පඤ්හාවාරෙ “සියා කුසලො ධම්මො කුසලස්ස ධම්මස්ස හෙතුපච්චයෙන පච්චයො”තිආදිනා කුසලත්තිකෙ උද්ධරිතබ්බපුච්ඡානං ලබ්භමානවසෙන විස්සජ්ජනං දස්සෙතුං කුසලො ධම්මො කුසලස්ස ධම්මස්ස හෙතුපච්චයෙන පච්චයොතිආදි වුත්තං. කුසලො ච නාමෙස සයං උප්පජ්ජන්තො ඨපෙත්වා පච්ඡාජාතඤ්ච විපාකඤ්ච සෙසෙහි ද්වාවීසතියා පච්චයෙහි උප්පජ්ජති. කුසලස්ස පච්චයො හොන්තො ඨපෙත්වා පුරෙජාතපච්ඡාජාතවිපාකවිප්පයුත්තෙ සෙසෙහි වීසතියා පච්චයෙහි පච්චයො හොති. තස්මා යෙහි පච්චයෙහි කුසලො කුසලස්ස පච්චයො හොති, තෙ පච්චයෙ පටිපාටියා දස්සෙතුං හෙතුපච්චයෙනාතිආදි ආරද්ධං.

තත්ථ යා එසා පච්චයවිභඞ්ගවාරෙ විය “හෙතුසම්පයුත්තකානං ධම්මාන”න්ති අකත්වා “හෙතූ සම්පයුත්තකානං ඛන්ධාන”න්ති දෙසනා කතා, තස්සා එව කරණෙ ඉදං පයොජනං – තත්ථ හි සුඤ්ඤට්ඨං දීපෙතුං ධම්මානන්ති වුත්තං. ඉධ පච්චයතො උප්පජ්ජමානා ධම්මා රාසිතො උප්පජ්ජන්ති, න එකෙකතොති රාසට්ඨං දීපෙතුං ඛන්ධානන්ති වුත්තං. පටිච්චවාරාදීසු වා ඛන්ධවසෙන පච්චයුප්පන්නදෙසනා ආරුළ්හාති තෙනෙවානුක්කමෙන ඉධාපි ආරුළ්හාති. කස්මා පනෙතෙසු එවං ආරුළ්හාති? අසඞ්කරතො විභාගදස්සනත්ථං. “එකං ධම්මං පටිච්ච සෙසා ධම්මා”ති හි ආදිනා නයෙන වුච්චමානෙ අසුකධම්මං නාම නිස්සාය අසුකධම්මාති න සක්කා අසඞ්කරතො පච්චයෙ පච්චයුප්පන්නෙ ච ජානිතුං, එවං සන්තෙ උද්දෙසනිද්දෙසා නිබ්බිසෙසා සියුං. තස්මා අසඞ්කරතො විභාගදස්සනත්ථං එවං ආරුළ්හාති වෙදිතබ්බා. චිත්තසමුට්ඨානානන්ති ඉදං යස්ස අබ්යාකතස්ස කුසලො හෙතුපච්චයෙන පච්චයො හොති, තමෙව දස්සෙතුං වුත්තං. පච්චයවිභඞ්ගෙ පන කුසලාදිවසෙන විභාගං අකත්වා සාමඤ්ඤතො සබ්බෙසං හෙතූනං වසෙන උප්පන්නරූපදස්සනත්ථං චිත්තසමුට්ඨානානන්ති අවත්වා තංසමුට්ඨානානන්ති වුත්තං. තස්මා තත්ථ අබ්යාකතහෙතුසමුට්ඨානරූපං, ඔක්කන්තික්ඛණෙ කටත්තාරූපම්පි සඞ්ගහං ගතං. ඉමිනා උපායෙන සෙසෙසුපි එවරූපෙසු විස්සජ්ජනෙසු අත්ථො වෙදිතබ්බො.

