තත්ථ කෙනට්ඨෙන නෙත්ති? සද්ධම්මනයනට්ඨෙන නෙත්ති. යථා හි තණ්හා සත්තෙ කාමාදිභවං නයතීති “භවනෙත්තී”ති වුච්චති, එවමයම්පි වෙනෙය්යසත්තෙ අරියධම්මං නයතීති සද්ධම්මනයනට්ඨෙන “නෙත්තී”ති වුච්චති. අථ වා නයන්ති තායාති නෙත්ති. නෙත්තිප්පකරණෙන හි කරණභූතෙන ධම්මකථිකා වෙනෙය්යසත්තෙ දස්සනමග්ගං නයන්ති සම්පාපෙන්තීති, නීයන්ති වා එත්ථ එතස්මිං පකරණෙ අධිට්ඨානභූතෙ පතිට්ඨාපෙත්වා වෙනෙය්යා නිබ්බානං සම්පාපියන්තීති නෙත්ති. න හි නෙත්තිඋපදෙසසන්නිස්සයෙන විනා අවිපරීතසුත්තත්ථාවබොධො සම්භවති. තථා හි වුත්තං – “තස්මා නිබ්බායිතුකාමෙනා”තිආදි. සබ්බාපි හි සුත්තස්ස අත්ථසංවණ්ණනා නෙත්තිඋපදෙසායත්තා, නෙත්ති ච සුත්තප්පභවා, සුත්තං සම්මාසම්බුද්ධප්පභවන්ති.

සා පනායං නෙත්ති පකරණපරිච්ඡෙදතො තිප්පභෙදා හාරනයපට්ඨානානං වසෙන. පඨමඤ්හි හාරවිචාරො, තතො නයවිචාරො, පච්ඡා පට්ඨානවිචාරොති. පාළිවවත්ථානතො පන සඞ්ගහවාරවිභාගවාරවසෙන දුවිධා. සබ්බාපි හි නෙත්ති සඞ්ගහවාරො විභාගවාරොති වාරද්වයමෙව හොති.

තත්ථ සඞ්ගහවාරො ආදිතො පඤ්චහි ගාථාහි පරිච්ඡින්නො. සබ්බො හි පකරණත්ථො “යං ලොකො පූජයතෙ”තිආදීහි පඤ්චහි ගාථාහි අපරිග්ගහිතො නාම නත්ථි. නනු චෙත්ථ පට්ඨානං අසඞ්ගහිතන්ති? නයිදමෙවං දට්ඨබ්බං, මූලපදග්ගහණෙන පට්ඨානස්ස සඞ්ගහිතත්තා. තථා හි වක්ඛති – “අට්ඨාරස මූලපදා කුහිං දට්ඨබ්බා සාසනපට්ඨානෙ”ති. මූලපදපට්ඨානානි හි අත්ථනයසඞ්ඛාරත්තිකා විය අඤ්ඤමඤ්ඤං සඞ්ගහිතානි.

විභාගවාරො පන උද්දෙසනිද්දෙසපටිනිද්දෙසවසෙන තිවිධො. තෙසු “තත්ථ කතමෙ සොළස හාරා”ති ආරභිත්වා යාව “භවන්ති අට්ඨාරස පදානී”ති අයං උද්දෙසවාරො. “අස්සාදාදීනවතා”ති ආරභිත්වා යාව “තෙත්තිංසා එත්තිකා නෙත්තී”ති අයං නිද්දෙසවාරො. පටිනිද්දෙසවාරො පන හාරවිභඞ්ගවාරො හාරසම්පාතවාරො නයසමුට්ඨානවාරො සාසනපට්ඨානවාරොති චතුබ්බිධො. තෙසු “තත්ථ කතමො දෙසනාහාරො”ති ආරභිත්වා යාව “අයං පහානෙන සමාරොපනා”ති අයං හාරවිභඞ්ගවාරො. තත්ථ “කතමො දෙසනාහාරසම්පාතො”ති ආරභිත්වා යාව “අනුපාදිසෙසා ච නිබ්බානධාතූ”ති අයං හාරසම්පාතවාරො. එත්ථාහ – හාරවිභඞ්ගහාරසම්පාතවාරානං කිං නානාකරණන්ති? වුච්චතෙ – යත්ථ අනෙකෙහිපි උදාහරණසුත්තෙහි එකො හාරො නිද්දිසීයති, අයං හාරවිභඞ්ගවාරො. යත්ථ පන එකස්මිං සුත්තෙ අනෙකෙ හාරා සම්පතන්ති, අයං හාරසම්පාතවාරො. වුත්තඤ්හෙතං පෙටකෙ –