5. 7.
තඤ්චාහං අභිනන්දාමි
මහෙසි සන්තිමුත්තමං
යං විදිත්වා සතො චරං
තරෙ ලොකෙ විසත්තිකං
තඤ්චාහං අභිනන්දාමීති ‘තං’ති තුය්හං වචනං බ්යප්පථං දෙසනං අනුසිට්ඨිං නන්දාමි, අභිනන්දාමි මොදාමි අනුමොදාමි ඉච්ඡාමි සාදියාමි පත්ථයාමි පිහයාමි අභිජප්පාමීති ‘තඤ්චාහං අභිනන්දාමි.’
මහෙසී සන්තිමුත්තමන්ති: ‘මහෙසී’ති මහෙසී භගවා: මහන්තං සීලක්ඛන්ධං එසි ගවෙසි පරියෙසී’ති මහෙසි. මහන්තං සමාධික්ඛන්ධං -පෙ- කහං දෙවදෙවො, කහං නරාසභො’ති මහෙසී. සන්තිමුත්තමන්ති ‘සන්ති’ වුච්චති අමතං නිබ්බානං, “යො සො සබ්බසංඛාරසමථො සබ්බූපධිපටිනිස්සග්ගො තණ්හක්ඛයො විරාගො නිරොධො නිබ්බානං උත්තමන්ති අග්ගං සෙට්ඨං විසෙට්ඨං පාමොක්ඛං උත්තමං පවරන්ති’ ‘මහෙසී සන්ති මුත්තමං.
යං විදිත්වා සතො චරන්ති: යං විදිතං කත්වා -පෙ- සබ්බෙ සඞ්ඛාරා අනිච්චා’ති විදිතං කත්වා තුලයිත්වා තීරයිත්වා විභාවයිත්වා විභූතං කත්වා ‘සබ්බෙ සඞ්ඛාරා දුක්ඛා’ති-‘සබ්බෙ ධම්මා අනත්තා’ති -පෙ- යං කිඤ්චි සමුයදධම්මං සබ්බං තං නිරොධධම්මන්ති විදිතං කත්වා තුලයිත්වා තීරයිත්වා විභාවයිත්වා විභූතං කත්වා. සතොති චතූහි කාරණෙහි සතො: කායෙ කායානුපස්සනා සතිපට්ඨානං භාවෙන්තො සතො -පෙ- සො වුච්චති සතෙ. චරන්ති චරන්තො -පෙ- යාපෙන්තොති ‘යං විදිත්වා සතො චරං’.
තරෙ ලොකෙ විසත්තිකන්ති ‘විසත්තිකා’ වුච්චති තණ්හා. “යො රාගො සාරාගො -පෙ- අභිජ්ඣා ලොභො අකුසලමූලං. විසත්තිකාති කෙනට්ඨෙන විසත්තිකා: -පෙ- ‘විසටා විත්ථතා’ති විසත්තිකා. ලොකෙති අපායලොකෙ -පෙ- ආයතනලොකෙ. තරෙ ලොකෙ විසත්තිකන්ති ලොකෙවෙසා විසත්තිකා ලොකෙවෙතං විසත්තිකං සතො තරෙය්ය උත්තරෙය්ය -පෙ- වීතිවත්තෙය්යාති ‘තරෙ ලොකෙ විසත්තිකං’.
තෙනාහ සො බ්රාහ්මණො:
“තඤ්චාහං අභිනන්දාමි
මහෙසී සන්තිමුත්තමං,
යං විදිත්වා සතො චරං
තරෙ ලොකෙ විසත්තික”න්ති.
5. 8.
යං කිඤ්චි සම්පජානාසි (ධොතකාති භගවා)
උද්ධං අධො තිරියඤ්චාපි මජ්ඣෙ,
එතං විදිත්වා සඞ්ගොති ලොකෙ
භවාභවාය මාකාසි තණ්හං.
