමානො සයම්පි තාදිසෙන ආකාරෙන පටිපජ්ජන්තො උපොසථාදීසු සන්දිස්සන්තො “අහම්පි බ්රහ්මචාරී”ති පටිඤ්ඤං දෙන්තො විය හොතීති බ්රහ්මචාරිපටිඤ්ඤං. පූතිනා කම්මෙන සීලවිපත්තියා අන්තො අනුපවිට්ඨත්තා අන්තොපූතිං. ඡහි ද්වාරෙහි රාගාදිකිලෙසවස්සනෙන තින්තත්තා අවස්සුතං. සඤ්ජාතරාගාදිකචවරත්තා සීලවන්තෙහි ඡඩ්ඩෙතබ්බත්තා ච කසම්බුජාතං. මජ්ඣෙ භික්ඛුසඞ්ඝස්ස නිසින්නන්ති සඞ්ඝපරියාපන්නො විය භික්ඛුසඞ්ඝස්ස අන්තො නිසින්නං. දිට්ඨොසීති අයං පන න පකතත්තොති භගවතා දිට්ඨො අසි. යස්මා ච එවං දිට්ඨො, තස්මා නත්ථි තෙ තව භික්ඛූහි සද්ධිං එකකම්මාදිසංවාසො. යස්මා පන සො සංවාසො තව නත්ථි, තස්මා උට්ඨෙහි, ආවුසොති එවමෙත්ථ පදයොජනා වෙදිතබ්බා.