“හිරිනිසෙධෝති” - යන මෙම ධර්ම දේශනය ශාස්තෲන් වහන්සේ සැවත් නුවර දෙව්රම වැඩ සිටිය දී පිලෝතික තෙරුන් ඇරඹ දේශනා කළහ.

එක දිනෙක ආනන්ද තෙරුන් එක් රෙදි කැබැල්ලක් ඇඳ කබලක් අතින් ගෙන ඇවිද යන දරුවෙකු දැක ඔබ මෙසේ ඇවිදිමින් ජීවත් වෙනවාට වඩා පැවිදිබව උත්තරීතර නොවේදැයි විමසු විට - ස්වාමීනි කවර කෙනෙක් නම් මා පැවිදි කරන්නේදැයි පැවසු කල්හි මම පැවිදි කරන්නෙමියි ඔහු රැගෙන ගොස් සියතින් නාවා කර්මස්ථානයක් දී පැවිදි කළහ. ඔහු වනාහි තමන් පළමු ඇදිවත දිගුකර විචාරා බලන්නේ පෙරහනක් කිරීමට තරම් වු දෙයක්වත් ගැනීමට කිසි පෙදෙසක් නොදැක කබල සමඟ වස්ත්‍රය එක් ගස් අත්තක තැබුවේය. ඔහුද පැවිදිව ලබන ලද උපසම්පදා ඇත්තේ බුදුන් වෙනුවෙන් ලැබෙන ලාභසත්කාර පරිභෝග කරමින් වටිනා සිවුරු ඇඳ පැළඳ තරවූ සිරුරක් ඇතිව හැසිරෙන්නේ කළකිරී මහජනයා ශ්‍රද්ධාවෙන් දෙන දේ පරිභෝග කිරීමෙන් කවර ප්‍රයෝජනයක්දයි සිතා මගේම ඇඳුම් අදිමියි. එතැනට ගොස් වස්ත්‍රය ගෙන තමන්ටම අවවාද කරගනිමින්. ලජ්ජා නැත්ත, මෙබදු වටිනා සිවුරු අඳින තැන අත්හැර මේ රෙදි කැබැල්ල හැඳ කබල අතට ගෙන සිඟමනේ යාම ගැන සිතයිද? එම අරමුණ කොට තමන් තමන්ටම අවවාද දී සිත සනසාගෙන එම රෙදිකඩ එතනම තබා නැවත විහාරයටම ගියේ දින කීපයකට පසුද නැවත ද කළකිරී එසේ කියා නැවතුනි. මෙසේ නැවත නැවත යනු දැක භික්ෂූන් වහන්සේලා ඇවැත්නි කොහේ යන්නේ දැයි විමසති. එවිට ආචාර්යවහන්සේ ළඟට යමියි කියා මේ අයුරින් තමන්ගේ රෙදිකඩට අරමුණු කොට ආත්මය නිශේධනය කොට දින කීපයකින්ම රහත් බවට පත්වුනි. භික්ෂූන් වහන්සේලා ඇයි ඇවැත්නි දැන් ආචාර්ය වහන්සේ වෙත නොයන්නේද? මේ ඔබේ විවෘත (පළපුරුදු) මාර්ගය නේදැයි විමසුහ. එහිදී ඇවැත්නි ගුරුවරයා සමඟ ඇලීම ඇතිවිටම එහි ගියෙමි දැන් මගේ සංසර්ගය සිඳ ඇත්තෙමි. (එකට ඇසුර) දැන් උන් වහන්සේ වෙත නොයමි. භික්ෂූන් වහන්සේලා මේ කථා පුවත තථාගතයන් වහන්සේට දැන්වුහ. ස්වාමීනි පිලෝතික තෙරුන් අනෙකක් කියයි. මහණෙනි කුමක් කියයිද? ස්වාමීනි මෙයයි පැවසුවිට එසේය ඇවැත්නි මගේ පුත්‍රයා (රහත් භික්ෂුව) ඇල්මක් ඇති විට ගුරුවරයා ළඟට ගියේය. දැන් ඔහුගේ ඇලීම සිඳ දවා ඇත. තමාම තමා වළක්වා රහත් බවට පත්වූයේ යයි පවසා මේ ගාථාව පැවසුහ.

“කස පහර වළකන උතුම් අසෙකු ලෙස යම් කෙනෙක් නින්දාව දුරුකර ගනීද ලජ්ජාවෙන් අකුශලයන් දුරුකරන කිසියම් පුද්ගලයෙක් ලොව ඇත.”

කසයෙන් තලන ලද උතුම් අයෙකුසේ වීර්ය ඇත්තේ ද සසර කළකිරීම ඇත්තේද වෙව්. ශ්‍රද්ධාවෙන්ද සීලයෙන්ද වීර්යයෙන්ද සමාධියෙන් ද විදර්ශනා ප්‍රඥාවෙන්ද සම්පූර්ණ වූ විද්‍යාචරණ ඇතිව සිහියෙන් යුතුව බොහෝ වු මේ සසර දුක දුරුකරමි.

