ඉදානි යෙසං බ්යඤ්ජනපදානං අත්ථපදානඤ්ච වසෙන ද්වාදස පදානි සුත්තන්ති වුත්තං, තානි පදානි නිද්දිසිතුං “අක්ඛරං පද”න්තිආදිමාහ. තත්ථ අපරියොසිතෙ පදෙ වණ්ණො අක්ඛරං පරියායවසෙන අක්ඛරණතො අසඤ්චරණතො. න හි වණ්ණස්ස පරියායො විජ්ජති, අථ වණ්ණොති කෙනට්ඨෙන වණ්ණො? අත්ථසංවණ්ණනට්ඨෙන. වණ්ණො එව හි ඉත්තරඛණතාය අපරාපරභාවෙන පවත්තො පදාදිභාවෙන ගය්හමානො යථාසම්බන්ධං තං තං අත්ථං වදති . එකක්ඛරං වා පදං අක්ඛරං, කෙචි පන “මනසා දෙසනාවාචාය අක්ඛරණතො අක්ඛර”න්ති වදන්ති.

පදන්ති පජ්ජති අත්ථො එතෙනාති පදං, තං නාමපදං ආඛ්යාතපදං උපසග්ගපදං නිපාතපදන්ති චතුබ්බිධං. තත්ථ “ඵස්සො වෙදනා චිත්ත”න්ති එවමාදිකං සත්වප්පධානං නාමපදං. “ඵුසති වෙදයති විජානාතී”ති එවමාදිකං කිරියාපධානං ආඛ්යාතපදං. කිරියාවිසෙසග්ගහණනිමිත්තං “ප” ඉති එවමාදිකං උපසග්ගපදං. කිරියාය සත්වස්ස ච සරූපවිසෙසප්පකාසනහෙතුභූතං “එව”න්ති එවමාදිකං නිපාතපදං.

බ්යඤ්ජනන්ති සඞ්ඛෙපතො වුත්තං පදාභිහිතං අත්ථං බ්යඤ්ජයතීති බ්යඤ්ජනං, වාක්යං. තං පන අත්ථතො පදසමුදායොති දට්ඨබ්බං. පදමත්තසවනෙපි හි අධිකාරාදිවසෙන ලබ්භමානෙහි පදන්තරෙහි අනුසන්ධානං කත්වාව අත්ථසම්පටිපත්ති හොතීති වාක්යමෙව අත්ථං බ්යඤ්ජයති. නිරුත්තීති ආකාරාභිහිතං නිබ්බචනං නිරුත්ති.

නිද්දෙසොති නිබ්බචනවිත්ථාරො නිරවසෙසදෙසනත්තා නිද්දෙසො. පදෙහි වාක්යස්ස විභාගො ආකාරො. යදි එවං පදතො ආකාරස්ස කො විසෙසොති? අපරියොසිතෙ වාක්යෙ අවිභජ්ජමානෙ වා තදවයවො පදං. උච්චාරණවසෙන පරියොසිතෙ වාක්යෙ විභජ්ජමානෙ වා තදවයවො ආකාරොති අයමෙතෙසං විසෙසො. ඡට්ඨං වචනං ඡට්ඨවචනං. ආකාරො ඡට්ඨවචනං එතස්සාති ආකාරඡට්ඨවචනං, බ්යඤ්ජනපදං. එත්ථ ච බ්යඤ්ජනන්ති ඉමස්ස පදස්ස අනන්තරං වත්තබ්බං ආකාරපදං නිද්දෙසපදානන්තරං වදන්තෙන “ආකාරඡට්ඨවචන”න්ති වුත්තං, පදානුපුබ්බිකං පන ඉච්ඡන්තෙහි තං බ්යඤ්ජනපදානන්තරමෙව කාතබ්බං. තථා හි වක්ඛති “අපරිමාණා බ්යඤ්ජනා අපරිමාණා ආකාරාති, බ්යඤ්ජනෙහි විවරති ආකාරෙහි විභජතී”ති ච. කෙචි පන “ආකාරපදබ්යඤ්ජනනිරුත්තියො ච නිද්දෙසො”ති පඨන්ති. එත්තාව බ්යඤ්ජනං සබ්බන්ති යානිමානි අක්ඛරාදීනි නිද්දිට්ඨානි, එත්තකමෙව සබ්බං බ්යඤ්ජනං, එතෙහි අසඞ්ගහිතං බ්යඤ්ජනං නාම නත්ථීති අත්ථො.

සඞ්කාසනාති සංඛිත්තෙන කාසනා. පකාසනාති පඨමං කාසනා, කාසීයති දීපීයතීති අත්ථො. ඉමිනා හි අත්ථපදද්වයෙන අක්ඛරපදෙහි විභාවියමානො අත්ථාකාරො ගහිතො. යස්මා අක්ඛරෙහි සුය්යමානෙහි සුණන්තානං විසෙසවිධානස්ස කතත්තා පදපරියොසානෙ පදත්ථසම්පටිපත්ති හොති. තථා හි වක්ඛති “තත්ථ භගවා අක්ඛරෙහි සඞ්කාසෙති පදෙහි පකාසෙතීති, අක්ඛරෙහි පදෙහි ච උග්ඝාටෙතී”ති ච.

විවරණාති විත්ථාරණා. විභජනා ච උත්තානීකම්මඤ්ච පඤ්ඤත්ති ච විභජනුත්තානීකම්මපඤ්ඤත්ති. තත්ථ විභජනාති විභාගකරණං, උභයෙනාපි නිද්දිසනමාහ. ඉධ පුරිමනයෙනෙව බ්යඤ්ජනාකාරෙහි නිද්දිසියමානො අත්ථාකාරො දස්සිතොති දට්ඨබ්බං. උත්තානීකම්මං පාකටකරණං. පකාරෙහි ඤාපනං පඤ්ඤත්ති. ද්වයෙනාපි පටිනිද්දිසනං කථෙති. එත්ථාපි නිරුත්තිනිද්දෙසසඞ්ඛාතෙහි බ්යඤ්ජනපදෙහි නිද්දිසියමානො අත්ථාකාරො වුත්තො, යො පටිනිද්දිසීයතීති වුච්චති. එතෙහීති එතෙහි එව සඞ්කාසනාදිවිනිමුත්තස්ස දෙසනාත්ථස්ස අභාවතො. අත්ථොති සුත්තත්ථො. කම්මන්ති උග්ඝටනාදිකම්මං. සුත්තත්ථෙන හි දෙසනාය පවත්තියමානෙන උග්ඝටිතඤ්ඤුආදිවෙනෙය්යානං චිත්තසන්තානස්ස පබොධනකිරියානිබ්බත්ති. සො ච සුත්තත්ථො සඞ්කාසනාදිආකාරොති. තෙන වුත්තං – “අත්ථො කම්මඤ්ච නිද්දිට්ඨ”න්ති.