තෙජො කසිණය වඩනු කැමැත්තහු විසින්ද (යටකී නයින්ම) ගින්නෙහි නිමිති ගතයුතුය. එහිදී පෙර කළ පුරුදු ඇති පිනැත්තහුට ස්වාභාවික තෙජො ධාතුවෙහි, පහන්සිළුවෙක වේවයි, උදුනෙක වේවයි, පාත්‍රා (සෑදීම පිණිස) ගිනියම් කරන තැනෙක වේවයි, ලැව් ගින්නෙක වේවයි, කිසියම් තැනෙක ගිනිදැල් දෙස බලනවිට නිමිති උපදී, චිත්ත ගුත්ත තෙරුන්හට මෙනි. ඒ ආයුෂ්මතුන් වහන්සේ වනාහි දහම් අසන දවස්හි පොහෝගෙට පිවිසි කල්හි පහන්සිළු බලනුවා සමගම නිමිති උපනි.

(පෙරපින් නැති) අන් කෙනකු විසින් වනාහි කසිණය සාදාගත යුතුය, එහි සාදාගන්නා විධිය මෙසේය: සිනිඳු හර ඇති දර පලවා වියලවා කඩ කඩ කොට කපා යෝග්‍ය වූ රුක් මුලකට හෝ මඬුවකට හෝ ගොස් පාත්‍රා රත්කරන විට මෙන් ගොඩක් කොට දල්වා බටපැලැල්ලෙක හෝ, සම්කඩෙක හෝ රෙදිකඩෙක හෝ එක්වියත් සතරඟුල් පමණ සිදුරක් සාදාගත යුතුය. එය ඉදිරියෙන් තබා යටකී නයින්ම හිඳගෙන යටින් ඇති කොළ, රොඩු, දර ආදිය හෝ මත්තෙහි ඇති දුම්සුළි හෝ මෙනෙහි නොකොට මැදින් පෙනෙන අතුරු සිදුරු නැති ගිනිකඳෙහි නිමිති ගතයුතුය. නීල පීත යන ආදී වශයෙන් හුදෙක් වර්ණයම මෙනෙහි නොකටයුතුය, උණුසුම්බව ආදී ලක්‍ෂණද මෙනෙහි නොකටයුතුය. වර්ණය තෙජො ධාතුවට අයත් සේ සලකා සමස්ත වශයෙන් ගෙන උත්සන්න වශයෙන් (වඩාමත් ප්‍රචලිත) ප්‍රඥප්ති ධර්මයෙහි සිත පිහිටුවා පාවක, කණ්හවත්තනි, ජාතවෙද, හුතාසන යන ආදී අග්නි නාමයන් අතුරෙන් ප්‍රකට නම වශයෙන්ම “තෙජො තෙජො”යි භාවනා වැඩිය යුතුය.

මෙසේ භාවනා කරනවිට ඒ රෝගියාහට යටකී නයින්ම අනුපිළිවෙළින් නිමිති දෙක උපදී. එහි උග්ගහනිමිත්ත ගිනිදැල් සිදී සිදී වැටෙන ආකාරයෙන් වැටහේ. ස්වාභාවික ගින්නෙහි නිමිති ගන්නහුට කසිණ දොස් පෙනේ, පෙනෙලි කැබලි හෝ අඟුරුපිඬු හෝ අලු හෝ දුම් හෝ වැටහේ. පටිභාග නිමිත්ත අහස්හි තුබූ රත්පලස් කඩක් සෙයින්ද, රන්මුවා තල්වටක් සෙයින්ද, රන් ටැඹක් සෙයින්ද වැටහේ. එසේ වැටහෙනුවා සමගම ඒ භාවනානුයෝගී තෙමේ යටකී නයින්ම උපචාරධ්‍යානයටද, චතුෂ්ක පංචක ධ්‍යානයන්හටද පැමිණේ. තෙජො කසිණයයි.

වායො කසිණය වඩනු කැමැත්තහු විසින් වායුවෙහි නිමිති ගතයුතුය. එයද (සැලෙන වස්තූන්) දැකීම් වශයෙන් හෝ (පහස) දැනීම් වශයෙන් හෝ වේ. කියනලදමැයි අටුවාහි:- “වායොකසිණය උගන්නේ වායුවෙහි නිමිති ගනියි, සැලෙන, සසලවන උක් අගක් හෝ හුණ අගක් හෝ, රුක් අගක් හෝ කෙස් අගක් හෝ නිමිති වශයෙන් දකියි, කයෙහි ගැටෙන සුළඟ හෝ නිමිති වශයෙන් ගනියි.”

