තත්ථ කතමං සුත්තං සඞ්කිලෙසභාගියං: යතො ච කුසලෙහි ධම්මෙහි න විරොධති, න වඩ්ඪති, ඉමං ආදීනවං භගවා දෙසෙති, “තස්මා ඡන්නං විවරෙථ, එවං තං නාතිවස්සති”, තතො ආදීනවතො විවරෙය්යාති තං තීහි ධම්මෙහි නාභිධංසිතාති අසුභසඤ්ඤාය රාගෙන නාභිධංසීයති මෙත්තාය දොසෙන නාභිධංසීයති, විපස්සනාය මොහෙන නාභිධංසීයති. එවං ච සො යො යො ධම්මො පටිපක්ඛො තම්හි තම්හි ධම්මෙ පරිපූරිස්සති. යො තස්ස ධම්මස්ස අකුසලො ධම්මො පටිපක්ඛො තෙන නාධිවාසීයති.

අපරො පරියායො: යෙ ඉමෙ ධම්මා අත්තනා න සක්කොති වුට්ඨානං තෙ එතෙ ධම්මා දෙසිතා ඡන්නමතිවස්සතීති. තෙහි විතක්කං යෙන ච සක්කා පුන දෙසිතං චිත්තං විභාවෙතුං පරියොදාපෙතුං විවෙකනින්නස්ස විවෙකපොණස්ස විවෙකපබ්භාරස්ස වුද්ධිං විරූළ්හිං වෙපුල්ලතං ආපජ්ජති කුසලෙසු ධම්මෙසු, සෙය්යථාපි නාම උප්පලං වා කුමුදං වා පදුමං වා උදකෙ සුක්කපක්ඛෙ චන්දො යාව රත්ති යාව දිවසො ආගච්ඡති, තස්ස වුද්ධියෙව පාටිකඞ්ඛිතබ්බා, න පරිහානි එවං විධං තං චිත්තං නාභිධංසීයති.

අපරොපෙත්ථ සො අසඨො අකූටො අමායාවී උජු පුරිසො යථාභූතං අත්තානං ආවීකරොති. තත්ථ යො ඡාදෙති, තස්ස අකුසලා ධම්මා චිත්තං අනුධංසෙන්ති. විවටං නාතිවස්සතීති යො පන හොති අසඨො අකූටො අමායාවී උජු පුරිසො යථාභූතං අත්තානං ආවීකරොති, තස්ස චිත්තං අකුසලෙහි ධම්මෙහි න විද්ධංසීයති. අයං සුත්තත්ථො.

1. තත්ථ කතමා දෙසනා: ඉධ දෙසිතා දස අකුසලකම්මපථා අධිවස්සනතාය, දස කුසලකම්මපථා අධිවස්සනතාය අකුසලෙහි න විසුජ්ඣති යථා වුත්තං භගවතා “චිත්තසඞ්කිලෙසා භික්ඛවෙ සත්තා සඞ්කිලිස්සන්තී” ති.

2. තත්ථ කතමො විචයො: යස්සෙවං චිත්තං අවිද්ධංසීයති, තස්ස බුජ්ඣිතස්ස යං භවෙය්ය කූටෙය්යං, තං ආනන්තරියෙනපි සත්ථරි වා ගුණානුකම්පනතාය. අයං විචයො.

3. තත්ථ කතමා යුත්ති: එවං අවිද්ධාසීයන්තං චිත්තං වුට්ඨාති, වුට්ඨිතං පතිට්ඨහති කුසලෙසු ධම්මෙසූති අත්ථි එසා යුත්ති.

4. පදට්ඨානන්ති: “ඡන්නමතිවස්සතී”ති ඡන්නං අසංවරානං පදට්ඨානං, “විවටං නාතිවස්සතී”ති අඡන්නං සංවරණානං “තස්මා ඡන්නං විවරෙථ විවටං නාතිවස්සතී”ති දෙසනාය පදට්ඨානං.

5. ලක්ඛණොති: “ඡන්නමතිවස්සතී”ති යෙ කෙචි විචිත්තෙන ඡන්නෙන එකලක්ඛණා ධම්මා සබ්බෙ තෙ විද්ධංසීයන්ති. “තස්මා ඡන්නං විවරෙථ විවටං නාතිවස්සතී”ති යෙ කෙචි තෙන අච්ඡන්නෙන එකලක්ඛණා ධම්මා සබ්බෙ තෙ නාතිවස්සන්තී”ති. ලක්ඛණො හාරො.

6. තත්ථ කතමො චතුබ්යූහො හාරො: ඉමම්හි සුත්තෙ භගවතො කො අධිප්පායො: යෙසං කෙසඤ්චි චිත්තං අකුසලා ධම්මා අධිපටිදෙසිතා තෙ යථාධම්මං පටිකරිස්සන්තීති අයං තත්ථ භගවතො අධිප්පායො, අයං චතුබ්යූහොහාරො.

7. ආවත්තොති: යං ඡන්නං තං දුවිධං කම්පමානං සමුච්ඡිතබ්බො, ආනන්තරියසමාධීනං. තත්ථ පස්සද්ධීයං ච මානො ආසවෙ වඩ්ඪෙති. අස්සද්ධියෙන ච පමාදං ගච්ඡති. පමාදෙන ඔනමති, උන්නළභාවං ගච්ඡති. වුත්තං හෙතං භගවතා “උන්නළානං පමත්තානං තෙසං වඩ්ඪන්ති ආසවා”ති. චත්තාරි තානි උපාදානානි, යානි චත්තාරි උපාදානානි තෙ පඤ්චුපාදානක්ඛන්ධා භවන්ති. ඉමානි සච්චානි දුක්ඛං ච සමුදයො ච. “තස්මා ඡන්නං විවරෙථා”ති යෙන හෙතුනා තෙ ආසවා වඩ්ඪන්ති, තෙසං පහීනත්තා ආසවා පහීයන්තෙ, තත්ථ අප්පමාදෙන අස්සද්ධියං පහීයති, උද්ධච්චකුක්කුච්චප්පහානෙන ඔළාරිකතා, තස්ස ද්වෙ ධම්මා සමථො ච භාවනා ච පාරිපූරිං ගච්ඡන්ති. යො තෙසං ආසවානං ඛයො, අයං නිරොධො. ඉමානි චත්තාරි සච්චානි. අයං ආවට්ටො.

8. තත්ථ කතමො විභත්තිහාරො: “ඡන්නමතිවස්සතී”ති න එකංසො, කිං කාරණං: යස්ස අස්සා නිවත්තනා යථාපි සෙඛානං, යථා වුත්තං භගවතා:

කිඤ්චාපි තෙසං නිවාරණං චිත්තං හොති, අපි තු අප්පච්චයා සමායෙ ච තෙ නිද්දිසිතබ්බා. අයං විභත්තිහාරො.

9. තත්ථ කතමො පරිවත්තනො හාරො: “ඡන්නමතිවස්සතී”ති යස්ස යෙ ධම්මා සබ්බං අනවිවටං අතිවස්සීයති විවටං නාතිවස්සති අවගුණන්තං නාතිවස්සති. අයං පරිවත්තනො හාරො.