එවං ගාථාබන්ධවසෙන සොළසපි හාරෙ නිද්දිසිත්වා ඉදානි නයෙ නිද්දිසිතුං “තණ්හඤ්චා”තිආදි වුත්තං. තත්ථ තණ්හඤ්ච අවිජ්ජම්පි චාති සුත්තෙ ආගතං අත්ථතො නිද්ධාරණවසෙන වා ගහිතං තණ්හං අවිජ්ජඤ්ච යො නෙතීති සම්බන්ධො. යො සංවණ්ණනාවිසෙසො තං නෙති සංකිලෙසපක්ඛං පාපෙති සංකිලෙසවසෙන සුත්තත්ථං යොජෙතීති අධිප්පායො. සමථෙනාති සමාධිනා. විපස්සනායාති පඤ්ඤාය, යො නෙති වොදානපක්ඛං පාපෙති, තථා සුත්තත්ථං යොජෙතීති අධිප්පායො. සච්චෙහි යොජයිත්වාති නයන්තො ච තණ්හා ච අවිජ්ජා ච භවමූලකත්තා සමුදයසච්චං, අවසෙසා තෙභූමකධම්මා දුක්ඛසච්චං, සමථවිපස්සනා මග්ගසච්චං, තෙන පත්තබ්බා අසඞ්ඛතධාතු නිරොධසච්චන්ති එවං ඉමෙහි චතූහි සච්චෙහි යොජෙත්වා. අයං නයො නන්දියාවට්ටොති යො තණ්හාවිජ්ජාහි සංකිලෙසපක්ඛස්ස සුත්තත්ථස්ස සමථවිපස්සනාහි වොදානපක්ඛස්ස චතුසච්චයොජනමුඛෙන නයනලක්ඛණො සංවණ්ණනාවිසෙසො, අයං නන්දියාවට්ටො නයො නාමාති අත්ථො. එත්ථ ච නයස්ස භූමි ගාථායං “නයො”ති වුත්තා, තස්මා සංවණ්ණනාවිසෙසොති වුත්තං. න හි අත්ථනයො සංවණ්ණනා, චතුසච්චපටිවෙධස්ස අනුරූපො පුබ්බභාගෙ අනුගාහණනයො අත්ථනයො. තස්ස පන යා උග්ඝටිතඤ්ඤුආදීනං වසෙන තණ්හාදිමුඛෙන නයභූමිරචනා, තත්ථ නයවොහාරො.

අකුසලෙති ද්වාදසචිත්තුප්පාදසඞ්ගහිතෙ සබ්බෙපි අකුසලෙ ධම්මෙ. සමූලෙහීති අත්තනො මූලෙහි, ලොභදොසමොහෙහීති අත්ථො. කුසලෙති සබ්බෙපි චතුභූමකෙ කුසලෙ ධම්මෙ. කුසලමූලෙහීති කුසලෙහි අලොභාදිමූලෙහි යො නෙති. නයන්තො ච කුසලාකුසලං මායාමරීචිආදයො විය අභූතං න හොතීති භූතං. පටඝටාදයො විය න සම්මුතිසච්චමත්තන්ති තථං. අකුසලස්ස ඉට්ඨවිපාකතාභාවතො කුසලස්ස ච අනිට්ඨවිපාකතාභාවතො විපාකෙ සති අවිසංවාදකත්තා අවිතථං නෙති. එවමෙතෙසං තිණ්ණම්පි පදානං කුසලාකුසලවිසෙසනතා දට්ඨබ්බා. අථ වා අකුසලමූලෙහි අකුසලානි කුසලමූලෙහි ච කුසලානි නයන්තො අයං නයො භූතං තථං අවිතථං නෙති, චත්තාරි සච්චානි නිද්ධාරෙත්වා යොජෙතීති අත්ථො. දුක්ඛාදීනි හි බාධකාදිභාවතො අඤ්ඤථාභාවාභාවෙන භූතානි, සච්චසභාවත්තා තථානි, අවිසංවාදනතො අවිතථානි. වුත්තඤ්හෙතං භගවතා “චත්තාරිමානි, භික්ඛවෙ, තථානි අවිතථානි අනඤ්ඤථානී”ති (සං· නි· 5.1090). තිපුක්ඛලං තං නයං ආහූති යො අකුසලමූලෙහි සංකිලෙසපක්ඛස්ස කුසලමූලෙහි වොදානපක්ඛස්ස සුත්තත්ථස්ස චතුසච්චයොජනමුඛෙන නයනලක්ඛණො සංවණ්ණනාවිසෙසො, තං තිපුක්ඛලං නයන්ති වදන්තීති අත්ථො.

විපල්ලාසෙහීති අසුභෙ සුභන්තිආදිනයප්පවත්තෙහි චතූහි විපල්ලාසෙහි. කිලෙසෙති කිලිස්සන්ති විබාධියන්තීති කිලෙසා, සංකිලිට්ඨධම්මා, සංකිලෙසපක්ඛන්ති අත්ථො. කෙචි “සංකිලෙසෙ”තිපි පඨන්ති, කිලෙසසහිතෙති අත්ථො. ඉන්ද්රියෙහීති සද්ධාදීහි ඉන්ද්රියෙහි. සද්ධම්මෙති පටිපත්තිපටිවෙධසද්ධම්මෙ, වොදානපක්ඛන්ති අත්ථො. එතං නයන්ති යො සුභසඤ්ඤාදීහි විපල්ලාසෙහි සකලස්ස සංකිලෙසපක්ඛස්ස සද්ධින්ද්රියාදීහි වොදානපක්ඛස්ස චතුසච්චයොජනවසෙන නයනලක්ඛණො සංවණ්ණනාවිසෙසො, එතං නයං නයවිදූ සද්ධම්මනයකොවිදා, අත්ථනයකුසලා එව වා සීහවික්කීළිතං නයන්ති වදන්තීති අත්ථො.

වෙය්යාකරණෙසූති තස්ස තස්ස අත්ථනයස්ස යොජනත්ථං කතෙසු සුත්තස්ස අත්ථවිස්සජ්ජනෙසූති අත්ථො. තෙනෙවාහ “තහිං තහි”න්ති. කුසලාකුසලාති වොදානියා සංකිලෙසිකා ච තස්ස තස්ස නයස්ස දිසාභූතධම්මා. වුත්තාති සුත්තතො නිද්ධාරෙත්වා කථිතා. මනසා වොලොකයතෙති තෙ යථාවුත්තධම්මෙ චිත්තෙනෙව “අයං පඨමා දිසා අයං දුතියා දිසා”තිආදිනා තස්ස තස්ස නයස්ස දිසාභාවෙන උපපරික්ඛති, විචාරෙතීති අත්ථො. “ඔලොකයතෙ තෙ අබහී”තිපි පාඨො. තත්ථ තෙති තෙ යථාවුත්තධම්මෙ. අබහීති අබ්භන්තරං, චිත්තෙ එවාති අත්ථො. තං ඛු දිසාලොචනං ආහූති ඔලොකයතෙති එත්ථ යදෙතං ඔලොකනං, තං දිසාලොචනං නාම නයං වදන්ති. ඛු-ති ච නිපාතො අවධාරණෙ. තෙන ඔලොකනමෙව අයං නයො, න කොචි අත්ථවිසෙසොති දස්සෙති.