අභිධම්මභාජනීයවණ්ණනා
අභිධම්මභාජනීයෙ හෙට්ඨා චිත්තුප්පාදකණ්ඩෙ ආගතනයෙනෙව තන්ති ඨපිතා. තස්මා තත්ථ සබ්බෙසම්පි කුසලවිපාකකිරියවසෙන නිද්දිට්ඨානං ඣානානං තත්ථ වුත්තනයෙනෙව අත්ථො වෙදිතබ්බො. සුද්ධිකනවකාදිභෙදොපි සබ්බො තත්ථ වුත්තසදිසොයෙවාති.
අභිධම්මභාජනීයවණ්ණනා.
පඤ්හාපුච්ඡකවණ්ණනා
පඤ්හාපුච්ඡකෙ පාළිඅනුසාරෙනෙව ඣානානං කුසලාදිභාවො වෙදිතබ්බො. ආරම්මණත්තිකෙසු පන තිණ්ණං ඣානානං නිමිත්තාරම්මණත්තා පරිත්තාරම්මණාදිභාවෙන නවත්තබ්බතා වෙදිතබ්බා. ලොකුත්තරා පනෙත්ථ මග්ගකාලෙ ඵලකාලෙ වා සියා අප්පමාණාරම්මණා. චතුත්ථං ඣානං සියා පරිත්තාරම්මණන්ති එත්ථ කුසලතො තෙරස චතුත්ථජ්ඣානානි සබ්බත්ථපාදකචතුත්ථං, ඉද්ධිවිධචතුත්ථං, දිබ්බසොතඤාණචතුත්ථං, චෙතොපරියඤාණචතුත්ථං, පුබ්බෙනිවාසඤාණචතුත්ථං, දිබ්බචක්ඛුඤාණචතුත්ථං, යථාකම්මූපගඤාණචතුත්ථං, අනාගතංසඤාණචතුත්ථං, ආකාසානඤ්චායතනාදිචතුත්ථං, ලොකුත්තරචතුත්ථන්ති.
තත්ථ සබ්බත්ථපාදකචතුත්ථං නවත්තබ්බාරම්මණමෙව හොති.
ඉද්ධිවිධචතුත්ථං චිත්තවසෙන කායං පරිණාමෙන්තස්ස අදිස්සමානෙන කායෙන පාටිහාරියකරණෙ කායාරම්මණත්තා පරිත්තාරම්මණං, කායවසෙන චිත්තං පරිණාමෙන්තස්ස දිස්සමානෙන කායෙන පාටිහාරියං කත්වා බ්රහ්මලොකං ගච්ඡන්තස්ස සමාපත්තිචිත්තාරම්මණත්තා මහග්ගතාරම්මණං.
දිබ්බසොතඤාණචතුත්ථං සද්දාරම්මණත්තා පරිත්තාරම්මණං.
චෙතොපරියඤාණචතුත්ථං කාමාවචරචිත්තජානනකාලෙ පරිත්තාරම්මණං, රූපාවචරාරූපාවචරචිත්තජානනකාලෙ මහග්ගතාරම්මණං, ලොකුත්තරචිත්තජානනකාලෙ අප්පමාණාරම්මණං. චෙතොපරියඤාණලාභී පන පුථුජ්ජනො පුථුජ්ජනානංයෙව චිත්තං ජානාති, න අරියානං. සොතාපන්නො සොතාපන්නස්ස චෙව පුථුජ්ජනස්ස ච; සකදාගාමී සකදාගාමිනො චෙව හෙට්ඨිමානඤ්ච ද්වින්නං; අනාගාමී අනාගාමිනො චෙව හෙට්ඨිමානඤ්ච තිණ්ණං; ඛීණාසවො සබ්බෙසම්පි ජානාති.
පුබ්බෙනිවාසඤාණචතුත්ථං කාමාවචරක්ඛන්ධානුස්සරණකාලෙ පරිත්තාරම්මණං, රූපාවචරාරූපාවචරක්ඛන්ධානුස්සරණකාලෙ මහග්ගතාරම්මණං, “අතීතෙ බුද්ධපච්චෙකබුද්ධඛීණාසවා මග්ගං භාවයිංසු, ඵලං සච්ඡිකරිංසූ”ති අනුස්සරණකාලෙ අප්පමාණාරම්මණං, නාමගොත්තානුස්සරණකාලෙ නවත්තබ්බාරම්මණං.
දිබ්බචක්ඛුඤාණචතුත්ථං වණ්ණාරම්මණත්තා පරිත්තාරම්මණං.
යථාකම්මූපගඤාණචතුත්ථං කාමාවචරකම්මානුස්සරණකාලෙ පරිත්තාරම්මණං, රූපාවචරාරූපාවචරකම්මානුස්සරණකාලෙ මහග්ගතාරම්මණං.
අනාගතංසඤාණචතුත්ථං අනාගතෙ කාමධාතුයා නිබ්බත්තිජානනකාලෙ පරිත්තාරම්මණං, රූපාරූපභවෙසු නිබ්බත්තිජානනකාලෙ මහග්ගතාරම්මණං, “අනාගතෙ බුද්ධපච්චෙකබුද්ධඛීණාසවා මග්ගං භාවෙස්සන්ති, ඵලං සච්ඡිකරිස්සන්තී”ති ජානනකාලෙ අප්පමාණාරම්මණං, “අනාගතෙ සඞ්ඛො නාම රාජා භවිස්සතී”තිආදිනා (දී· නි· 3.108) නයෙන නාමගොත්තානුස්සරණකාලෙ නවත්තබ්බාරම්මණං.