යං කිඤ්චි සම්පජානාසීති යං කිඤ්චි සම්පජානාසි ආජානාසි විජානාසි පටිවිජානාසි පටිවිජ්ඣසීති ‘යං කිඤ්චි සම්පජානාසි’. ධොතකාති භගවාති ‘ධොතකා’ති භගවා තං බ්රාහ්මණං නාමෙන ආලපති. භගවාති ගාරවාධිවචනමෙතං: -පෙ- සච්ඡිකාපඤ්ඤත්ති යදිදං භගවාති ‘ධොතකාති භගවා. ‘
උද්ධං අධො තිරියඤ්චාපි මජ්ඣෙති ‘උද්ධ’න්ති අනාගතං, අධොති අතීතං, තිරියඤ්චාපි මජ්ඣෙති පච්චුප්පන්නං. ‘උද්ධ’න්ති දෙවලොකො, ‘අධො’ති අපායලොකො, තිරියඤ්චාපි මජ්ඣෙති මනුස්සලොකො, අථවා උද්ධන්ති කුසලා ධම්මා, ‘අධො’ති අකුසලා ධම්මා. ‘තිරියං චාපි මජ්ඣෙ’ති අබ්යාකතා ධම්මා. උද්ධන්ති අරූපධාතු, ‘අධො’ති කාමධාතු, තිරියඤ්චාපි මජ්ඣෙ’ති රූපධාතු. උද්ධන්ති සුඛා වෙදනා. ‘අධො’ති දුක්ඛා වෙදනා, තිරියඤ්චාපි මජ්ඣෙ’ති අදුක්ඛමසුඛා වෙදනා. ‘උද්ධ’න්ති උද්ධං පාදතලා ‘අධො’ති අධො කෙසමත්ථකා, ‘තිරියඤ්චාපි මජ්ඣෙ’ති වෙමජ්ඣෙති උද්ධං අධො තිරියඤ්චාපි මජ්ඣෙ’.
එතං විදිත්වා සඞ්ගොති ලොකෙති සඞ්ගො එසො ලග්ගනං එතං බන්ධනං එතං පළිබොධො එසොති ඤත්වා ජානිත්වා තුලයිත්වා තීරයිත්වා විභාවයිත්වා විභූතං කත්වාති ‘එතං විදිත්වා සඞ්ගොති ලොකෙ.’
භවාභවාය මාකාසි තණ්හන්ති ‘තණ්හා ති රූපතණ්හා සද්දතණ්හා -පෙ- ධම්මතණ්හා. භවාභාවායාති භවාභවාය කම්මභවාය පුනබ්භවාය, කාමභවාය, කම්මභවාය කාමභවාය පුනබ්භවාය, රූපභවාය කම්මභවාය රූපභවාය පුනබ්භවාය, අරූපභවාය කම්මභවාය අරූපභවාය පුනබ්භවාය පුනප්පුනභවාය පුනප්පුනගතියා පුනප්පුන උප්පත්තියා පුනප්පුනපටිසන්ධියා පුනප්පුන අත්තභාවාභිනිබ්බත්තියා තණ්හං මාකාසි, මා ජනෙසි මා සඤ්ජනෙසි මා නිබ්බත්තෙසි මාභිනිබ්බත්තෙසි, පජහ විනොදෙහි බ්යන්තීකරොහි අනභාවං ගමෙහීති ‘භවාභවාය මාකාසි තණ්හන්ති’.
තෙනාහ භගවා:
“යං කිඤ්චි සම්පජානාසි (ධොතකා’ති භගවා)
උද්ධං අධො තිරියං චාපි මජ්ඣෙ,
එතං විදිත්වා සඞ්ගො’ති ලොකෙ
භවාභවාය මාකාසි තණ්හ”න්ති.
සහගාථාපරියොසානා -පෙ- ‘සත්ථා මෙ භන්තෙ භගවා සාවකො හමස්මී’ති.
ධොතක සුත්ත නිද්දෙසො පඤ්චමො.