දානං දත්වාති දෙය්යධම්මං චජිත්වා. යාය වා චෙතනාය සො දිය්යති, සා චෙතනා දානං. දත්වාති තං චෙතනං පරියොදාපෙත්වා විසුද්ධං කත්වා. සීලං සමාදියිත්වාති පඤ්චඞ්ගාදිවසෙන නිච්චසීලං ගණ්හිත්වා. ඉමිනා සමාදානවිරතියෙව දස්සිතා. සම්පත්තවිරතිසමුච්ඡෙදවිරතියො පන ලොකෙ සීලන්ති අපාකටත්තා න වුත්තා. කිඤ්චාපි න වුත්තා, ආරම්මණපච්චයා පන හොන්තියෙව. තත්ථ සමුච්ඡෙදවිරති සෙක්ඛානංයෙව කුසලස්ස ආරම්මණං හොති, න ඉතරෙසං. උපොසථකම්මං කත්වාති “පාණං න හනෙ, න චාදින්නමාදියෙ”ති (අ· නි· 3.71) එවං වුත්තං උපොසථදිවසෙසු අට්ඨඞ්ගඋපොසථකිරියං කත්වා. තං පච්චවෙක්ඛතීති තං කුසලං සෙක්ඛොපි පුථුජ්ජනොපි පච්චවෙක්ඛති, අරහාපි පච්චවෙක්ඛතෙව. අරහතොපි හි පුබ්බෙ කතං කුසලං කුසලමෙව, යෙන පන චිත්තෙන පච්චවෙක්ඛති, තං කිරියචිත්තං නාම හොති. තස්මා “එතං කුසලො ධම්මො කුසලස්ස ධම්මස්සා”ති ඉමස්මිං අධිකාරෙ න ලබ්භති. පුබ්බෙ සුචිණ්ණානීති “දත්වා සමාදියිත්වා කත්වා”ති හි ආසන්නෙ කතානි වුත්තානි, ඉමානි න ආසන්නෙ කතානීති වෙදිතබ්බානි. දානාදීහි වා සෙසානි කාමාවචරකුසලානි දස්සෙතුං ඉදං වුත්තං. ඣානා වුට්ඨහිත්වාති ඣානා වුට්ඨහිත්වා. අයමෙව වා පාළි. සෙක්ඛා ගොත්රභුන්ති සොතාපන්නං සන්ධාය වුත්තං. සො හි ගොත්රභුං පච්චවෙක්ඛති. වොදානන්ති ඉදං පන සකදාගාමිඅනාගාමිනො සන්ධාය වුත්තං. තෙසඤ්හි තං චිත්තං වොදානං නාම හොති. සෙක්ඛාති සොතාපන්නසකදාගාමිඅනාගාමිනො. මග්ගා වුට්ඨහිත්වාති මග්ගඵලභවඞ්ගාතික්කමවසෙන අත්තනා පටිලද්ධා මග්ගා වුට්ඨහිත්වා, සුද්ධමග්ගතොයෙව පන වුට්ඨාය පච්චවෙක්ඛණං නාම නත්ථි.

කුසලං අනිච්චතොති එත්ථ විපස්සනූපගං තෙභූමකකුසලමෙව වෙදිතබ්බං, විපස්සනාකුසලං පන කාමාවචරමෙව. චෙතොපරියඤාණෙනාති රූපාවචරකුසලං දස්සෙති. ආකාසානඤ්චායතනන්තිආදීහි අරූපාවචරකුසලාරම්මණවසෙන උප්පජ්ජමානං අරූපාවචරකුසලමෙව. කුසලා ඛන්ධා ඉද්ධිවිධඤාණස්සාතිආදීහි පුග්ගලං අනාමසිත්වා ධම්මවසෙන දස්සෙති. තෙනෙවෙත්ථ හෙට්ඨා ගහිතම්පි චෙතොපරියඤාණං පුන වුත්තං.

අස්සාදෙතීති සොමනස්සසහගතලොභසම්පයුත්තචිත්තෙහි අනුභවති චෙව රජ්ජති ච . අභිනන්දතීති සප්පීතිකතණ්හාවසෙන නන්දති හට්ඨපහට්ඨො හොති, දිට්ඨාභිනන්දනාය වා අභිනන්දති. රාගො උප්පජ්ජතීති අස්සාදෙන්තස්ස රාගො උප්පජ්ජති නාම. ඉදං අට්ඨපි ලොභසහගතානි ගහෙත්වා වුත්තං. දිට්ඨි උප්පජ්ජතීති අභිනන්දන්තස්ස අත්තා අත්තනියන්තිආදිවසෙන චතූහිපි චිත්තෙහි සම්පයුත්තා දිට්ඨි උප්පජ්ජති. අසන්නිට්ඨානගතස්ස පනෙත්ථ විචිකිච්ඡා උප්පජ්ජති. වික්ඛෙපගතස්ස උද්ධච්චං, අකතං වත මෙ කල්යාණන්ති විප්පටිසාරිනො දොමනස්සං. තං ආරබ්භාති තානි සුචිණ්ණානි ආරම්මණං කත්වාති අත්ථො. බහුවචනස්ස හෙස එකවචනාදෙසො, ජාතිවසෙන වා එකවචනමෙවෙතං.