5. පාරිච්ඡත්තක සූත්‍ර වර්ණනාව
පස්වැන්නෙහි සන්නපලාසො යනු වැටුණු පත් ඇත්තේයි, ජාලකජානො යනු හටගත් කොළමල් සමූහයයි, එහි කොළ සමූහය ද මල් සමූහය ද එකටම නික්මෙයි, ඛාරකජාතො යනු වෙන් වෙන්ව පිහිටි මනාව බෙදනලද කොළ දැලින් ද මල් දැලින් ද යුක්ත වූයේයි, කුඩුමලකජාතො යනු හටගත් (මල්) කුකුළු ඇත්තේයි, කොකාසකජාතො යනු විකසිත නොවූ මහාකුසක් ඇති බිඳුණු මුව ඇති මලින් යුක්ත වූයේයි, සබ්බපාලිඵුල්ලො යනු සියලු අයුරින් සුපිපුණාවූයි, දිබ්බෙචත්තාරො මාසෙ යනු දිව්‍ය ආයුෂයෙන් සිවු මසෙකයි, මිනිස් ගණනින් ඒවා දොළොස් දහසක් අවුරුදු වෙයි, පරිචාරෙන්ති යනු ඔබමොබ ඉඳුරන් මෙහෙයවත්, කෙළිදෙලෙන් සිටිති යන අරුත්ය.
ආභාය පුටං හොති යනු එපමණ තැනක් ආලෝකයෙන් පැහැසී සිටියේ වෙයි. ඒ මල්වල ළහිරුගේ මෙන් බැබලීම වෙයි. පත්‍රයෝ කොළවලින් සෑදු කුඩයක් පමණ වෙති. ඇතුළත මහතුඹක් පමණවූ රේණුවක් වෙයි. පිපුණු කල පාරිච්ඡත්තක ගසට නැඟීමක් හෝ අකුස්සක් ගෙන නැවීමක් හෝ මල් ගැනීම සඳහා මල් පැසක වැඩක් හෝ නැත. නෙලන (සිඳින) සුළඟ නැඟී මල් නටුවෙන් සිඳියි. පිළිගන්නා සුළඟ පිළිගනියි, පිවිසුවන සුළඟ සුදම් දෙවිසබයට පිවිසුවයි. හමනා සුළඟ පැරණි මල් ඉවතලයි, අතුරුවන සුළඟ මල්කෙමි කෙසරු රඳවමින් අතුරුවයි, මැදතැන ධර්‍මාසනය වෙයි. යොදුනක් පමණ වූ රුවන් පළඟකි. තුන් යොදුනකින් සේසත දරමින් අනතුරුව සක්දෙවිරජුට අසුන අතුරයි. අනතුරුව තෙතිස් දෙවිපුතුන්ටය, අනතුරුව මහෙසාඛ්‍ය දෙවියන්ටය. වෙනත් දෙවියන්ට මල්කෙමියම අසුන වෙයි. දෙවියෝ දෙව්සබයට පිවිස හිඳිත්. ඉක්බිති මල්වලින් රොන්වැටි මතුවී මතු කෙමියෙහි ගැටී වැටෙමින් දෙවියන්ගේ තුන්ගවූ පමණ වූ සිරුර ලහකම් පිරියමින් සැදුනාක් මෙන් ද රන්දුණු ගැවසුනාක් මෙන් ද කරයි. ඇතැම් දෙවිවරු එක් එක් මලගෙන ඔවුනොවුනට ගසමින් ද කෙළිසෙල්ලම් කරති. ගසන විට ද මහතුඹක් පමණ වූ රොන් නික්ම සිරුර පැහැයෙන් යුත් ගඳ සුණුවලින් හටගත් මනොසිලා ආලේපයක් මෙන් කරයි. මෙසේ ඒ ක්‍රීඩාව සිවුමසකින් නිමාවට යයි. අයමානුභාවො යනු මෙය පැතිර යාමට ආනුභාවයයි,
දැන් යම් හෙයකින් ශාස්තෲන් වහන්සේ පරසතු ගසින් වැඩක් ඇති සේක් නොවෙත්ද එය සමග උපමා කොට සත් ආර්‍ය්‍ය ශ්‍රාවකයන් දක්වනු කැමති සේක් ඔවුන් දැක්වීමට එවමෙව ඛො යනාදිය පැවසූ සේක. එහි පබ්බජ්ජාය චෙතෙති යනු පැවිදි වන්නෙමැයි සිතයි, දෙවානංව යනු දෙවියන්ගේ මෙනියි. යාව බ්‍රහ්මලොකා සාධුකාරසඤ්ඤො අබ්භූග්ගච්ඡති යනු පොළෝතෙලෙහි සිට බඹලොව තෙක් සාධුකාර හඬින් එකම හඬක් විය, අයමානුභාවො යනු මෙය කෙලෙස් දුරුකළ භික්ෂුවගේ පැතිරයාමේ මහිමයයි, මේ සූත්‍රයෙහි චතුපාරිසුද්ධිසීලය පැවිද්ද ඇසුරු කොට ඇත්තේ වෙයි. කසිණ පරිකර්‍මය ප්‍රථම ධ්‍යානය ඇසුරු කොට ඇත්තේයි, විදර්‍ශනාව සමග මාර්‍ග තුන ද ඵලතුන ද අරහත් මාර්‍ගය නිශ්‍රිත වූයේම වෙයි. දෙසුමට නම් මත්තෙන් හෝ යටින් හෝ දෙපසින් හෝ පරිච්ඡෙදය (සිඳීම) වෙයි. මෙහි වනාහි දෙපසින් පරිච්ඡෙදයයි. එහෙයින් මෙය කියන ලදි. සැකෙවින් වනාහි සසර හා නිවන කියන ලදැයි දතයුතුය.
