බුද්ධඅපදානවණ්ණනා
ඉදානි අබ්භන්තරනිදානානන්තරං අපදානට්ඨකථං කථෙතුකාමො –
“සපදානං අපදානං, විචිත්රනයදෙසනං;
යං ඛුද්දකනිකායස්මිං, සඞ්ගායිංසු මහෙසයො;
තස්ස දානි අනුප්පත්තො, අත්ථසංවණ්ණනාක්කමො”ති.
යං ඛුද්දකනිකායස්මිං, සඞ්ගායිංසු මහෙසයො;
තස්ස දානි අනුප්පත්තො, අත්ථසංවණ්ණනාක්කමො”ති.
තත්ථ යං අපදානං තාව “සකලං බුද්ධවචනං එකවිමුත්තිරස”න්ති වුත්තත්තා එකරසෙ සඞ්ගහං ගච්ඡති, ධම්මවිනයවසෙන ද්විධාසඞ්ගහෙ ධම්මෙ සඞ්ගහං ගච්ඡති, පඨමමජ්ඣිමපච්ඡිමබුද්ධවචනෙසු මජ්ඣිමබුද්ධවචනෙ සඞ්ගහං ගච්ඡති, විනයාභිධම්මසුත්තන්තපිටකෙසු සුත්තන්තපිටකෙ සඞ්ගහං ගච්ඡති, දීඝනිකායමජ්ඣිමසංයුත්තඅඞ්ගුත්තරඛුද්දකනිකායෙසු පඤ්චසු ඛුද්දකනිකායෙ සඞ්ගහං ගච්ඡති, සුත්තං ගෙය්යං වෙය්යාකරණං ගාථා උදානං ඉතිවුත්තකං ජාතකං අබ්භුතධම්මං වෙදල්ලන්ති නවසු සාසනඞ්ගෙසු ගාථාය සඞ්ගහිතං.
“ද්වාසීති බුද්ධතො ගණ්හිං, ද්වෙසහස්සානි භික්ඛුතො;
චතුරාසීතිසහස්සානි, යෙමෙ ධම්මා පවත්තිනො”ති. –
චතුරාසීතිසහස්සානි, යෙමෙ ධම්මා පවත්තිනො”ති. –
එවං වුත්තචතුරාසීතිසහස්සධම්මක්ඛන්ධෙසු කතිපයධම්මක්ඛන්ධසඞ්ගහිතං හොතීති.
ඉදානි තං අපදානං දස්සෙන්තො “තිංසපාරමිසම්පුණ්ණා, ධම්මරාජා අසඞ්ඛියා”ති ආහ. තත්ථ දසපාරමිතාව පච්ඡිමමජ්ඣිමුක්කට්ඨවසෙන දසපාරමීදසඋපපාරමීදසපරමත්ථපාරමීනං වසෙන සමත්තිංසපාරමී. තාහි සංසුට්ඨු පුණ්ණා සම්පුණ්ණා සමන්නාගතා සමඞ්ගීභූතා අජ්ඣාපන්නා සංයුත්තාති තිංසපාරමිසම්පුණ්ණා. සකලලොකත්තයවාසිනෙ සත්තනිකායෙ මෙත්තාකරුණාමුදිතාඋපෙක්ඛාසඞ්ඛාතාහි චතූහි බ්රහ්මවිහාරසමාපත්තීහි වා ඵලසමාපත්තිවිහාරෙන වා එකචිත්තභාවෙන අත්තනො ච කායෙ රඤ්ජෙන්ති අල්ලීයාපෙන්තීති රාජානො, ධම්මෙන රාජානො ධම්මරාජා, ඉත්ථම්භූතා බුද්ධා. දසසතං සහස්සං දසසහස්සං සතසහස්සං දසසතසහස්සං කොටි පකොටි කොටිප්පකොටි නහුතං නින්නහුතං අක්ඛොභිණි බින්දු අබ්බුදං නිරබ්බුදං අහහං අබබං අටටං සොගන්ධිකං උප්පලං කුමුදං පුණ්ඩරිකං පදුමං කථානං මහාකථානං අසඞ්ඛ්යෙය්යානං වසෙන අසඞ්ඛියා සඞ්ඛාරහිතා ධම්මරාජානො අතීතා විගතා නිරුද්ධා අබ්භත්ථං ගතාති අධිප්පායො.
තෙසු අතීතබුද්ධෙසු කතාධිකාරඤ්ච අත්තනා බොධිසත්තභූතෙන චක්කවත්තිරඤ්ඤා හුත්වා කතසම්භාරඤ්ච ආනන්දත්ථෙරෙන පුට්ඨො භගවා “සම්බොධිං බුද්ධසෙට්ඨාන”න්තිආදිමාහ. භො ආනන්ද, මම අපදානං සුණොහීති අධිප්පායො. ආනන්ද, අහං පුබ්බෙ බොධිසම්භාරපූරණකාලෙ චක්කවත්තිරාජා හුත්වා සෙට්ඨානං පසට්ඨානං පටිවිද්ධචතුසච්චානං බුද්ධානං සම්බොධිං චතුසච්චමග්ගඤාණං සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණං වා සිරසා අභිවාදයෙති සම්බන්ධො . සසඞ්ඝෙ සාවකසඞ්ඝසහිතෙ ලොකනායකෙ ලොකජෙට්ඨෙ බුද්ධෙ දසහි අඞ්ගුලීහි උභොහි හත්ථපුටෙහි නමස්සිත්වා වන්දිත්වා සිරසා සීසෙන අභිවාදයෙ ආදරෙන ථොමනං කත්වා පණාමං කරොමීති අත්ථො.
යාවතා බුද්ධඛෙත්තෙසූති දසසහස්සචක්කවාළෙසු බුද්ධඛෙත්තෙසු, ආකාසට්ඨා ආකාසගතා, භූමට්ඨා භූමිතලගතා, වෙළුරියාදයො සත්ත රතනා අසඞ්ඛියා සඞ්ඛාරහිතා, යාවතා යත්තකා, විජ්ජන්ති. තානි සබ්බානි මනසා චිත්තෙන සමාහරෙ, සං සුට්ඨු චිත්තෙන අධිට්ඨහිත්වා ආහරිස්සාමීති අත්ථො, මම පාසාදස්ස සාමන්තා රාසිං කරොමීති අත්ථො.
තත්ථ රූපියභූමියන්ති තස්මිං අනෙකභූමිම්හි පාසාදෙ රූපියමයං රජතමයං භූමිං නිම්මිතන්ති අත්ථො. අහං රතනමයං සත්තහි රතනෙහි නිම්මිතං අනෙකසතභූමිකං පාසාදං උබ්බිද්ධං උග්ගතං නභමුග්ගතං ආකාසෙ ජොතමානං මාපයින්ති අත්ථො.