ආනාපානසති කර්මස්ථානය
ඉක්බිත්තෙන්, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින්, “මහණෙනි, මේ ආනාපානසති සමාධිය වූකලී වඩනාලද්දේ, පුරුදු කරන ලද්දේ, ශාන්තද ප්‍රණීතද වන්නේය, නොවිසුරුණේද සුඛවිහරණ ඇත්තේද වන්නේය, උපන් උපන් පාපක අකුශල ධර්මයන් ලත්තැනම අතුරුදහන් කරවන්නේය, ශමනය කරවන්නේය”යි මෙසේ ප්‍රශංසා කොට,
මහණෙනි, ආනාපානසති සමාධිය කෙසේ වඩනාලද්දේ, තෙසේ පුරුදු කරන ලද්දේ ශාන්තද ප්‍රණීතද, වන්නේද? නොවිසුරුණේද සුඛවිහරණ ඇත්තේද වන්නේද? උපන් උපන් පාපක අකුශල ධර්මයන් ලත් තැනම අතුරුදහන් කරවන්නේද? ශමනය කරවන්නේද? මහණෙනි, මේ ශාසනයෙහි භික්‍ෂු තෙමේ අරණට ගියේ හෝ රුක්මුලකට ගියේ හෝ පාලු ගෙයකට ගියේ හෝ පලඟ බැඳ, උඩුකය සෘජුව පිහිටුවාගෙන සිහි පෙරටුකොට පිහිටුවාගෙන හිඳියි, හේ තෙමේ සිහි ඇතිවම ආශ්වාස කරයි, සිහි ඇතිවම ප්‍රශ්වාස කරයි, දිගුව ආශ්වාස කරන්නේ දිගුව ආශ්වාස කෙරෙමියි දනියි, දිගුව ප්‍රශ්වාස කරන්නේ හෝ දිගුව ප්‍රශ්වාස කෙරෙමියි දනියි, කෙටිව හෝ ආශ්වාස කරන්නේ කෙටිව-පෙ-ප්‍රශ්වාස කරන්නේ කෙටිව ප්‍රශ්වාස කෙරෙමියි දනියි, මුළුකයම විඳිමින් ආශ්වාස කෙරෙමියි හික්මෙයි. කායසංස්කාරය ශමනය කරමින් ආශ්වාස කෙරෙමියි හික්මෙයි, කායසංස්කාරය ශමනය කරමින් ප්‍රශ්වාස කෙරෙමියි හික්මෙයි, පීතිය විඳිමින්-පෙ-සුඛය විඳිමින් චිත්තසංස්කාරය විඳිමින්-පෙ-චිත්ත සංස්කාරය ශමනය කෙරෙමින්-පෙ-චිත්තය විඳිමින්-පෙ-චිත්තය ප්‍රමොද කෙරෙමින් -පෙ-චිත්තය සමාධිගත කෙරෙමින් චිත්තය මුදවමින්-පෙ-අනිත්‍යය අනුව බලමින් විරාගය අනුව බලමින් නිරොධය අනුව බලමින්, (කෙලෙස්) බැහැර කිරීම අනුව බලමින් ආශ්වාස කරමියි හික්මෙයි, (කෙලෙස්) බැහැර කිරීම අනුව බලමින් ප්‍රශ්වාස කෙරෙමියි හික්මෙයි”
යනුවෙන් මෙසේ සොළොස් ආකාරවූ යම් මේ ආනාපානසති කර්මස්ථානයක් දක්වන ලද්දේ ද, එම කර්මස්ථානය පිළිබඳ භාවනා නිර්දේශය අනුක්‍රමයෙන් පැමිණියේ වේ. එම භාවනා නිර්දේශය වනාහි, යම් හෙයකින් පාළි වර්ණනා අනුසාරයෙන්ම කියනු ලබන්නේ සියලු අයුරින් පරිපූර්ණ වන්නේද, එහෙයින් මෙහි පාළි වර්ණනා ක්‍රමය පෙරදැරිකොට මේ නිර්දේශය කියනු ලැබේ:-
‘කථං භාවිතො ච භික්‍ඛවෙ ආනාපානසති සමාධි’ (මහණෙනි, ආනාපානසති සමාධිය කෙසේ වඩනා ලද්දේ) යන මෙහි පළමුකොට කථං යනු, ආනාපානසති සමාධිභාවනාව නන් අයුරින් විස්තර කරනු කැමැතිව කැරෙන ප්‍රශ්න කිරීමයි. භාවිතො ච භික්ඛවෙ ආනාපානසති සමාධි යනු, නන් අයුරින් විස්තර කරනු කැමැතිව ප්‍රශ්න කැරුණු ධර්මය ගෙනහැර දැක්වීමයි. “කථං බහුලීකතො-පෙ-වුපසමෙති” (කෙසේ පුරුදු කරන ලදුයේ-පෙ-ශමනය කරයි) යන මෙහිද මෙම නයයි. එහි භාවිතො යනු, උපදවනලද හෝ වඩනාලද සමාධියයි. ආනාපානසතිසමාධි යනු ආශ්වාස ප්‍රශ්වාස කිරීම පිළිබඳ සිහියෙන් යුක්ත වූ සමාධියයි, නැතහොත් ආනාපානසතියෙහි වූ සමාධිය එනම් වේ. බහුලීකතො යනු, නැවත නැවතත් පුරුදු කරන ලද භාවනාවයි. සන්තො චෙව පණීතො ච යනු ශාන්තවූද ප්‍රණීතවූද භාවනාවයි. දෙතන්හිම “එව” ශබ්දයෙන් නිශ්චය කිරීම දතයුතුයි. කුමක් කියන ලද්දේ ද යත්, අශුභ කර්මස්ථානය වූකලී හුදෙක් ප්‍රතිවෙධ වශයෙන්ම ශාන්තද ප්‍රණීතද වේ, ඔළාරිකවූ අරමුණු ඇති හෙයින්ද, පිළිකුල් අරමුණු සහිතවූ හෙයින්ද, අරමුණු වශයෙන් ශාන්තද නොවේ. ප්‍රණීතද නොවේ, මේ ආනාපානසති සමාධිය වූකලී එසේ කිසිම ආකාරයෙකින් අශාන්ත හෝ අප්‍රණීත හෝ නොවේමය. වැලිදු, අරමුණු වශයෙන් ශාන්ත වූ හෙයින්ද ශාන්ත වේ, සන්සිඳියේ වේ, නිවුණේ වේ, ප්‍රතිවෙධ සංඛ්‍යාත අංග වශයෙන් ශාන්ත වූ හෙයින්ද, අරමුණු වශයෙන් ප්‍රණීත වූ හෙයින්ද, ප්‍රණීත වේ, අතෘප්තිකර වේ. අංග වශයෙන් ප්‍රණීත වූ හෙයින් ප්‍රීතියද වේ, එහෙයින් ශාන්තයයිද ප්‍රණීතයයිද කියනලදි.