එහි තමා තුළ උපන් අකුශල විතර්ක ලජ්ජා නැති කරයි යනුවෙන් හීරීනිසෙධො නම් වේ. කොචි ලෝකස්මිං යනු මෙබඳු දුර්ලභ කිසිවෙක් ලොව විද්‍යාමාන වේ. යො නින්දති - අප්‍රමාදීව ධර්ම කරන තැනැත්තා තමන්ට ඇතිවූ නින්දාව බැහැර කරමින් අවබෝධ කර ගනිමුයි අපබොධති කසාම්වාති යම්සේ යහපත් අශ්වයා තමා කෙරෙහි වැටෙන කස පහර දුරුකරයි. තම සිරුරට වැදෙන්නට ඉඩ නොදේ. යමෙක් එසේම නින්දාවක් ලැබීමට ඉඩ නොතබයි ද එවැන්නෝ දුර්ලභය. යන අරුතයි.

දෙවන ගාථාවේ මේ සංක්ෂේප අරුතයි. මහණෙනි යම්සේ යහපත් තරුණ අශ්වයා ප්‍රමාදයට පැමිණ කසයෙන් පහර නැවත්වීද මමද එලෙස කසයෙන් පහර ලදුයේ පසුකලෙක එලවන්නේය යි සංවේගයට පත් වේද? මෙසේ සිතා එලෙස තෙපිද කෙලෙස් තවව්. හැගුම්බර වව්. මෙලෙස ලෞකික ලෝකෝත්තර දශවිධවූ ශ්‍රද්ධාවෙන් ද සිටි පිරිසිදු සිල්වලින් ද කායික චෛතසික වීර්යයෙන්ද යුතුව අෂ්ට සමාපත්ති ඤාණයෙන් කරුණු නොකරුණු දන්නා ලක්ෂණය ධර්ම විනිශ්චයෙන් ද යුතුව ත්‍රිවිද්‍යා අෂ්ටවිද්‍යා පසළොස් වර්ණ ධර්ම සම්පත්තියෙන් යුක්තව විද්‍යා චරණයන්ගෙන් යුතුව එළඹ සිටි සිහියෙන් මේ අපමණ සසර දුක දුරු කරව්

දේශනය අවසානයේ බොහෝ දෙන සෝවාන් ඵලයට පත්වුහ.

“උදකං භි නයන්ති” - යන මෙම ධර්ම දේශනය ශාස්තෲන් වහන්සේ දෙව්රම් වැඩ සිටියදී “සුඛ” සාමණේරයන් වහන්සේ නිමිතිකරගෙන දේශනාකළහ.

අතීතයේ බරණැස සිටු වරයාට ගන්ධ කුමාර නම් පුතෙක් සිටියේය. රජතුමා ඔහුගේ පියා අභාවප්‍රාප්තවූ විට ඔහු කැඳවා සනසා මහත් සත්කාරයෙන් ඔහුටම සිටුතනතුර දුන්නේය. ඔහු එතැන්සිට ගන්ධ සිටුතුමායි ප්‍රසිද්ධ විය. අනතුරුව භාණ්ඩාගාරික තැන භාණ්ඩාගාරයේ දොරවල් විවෘත කොට පෙන්වීය. ස්වාමීනි ඔබගේ පියාසන්තක ධනය මෙපමණ ඇත - මුතුන් මිත්තන්ගේ ධනය මෙපමණයිද වෙනකොට දැක්වීය. ඔහු එම ධන රැස දැක කීම මෙපමණ ධනය ඔවුන් හැර නොගියහයි පැවසීය.

ස්වාමීනි ධනය නම් රැගෙන යන්නෝ නම් නැත. තම තමන් කළ කුශල කර්මයන්ම සත්ත්වයෝ රැගෙන යන්නෝය. ඔහු මෙසේ සිතුවේය. මම නම් මේ ධනය අරගෙනම යන්නෙමි. මෙලෙස සිතා දාන හෝ දෙමි පින් කම් හෝ කරමියි නො සිතා මේ සියල්ල පරිභෝග කරමි යන්නම සිතුවේය. ඔහු ලක්ෂයක් වියදම් කොට පළිගුමය නාන කොටුවක් කළේය. ලක්ෂයක් වියදම් කොට පළිගුමය නාහන ඵලකයක් - ලක්ෂයක් දී වාඩිවන ආසනයක් කරවීය, ලක්ෂයක් දී ආහාර ගන්නා භාජනයක්ද පැන් ගන්නා භාජන තබන තැනක්ද කරවීය. ලක්ෂයක් වියදම් කර මැදුරේ සීමැදුරු කවුළුවක් ද සැදවීය. තමන්ගේ උදේ ආහාරය සඳහා දහසක් දුන්නේය. රාත්‍රී ආහාරයටද දහසක්ම දුන්නේය. පසළොස්වක් දිනට නම් ආහාර සඳහා ලක්ෂයක් දුන්නේය. ඒ බත වළදන දින ලක්ෂයක් වියදම් කර නගරය අලංකාර කොට අණ බෙර ගැස්සවීය. ගන්ධ සිටුවරයා ආහාරය ගන්නා ආකාරය බලන්න කියා අණ බෙර ලෑමෙන්