“මම සිද්ධත්ථ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශ්රේෂ්ඨ ස්තූපය ඉදිරියෙහි විසිතුරු දුහුල් එල්ලා කප්රුකක් පිදුවෙමි.
දිව්ය වූ මනුෂ්ය වූ ආත්මභාවයන් හි දී මාගේ දොරටුව හොබවමින් කප් රුකක් පිහිටියේය.
මම ද මා ඇසුරු කළ සැම ද ඒ කප්රුකින් දුහුල් ගෙන හැන්දෙමු.
මෙයින් කල්ප අනූහතරකට පෙර යම් කප්රුක් පූජාවක් කළෙම් ද එදා සිට මම දුගතියක නූපන්නෙමි. කප්රුක් දානයේ විපාක මෙබඳුය.
මෙයින් සත්වන කල්පයේ සත්රුවනින් හෙබි මහත් බලැති සුචෙල නම් සක්විති රජුව අට වරක් සැප වින්දෙමි.
දැන් මම කෙලෙස් දැවුයෙමි. -පෙ- බුදුරජාණන් වහන්සේගේ අනුශාසනාව ඉටුකළෙමි.”
රහත් බවට පත් වූ උන්වහන්සේ උපසම්පදාව ලබා, ශාස්තෲන් වහන්සේ වෙත පැමිණ වැඳ එකත් පසෙක හිඳ, තමා රහත් වූ බව ප්රකාශ කරනු සඳහා බුදුරදුන් මුලදී වදාළ ගාථා දහය ම නැවතත් දේශනා කළහ. එනිසා ම එම ගාථාවන්ට “කප්ප ථෙරගාථා” නාමය විය.
එම ගාථාවන් හි “නානාකුලමල සම්පුණ්ණො” නානාප්රකාර අශුචියෙන් මලයෙන් පිරුණු, කෙස්, ලොම් ආදී නානාවිධ අශුචි කොටස්වලින් පිරුණු, “මහා උක්කාරසම්භවො” උක්කාර යනු වැසිකිළිය යි. මවගේ කුසේ හුමාලයෙන් තැම්බූ වැසිකිළියක මෙන් සිට උපදින බැවින් “මහා උක්කාර” යනු මවුකුස යි. ඒ මවු කුසින් මේ ශරීරය උපන්නේය යන අරුතින් “මහා උක්කාර සම්භව” නම් වේ. “චන්දිකං” ඉඳුල් දිය, ගැබ්මල් ආදිය දමන ස්ථානයක් බඳු, යමක දණක් පමණ අසුභයන්ගෙන් පිරී පවතී ද එබඳු ගවරවලක් බඳු, “පරිපක්කං” පරණ වූ, පැරණි සැඬොල් ගම් දොරටුවක ග්රීෂ්ම කාලයේ කැපූ වලකට විශාල වැසි බිනු ඇති මහා වැස්සක් වැටී මෙන් මුළු ගමේම වූ මළමුත්ර, ඇට, සම්, නහර, කෙළ, සෙම්, සොටු ආදී නානාප්රකාර කුණප දිය පහරින් ගසා ගෙන ගොස්, මඩ මිශ්ර වතුර සමඟ දින කිහිපයක් පැසීමෙන්, මී මැසි මදුරු පණු ආදීන්ගෙන් පිරීගිය, සූර්යතාපයෙන් තැවී පැසී ගිය, මතුපිට පෙන බුබුළු පිරි, ඉතා තද කළු පාටින් යුතු, අතිශය දුගඳ හමන, පිළිකුල් වූ ගවරවළක් බඳුය.” යන අදහසයි. එසේම දුක්ගෙනදෙන හුලක් බඳුවූ, අශුචි වැගිරෙන බැවින් ද ජරාමරණ උපදවන බැවින් ද ඉදිමෙන, පැසෙන, බිඳීයන ස්වභාව ඇති බැවින් ද මහත් ගඬුවක් වැනි වූ මේ කය “මහාගණ්ඩො” මහා තුවාලයකි. සෑම තැනකම දුක් වේදනා ගෙනදෙන ගඬුවලින් පිරි, අශුචි වැගිරෙන මහත් වණයක් බඳුය. “මහාවණෙ” වර්චස්වලින් යුතු “ගුථකූපෙන ගාළ්හිතො” නැතහොත් අශුචි වැගිරෙන, “ගුථ කූපෙ නිබාහිතො” යන පාඨය ද යෙදේ. “අශුචිවලින් නික්මෙන” යන අර්ථය එහි ඇත. “ආපො පග්ඝරණො කායො සදා සන්දති පූතිකං” මේ කය ආපොධාතුව නිසා සැමදාම වැගිරෙයි. කිසි දිනෙක පවිත්ර දේ නොවැගිරෙයි.