6. සක්කාරගරුකාර සූත්‍ර වර්ණනාව
සවැන්නෙහි පරිසුද්ධා ච භවිස්සන්ති යනු බෙහෙවින් පිරිසුදු වෙත් නිමල වෙත්. සකම්මාරගතො යනු මෙහි සකාරය නිපාත මාත්‍රයෙකි. කම්මාරගතො යනු කම්මල් උදුනට ගියේයි අරුත්ය.
7. භාවනානුයුත්ත සූත්‍ර වර්ණනාව
සත්වැන්නෙහි අනනුයුත්තස්ස යනු සුදුසු සේ යෙදී නොවසන්නහුගේයි, සෙය්‍යථාපි භික්ඛවෙ කක්කුටියා අණ්ඩානි යනු කෘෂ්ණ පක්‍ෂයෙහි හා ශුක්ල පක්ෂයෙහි වශයෙන් මේ උපමා දෙකක් කියන ලදි. ඔවුනතුරෙන් කෘෂ්ණ පක්ෂයෙහි (අයහපත් පැත්තෙහි) උපමාව අර්‍ත්‍ථයට අධික නොවන අතර සෙස්ස අධික සහිතයි. ශුක්ල පක්ෂ උපමාවේම අර්‍ත්‍ථය දතයුතුය. සෙය්‍යථාපි යන උපමා අර්ථයෙහි නිපාතයෙකි, අපි යන සම්භාවනාර්ථයෙහියි, දෙකින්ම යම්සේ නම් මහණෙනියි දක්වයි, කුක්කුටියා අණ්ඩානි අට්ඨ වා දස වා ද්වාදස වා යනු මෙහි වනාහි කිසියම් කිකිළියකගේ කියන ලද අයුරින් අඩු වැඩි වූ ද බිජු වෙයි. වචනයෙහි සිලිටුබව සඳහා මෙය කියන ලදි. මෙසේ ලොවෙහි සිලිටි වචන වෙයි. තානස්සු යනු ඒවා වෙයි. ඒවා වන්නේ යයි අරුත්ය. කුක්කුටියා සම්මා අධිසයිතානි යනු උපදවන්නා වූ කිකිළිය විසින් පියාපත් විහිදුවා ඒවා මත්තෙහි නිදමින් මනාව රක්නා ලද්දේයි, සම්මා පරිසෙදිතානි යනු කලින් කලට සෘතු ගන්වමින් මනාව හාත්පසින් රත්කරන ලද්දේ උණුසුම් කරන ලද්දේයි, සම්මා පරිභාවිතානි යනු කලින්කල මනාව හාත්පසින් ඇසුරු කරන ලද්දේයි, කුකුළුගඳ ගන්වන ලද්දේයි අරුත්ය.
කිඤ්චාපි තස්සා කුක්කුටියා යනු ඒ කිකිළියට මේ තෙවැදෑරුම් කටයුතු කිරීමෙන් නොපමා කොට මෙබඳු කිසි කැමැත්තක් නොඋපදින්නේය. අථ ඛො භබ්බාව තෙ යනු ඉක්බිති ඒ කුකුළු පොව්වෝ කියන ලද අයුරින් සුවසේ (බිජුවට) බිඳ දැමීමට හැක්කෝම වෙත්, යම් හෙයකින් ඒ කිකිළිය විසින් මෙසේ තුන් ආකාරයකින් ඒ බිජුවට රකිනු ලැබෙයි ද කුණු (නරක්) නොවෙයි, ඔවුන්ගේ යම් තෙත් ඇලෙන සුලු බවක් වේද එය නිමාවට යයි. කපාලය සිහින් වෙයි. පා නිය සිළු ද මුව හොට ද රළු වෙයි, තෙමේම මුහුකුරායාමට යෙයි. කපාටයේ තුනී බැවින් පිටත ආලෝකය ඇතුළත පැනෙයි, එහෙයින් බොහෝ කලක් අපි හකුළා ගත් අත්පා ඇත්තෝව බාධා සහිත තැනක නිදම්හ. මේ පිටත එළිය ද පෙනෙයි. මෙහි දැන් සුවසේ විසීමක් නොවන්නේයයි නික්මෙනු කැමැත්තෝව කබලට පයින් පහර දෙති. ගෙල දිගු කරති. එයින් ඒ බිජුකබල දෙකට බිඳෙයි. ඉක්බිති ඔවුහු පියාපත් ගසා දමමින් ඒ වේලාවට සුදුසු ලෙසින් හඬ දෙමින් නික්මෙත්මය. නික්ම ගම්කෙත් හොබවමින් හැසිරෙත්.