එහෙයින් මුදුන් සමව සිටි ගනව වැඩුණු පත් ඇති උක්පඳුරක් හෝ, හුණපඳුරක් හෝ, ගසක් හෝ, සතරඟුල් පමණ ගන කෙස් ඇති පුරුෂයකුගේ හිස හෝ සුළඟින් සැලෙනු දැක, මේ වාතයයි, මෙතැන වාතය ගැටෙයි යනුවෙන් සිහිය පිහිටුවා, නැතහොත්, කවුළු අතරින් හෝ බිත්ති සිදුරෙකින් හෝ වාතය පිවිස තමාගේම කයෙහි කිසියම් පෙදෙසක වදියි නම්, එහි හෝ සිහිය පිහිටුවා වාතය මාරුතය, අනිලය යන ආදී වාතනාමයන් අතුරෙන් ප්‍රකට නම වශයෙන් “වායො වායො” යනුවෙන් භාවනා වැඩියයුතුය. මෙහි උග්ගහනිමිත්ත උදුනෙන් බාගත් කෙණෙහි කිරිබතෙක හුමාලවැටි සෙයින් චංචලව වැටහේ, පටිභාගනිමිත්ත වනාහි (නිවුණු කිරිබතින් නැගෙන මඳ හුමාලය මෙන්) සන්සුන්ව නිසලව වැටහේ. සෙස්ස යටකී නයින්ම දතයුතුය. වායො කසිණයයි.

ඉන් අනතුරුව “නීලකසිණය උගන්නේ නිල් පැහැති මලෙක හෝ, වස්ත්‍රයෙක්හි හෝ වර්ණධාතුවෙක්හි හෝ ඇති නීලවර්ණයෙහි නිමිති ගනී” යන වචනයෙන් පෙර කළ පුරුදු ඇති පිනැත්තහුට එබඳු මල්පඳුරක් හෝ පුජා ස්ථානයෙක්හි ඇති මල් ඇතිරියක් හෝ නීලවර්ණ වස්ත්‍ර, මණි ආදිය අතුරෙන් කිසියම් වස්තුවක් හෝ දුටුමතින්ම නිමිති උපදී, එසේ පෙර කළවිරූ පුරුදු නොමැත්තහු විසින් නිල් උපුල් නිල් කටරොළු ආදි මල් ගෙන කෙසුරු හෝ නටු නොපෙනෙන සේ සුමුඟු පියනක් හෝ කරඬු පියන් පතක් හෝ මල් පෙතිවලින්ම පුරවා සමකොට ඇතිරිය යුතුය. නිල්වන් රෙදි කඩෙකින් වණ්ඩුවක් හෝ බැඳ පිරවිය යුතුය. නොහොත් මුවවිට බෙර ඇසක් සෙයින් සමව සිටින සේ බැඳිය යුතුය, නැතහොත් ලොහොමල (පල්ලමාණික්කම්) නිලය, කොළනිලය, අඳුන් නිලය යන මේවා අතුරෙන් කිසියම් ධාතුරාගයෙකින් (ස්වාභාවික වර්ණයෙකින්) පඨවිකසිණයෙහිදී කී-නයින් ගෙනයාහැකිවන සේ හෝ බිත්තියෙක හෝ කසිණ මණ්ඩලය සදා වෙනස් වර්ණයෙන් පිරිසිදිය යුතුය. ඉක්බිති පඨවිකසිණයෙහි කී ලෙසින් “නීලං, නීලං” යනුවෙන් මෙනෙහි කළයුතුය. මෙහිද උග්ගහනිමිත්තේදී කසිණ දොස් පැනේ, කෙසුරු, නටු, පෙති යන මෙහි අතරතුර ආදිය පැනේ. පටිභාගනිමිත්ත කසිණ මණ්ඩලයෙන් මිදුණු විට පවා අහස්හි නැගි මිණිතල්වටක් සෙයින් වැටහේ. සෙස්ස යටකී නයින්ම දතයුතුය. නීල කසිණයයි.

පීත කසිණයෙහිද මේ ක්‍රමයමයි, කියනලදමැයි:- “පීතකසිණය උගන්නේ මල්හි හෝ වස්ත්‍රයෙක්හි හෝ ධාතුරාගයෙහි (ස්වභාවික වර්ණාලේපයෙහි) හෝ ඇති පීතවර්ණයෙහි නිමිති ගනී. එහෙයින් මෙහිදී ද පෙර කළ පුරුදු ඇති පිනැත්තහුට එවන් පැහැ ඇති මල් පිපුණු ගසක් හෝ, මල් ඇතිරියක් හෝ පිතවර්ණ වස්ත්‍රය, ධාතුරාගය යන මේදෑ’තුරින් එකක් හෝ දුටුමතින්ම නිමිති උපදී, චිත්තගුත්ත තෙරුන්හට මෙනි. ඒ ආයුෂ්මතුන් වහන්සේට වනාහි, සිතුල්පව්වෙහි පතඟිමලින් කළ ආසන පූජාවක් දැක, දුටුවා හා සමගම ආසන පමණ වූ නිමිති පහළ විය. පෙර පුරුදු නැත්තහු විසින් කිණිහිරිමල් ආදියෙන් හෝ රන්වන් වස්ත්‍රයෙකින් හෝ හිරියල් ආදී ධාතුරාගයෙකින් හෝ නීලකසිණයෙහි කී-නයින්ම කසිණය සාදාගෙන “පීතකං පීතකං” යනුවෙන් මනස්කාරය පැවැත්විය යුතුය. සෙස්ස එලෙසම වේ. පීතකසිණයයි.