“සට්ඨිකණ්ඩරසම්බන්න්ධො” බෙල්ලෙ උඩ සිට ශරීරය පුරාම පැතිරී ගිය, පූර්ව, පශ්චිම, දකුණු, වම් යන පැති සතරේ පහ පහ බැගින් වූ නහර සතලිසකි. මෙසේ සැට කඩකට බෙදීගිය සැටක් මහනහරින් මුලු ශරීරයම වෙලී පවතී. “සට්ඨිකණ්ඩරසමන්ධො” නම් වේ. “මංස ලෙපන ලෙපිතො” මංස, මස් නම් බදාම තවරන ලද. නවසීයක් මස් පෙති වලින් තවරන ලද “චම්මක කඤ්චුක සන්නද්ධො” සම නම් කඤ්චුකයෙන් සර්ව ප්රකාරයෙන්ම, වටකර වසන ලද්දේය. “පූතිකායො” සෑම ආකාරයෙන්ම කුණු ගඳ ඇති කය “නිරත්ථකො” ප්රයෝජනයක් නැත. අනිකුත් සතුන්ගේ ශරීරයේ සම් ආදී ද්රව්ය ඉතා ප්රයෝජනවත් වන නමුත් මිනිස් ශරීරයේ කිසිවක් ප්රයෝජනයට නොගනියි. “අට්ඨිසංඝාටඝටිතො” අතිරේක වූ තුන්සියයක් ඇටවලින් එකට බැඳී සම්බන්ධ කරන ලද “නහාරු සුත්තනිබන්ධනො” නූල් වැනි නවසීයක් නහරවලින් වෙලනා ලද “නෙකෙසං සංගතීභාවා” සිවු මහා භූත, ජීවිතින්ද්රිය, ආශ්වාස, ප්රශ්වාස, විඤ්ඤාණාදියේ එක්වීමෙන්, ඒකරාශීවීමෙන් සම්බන්ධ වී නූල් යෙදී ක්රියා කරන යන්ත්රයක් මෙන් සිටීම් ආදී ඉරියවු පවත්වයි.
“ධුවප්පයාතො මරණස්ස” මරණය සඳහාම ඒකාන්ත වූ ගමන් ඇති, උපතේ පටන් මරණය කරා නිරතුරුව පැමිණෙන ඒ මෘත්යුරාජ නම් මරණය සමීපයේ සිටී. “ඉධෙවඡඩ්ඪයිත්වාන” මේ ලෝකයේ ම කය හැරදමා තමා කැමති ස්ථානයකට මේ සත්ත්වයා ගමන් කරයි. කය මෙහි ම හැර දමා යන බැවින් මේ කය සමග එක්වීමක් නොකළ යුතුයි.
“අවිජ්ජාය නිවුතො” අවිද්යා නීවරණයෙන් වැසුනු, වෙලීගත් “ඒ අවිද්යාව නිසාම මේ කයට සත්ත්වයා ඇලී පවතියි” යන අදහසයි. “චතුගන්ථෙන” අභිධ්යාව ආදී කය පිළිබඳ දැඩි ඇල්ම ප්රමුඛ සිවුවැදෑරුම් ග්රන්ථයන්ගෙන් වෙලීගත්, වෙලාගැනීම් වහයෙන් ශරීරය දැඩිවගත්, “ඔඝසංසීදනො” කාමාදී සිවු ඕඝයන්හි ගැලුණු, බැසගත්, ප්රහීණ නොවී සත්ත්ව සන්තානයේ ඇලී පැවතීම් හේතුවෙන් කාමරාගාදිය “අනුසය” නම් වේ. ඒ අනුසය දැලින් මැඩගත්, අභිභවනය කළ බැවින්, “අනුසයජාලමොත්ථතො” මෙහි ‘ම’ කාරය පදසන්ධි කරන්නකි. ගාථාව සුඛෝච්චාරණය පිණිස දීර්ඝ කරන ලදි. “පඤ්චනීවරණෙ යුත්තො” කාමච්ඡන්ද ආදී පස් වැදෑරුම් නීවරණ ධර්මයන්ගෙන් යුක්තව, මෙය කරණාර්ථයේ සත්තමී විභක්ති පදයකි.
කාමවිතර්කාදී මිථ්යා විතර්කවලින් යුක්ත වූ, “විතක්කෙන සමප්පිතො,” “තණ්හාමුලෙනානුගතො” තණ්හාව නම් භවමූලයෙන් ලුහුබැඳ ගත්, “මොහච්ඡදනඡාදිතො” මොහ නම් පියනින් වසන ලද, මේ සියලුම විඤ්ඤාණ සහිත කරජ කාය සඳහා මෙය කියන ලදි. ආත්මභාවය සවිඤ්ඤාණික වූවක් මය. “මහණෙනි, සිඳ දැමූ භවයන්ට පැමිණවීම් ඇති තථාගත ශ්රී ශරීරය මෙහි සිටියි. මේ කය මය, නාමරූප බාහිර ධර්ම වේ.” ආදියෙහි ආත්මභාවයට “කාය” නම යෙදේ. “එවායං වත්තනි කායො” නොයෙක් කුණපයන්ගෙන් සම්පූර්ණ වූ ද අවිද්යාවෙන් වැසුණා වූ ද ආදී වශයෙන් ඉහත පැවසූ ලෙස මේ කය පවතියි. මෙසේ මේ කය පවතියි, ක්ෂේම නම් නිවණට යා නොදී යෑමට නොහැකි සේ හකුළුවයි. සුගති දුගතිවලම උපදවමින් සසර පැවැත්ම ඇතිකරයි. “සම්පත්ති ච විපත්ත්යන්තා” මෙහි යම් සම්පත්තියක් වේ නම් එය විපත් කෙළවර කර ඇත. සියලු යෞවනභාවයන් ජරාව කෙළවර කර ගෙන ඇත. සියලුම නිරෝගිකම ව්යාධිය, ලෙඩවීම අවසර කර ඇත. සියලුම ජීවිත මරණය කෙළවර කර ඇත. සෑම එක් වීමක් ම වෙන්වීමකින් අවසන් වේ. එනිසා “නනාභාවො විපජ්ජති” යැයි කියන ලදි. නානාභාව නම් වෙනස් වීමයි, විප්රයෝගය යි. එය කිසිකලෙක “වෙන්වන” පුද්ගල වශයෙන් ද කිසිකලෙක “වෙන්විය යුතු” වශයෙන් ද යනාදී ලෙස විවිධත්වයට පැමිණේ.