“යථාපි භද්දෙ” යනු ආයුෂ්මත් ගෝදත්ත තෙරුන් වහන්සේගේ ගාථාවන් ය. ඒවායේ උපත කෙසේද? උන්වහන්සේ ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කළ ප්‍රාර්ථනා ඇතිව, ඒ ඒ භවයේදී නිවන් පතාගෙන කුසල් දහම් රැස්කරමින් දෙව් මිනිස් දෙගතියේ සැරිසරා පැමිණිය. හෙතෙම මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයේදී සැවැත් නුවර සත්ත්‍වාහක කුලයේ ඉපිද “ගෝදත්ත” නමින් වැඩිවියට පත්විය. පියා කළුරිය කළ කල්හි, පවුල ආරක්‍ෂා කරමින් පන්සීයයක් ගැල්වලින් බඩු රැගෙන ඒ ඒ තැන හැසිර වෙළඳාමෙන් දිවිගෙවූ ගෝදත්ත පොහොසත්කම අනුව පින් ද කළේය. දිනක් අතරමඟදී ගැලේ වියෙහි යෙදූ ගොනෙකු, එය ඉසිලීමට අසමත් ව වැටුණේය. මිනිස්සු උත්සාහ කළත් ඌ නැගිටුවීම ඉතා අපහසු විය. එතැනට ගිය ගෝදත්ත ගොනාගේ වලිගය අල්ලා දැඩිසේ විද්දේය. ගොනා “මේ අසත්පුරුෂයා මගේ බල දුබලතා නොදැන දැඩිව හිංසා කළේය”යි කිපී මිනිස් බසින් “එම්බා ගෝදත්තය, මම මෙපමණ කලක් තමාගේ බලය නොපිරිහවාගෙන නුඹගේ බර ඉසුලුවෙමි. අද අසමර්ථ බව නිසා වැටුනෙමි. ඒ මට නුඹ දැඩිසේ හිංසා කළෙහිය. වේවා, මෙයින් මම මැරීගොස් උපනුපන් ආත්ම භාවයේදී නුඹට පීඩා කිරීමට සමත් සතුරෙක් වේවා”යි ප්‍රාර්ථනා කරන ලෙසින් කෑගෑවේය. එය ඇසූ “ගෝදත්ත මෙබඳුවූ සත්ත්‍වයෙකුට හිංසා කළ මාගේ ජීවිතයෙන් කවර ප්‍රයෝජනයක් ද?” යි සංවේගයට පත්ව, සියලු සම්පත් හැරදමා එක්තරා මහතෙර නමක් සමීපයේ පැවිදිව විදසුන් කමටහන වඩා නොබෝ දිනකින්ම අරහත් ඵලය ලැබ සමවත් සුවයෙන් කල්යැවීය. දිනක් ගෝදත්ත තෙරණුවෝ තමා සමීපයට පැමිණි ගිහි පැවිදි පිරිසට ලෝක ස්වභාව ධර්මයෙන් අරභයා දහම් දෙසමින් මේ ගාථා වදාළසේක.

එහි “ආජඤ්ඤො” යනු ආජානෙය්‍ය වෘෂභයා “ධුරෙ යුත්තො” ගැලෙහි වියදණ්ඩෙහි යොදනලද “ධුරාසහො” රියබර උසුලන, ගාථාව සුඛෝච්චාරණය කරනු පිණිස මෙහි ඊ කාරය දීර්ඝ කර යොදන ලදි. කරත්ත බර ඉසිලීමට සමත් යන අර්ථයයි. “මථිතො අතිභාරෙන” මහාබරින්, ගරුභාවයෙන් මැඬී, “මද්දිතො” යන පාඨය ද යෙදේ. එහි ද එම අර්ථය මය. “සංයුගං” තමාගේ කඳෙහි, යෙදූ ස්ථානයෙහි සිටින වියදණ්ඩ නොඉක්මවන, කෑ තණ වමාරා කමින් වියදණ්ඩ හැරදමා නොසිටියි. “එවං” ඒ වියදණ්ඩෙහි යෙදූ ගවයා; තමා භද්‍රවූ ආජානෙය්‍ය වෘෂභයකු බැවින් ද, තමාගේ ධීරවීරතාවයෙන් ද තමාගේ බර නො ඉක්මවා අත් නොහැර සිටින්නාක් මෙන්, යමෙක් මහමුහුද ජලය ලැබීමෙන් තෘප්තිමත් වන්නාක් මෙන් ලෞකික ලෝකෝත්තර ප්‍රඥාවෙන් සතුටුවෙමින්, එය දරමින්, ඉන් පිරිපුන් වූවාහු ද; ඔවුහු හීන වූ ප්‍රඥා ඇති නිහීනයන් ඉක්මවා නොසිතති. පරිභව නොකරති. “ඊට හේතු මෙසේ දක්වයි. “අරියධම්මො ච පාණිනං” මේ සත්ත්‍වයන් අතර ඇති ආර්ය ධර්මයකි. ඒ ප්‍රඥාවේ පරතෙරට ගිය බැවින් ලාභලෝභාදියෙන් තමා උසස් කර, නොලැබීම් ආදියෙන් අනුන්ට අවමන් නොකරයි ද එය ආර්ය ධර්මයකි.

මෙසේ ප්‍රඥාවේ පරතෙරට පත්, ආර්ය සුඛවිහරණ ය දක්වා අනතුරුව, ඉන් බැහැර වූ අනාර්ය දුක්ඛ විහරණය පිළිබඳව දැක්වීමට “කාලෙ” යන ගාථාව පැවසූහ. එහි “කාලෙ” ලාභ, අලාභයන්ගෙන් යුක්ත කාලයෙහි. “කාලවසං පත්තා” ලාභාදිය ලැබෙන කාලයේ මරු වසඟයට ගොස් ලාභාදියෙන් සොම්නස් වේ. අලාභාදියෙන් දොම්නස් වේ. “භවාභව වසංගතා” ඔවුහු වීම්, නොවීම් වසඟයට ගියාහු, වෘද්ධි හානියට පැමිණියාහු වෙති. “නරා දුක්ඛං නිගච්ඡන්ති, තෙධ සොචන්ති මානවා” ඒ මිනිස්සු, නරයෝ මානවයෝ යැයි නම් ලද සත්ත්‍වයෝ; ලාභ අලාභ ආදී වශයෙන්ද වෘද්ධි පරිහානි වශයෙන් ද අනුකූලත්‍වයට ද විරෝධයට ද පැමිණියා හු මෙලොවදීත් පරලොවදීත් නිරයාදියෙහිත් දුකට යති, පැමිණෙති. යන අර්ථයයි.