2.
ගුහට්‌ඨකසූත්‍රනිර්දේශය
ඉක්බිති ගුහට්ඨක සූත්‍රනිර්දේශය කියනු ලැබේ.
2. 1.
යම් මිනිසෙක් ගුහා සඞ්ඛ්‍යාත ශරීරයෙහි ඇලුණේ බොහෝ රාගාදි කෙලෙසුන් විසින් වැසුණේ රාගාදි වශයෙන් සිටුනේ මෝහන සඞ්ඛ්‍යාත පස්කම් ගුණයෙහි දැඩි වැ බැසගත්තේ වේ ද, එබඳු වූ ඒ සත්ත්‍ව තෙම ත්‍රිවිධ විවේකයෙන් දුර මැ වෙයි. යම් හෙයකින් සත්ලොව්හි කාමයෝ සුවයෙන් නො හළ හැක්කාහු ද එහෙයිනි.
සත්තො ගුහායං බහුනාභිඡන්නො - ‘සත්තො’ යනු කියනලද මැය. එතෙකුදු වත් පළමු කොට ‘ගුහා’ කියැ යුතු යැ. “ගුහා”යී කය කියනු ලැබේ. ‘කාය’ යැ හෝ, (රාගාදි ව්‍යාලයන් වෙසෙන හෙයින්) ‘ගුහා’ යැ හෝ, (රාගාදීන් විසින් දවන හෙයින්) ‘දේහ’ යැ හෝ, (ප්‍රමත්ත කරන හෙයින්) ‘සන්‍දේහ’ යැ හෝ, (සසර සැරිසරන හෙයින්) ‘නාවා’ යැ හෝ, (ඊර්‍ය්‍යාපථ ඇති බව හෙයින්) ‘රථ’ යැ හෝ, (ඉතා උස් වැ නැඟි හෙයින්) ‘ධජ’ යැ හෝ, (කෘමිකුලයනට ආවාස බැවින්) ‘වම්මිකයැ’ හෝ (මනාපාමනාපයන් සංසරත්හෙයින් ) ‘නගර’ යැ හෝ, (රොගාදීන්ට නීඩකැදැලි වන බැවින්) ‘නීඩ’ යැ හෝ, (ප්‍රතිසන්‍ධියට නිවාසගෘහ වන හෙයින්) ‘කුටි’ යැ හෝ, (පූතිභාවයෙන්) ‘ගණ්ඩ’ යැ හෝ, (බිඳෙන හෙයින්) ‘කුම්භ’ යැ හෝ, කයට මේ අධිවචන යි.
සත්තො ගුහායං - කායගුහායෙහි ශක්ත යැ විශක්ත යැ ආශක්ත යැ ලග්න යැ ලගිත යැ පරිබුද්ධ (-නො හැර සිටියේ) යැ. යම් සේ භිත්තිඛීලයෙ කැ හෝ නාගදන්තයෙකැ හෝ භාණ්ඩයෙක් ශක්ත විශක්ත ආශක්ත ලග්න ලගිත පරිබුද්ධ වේ ද, එසෙයින් කායගුහායෙහි ශක්ත යැ විශක්ත යැ ආශක්ත යැ ලග්න යැ ලගිත යැ පරිබුද්ධ යි.
මේ වදාරන ලද මැයි භාග්‍යවතුන් විසින්:
“රාධ, රූපයෙහි යම් ඡන්‍දයෙක් යම් රාගයෙක් යම් නන්‍දියෙක් යම් තෘෂ්ණායෙක් යම් තෘෂ්ණා-දෘෂ්ටි උපයයන් දැඩි කොට ගන්නා අකුශලචිත්තයට අධිෂ්ඨානාභිනිවෙශ වූ අනුශය කෙනෙක් වෙද්ද, එහි ශක්ත වූයේ (ඇලුණේ) එහි වෙසෙසින් ඇලුණේ වේ ද, එහෙයින් ‘සත්ත්‍ව’ යැ යි කියනු ලැබේ. වේදනායෙහි... සංඥායෙහි... සංස්කාරයන්හි... විඥානයෙහි රාධ යැ, යම් ඡන්‍දයෙක් යම් රාගයෙක් යම් නන්‍දියෙක් යම් තෘෂ්ණායෙක් යම් තෘෂ්ණාදෘෂ්ටි සඞ්ඛ්‍යාත උපයයන් දැඩි කොට ගන්නා අකුශලචිත්තයට අධිෂ්ඨාන-අභිනිවෙශ වූ අනුශය කෙනෙක් වෙද්ද, එහි (යම්හෙයකින්) ඇලුණේ වෙසෙසින් ඇලුණේ වේ ද, එහෙයින් ‘සත්ත්‍ව’ යැ යි කියනු ලැබෙයි. ‘සත්ත’ යනු වෙසෙසින් ඇලීම ප්‍රකාශ කිරීම යැ” යි.
සත්තො ගුහායං බහුනාභිඡන්නො - බොහෝ කෙලෙසුන් විසින් ඡන්න (වැසුණේ) යැ: රාගයෙන් ඡන්න යැ, ද්වේෂයෙන් මෝහයෙන්... ක්‍රෝධයෙන්... උපනාහයෙන්... ම්‍රක්ෂයෙන්... යුගග්‍රාහයෙන්... ඊර්‍ෂ්‍යායෙන් මාත්සර්‍ය්‍යයෙන් මායායෙන්... ශාඨ්‍යයෙන්... ස්තම්භයෙන්... සංරම්භයෙන් මානයෙන්... අතිමානයෙන්... මදයෙන්... ප්‍රමාදයෙන් ඡන්න යැ, සියලු කෙලෙසුන් විසින් සියලු දුශ්චරිතයන් විසින් සියලු දරථයන් විසින් සියලු පරිදාහයන් විසින් සියලු සන්තාපයන් විසින් සියලු අකුශලාභිසංස්කාරයන් විසින් ඡන්න යැ, (පුනපුනා උපදෙනෙන්) උපර්‍ය්‍යුපරි ඡන්න යැ, ආවෘත (වළකන ලද) යැ, නිවෘත යැ, අපවෘත (යටකොට වසනලද) යැ, පිහිත යැ, ප්‍රතිච්ඡන්න යැ, යටිහුරු කොට තබන ලද නුයි ‘සත්තො ගුහායං බහුනාභිඡන්නො’ යනු වේ.
තිට්ඨං නරෝ මොහනස්මිං පගාළ්හො - ‘තිට්ඨං නරෝ’ යනු: නර (සත්ත්‍ව) තෙම සිටුනේ රාගවශයෙන් රත් වූයේ සිටි ද්වෙෂවශයෙන් ද්විෂ්ට වූයේ සිටී. මොහවශයෙන් මූඪ වූයේ සිටී. මානවශයෙන් නානාලම්බනයෙහි බැඳී සිටී. දෘෂ්ටිවශයෙන් පරාමෘෂ්ට වැ සිටී. ඖද්ධත්‍යවශයෙන් වික්ෂෙපයට පැමිණැ සිටී. විචිකිත්සාවශයෙන් නිෂ්ඨාවට නො පැමිණැ සිටී. අනුශයවශයෙන් ස්ථිර බවට පැමිණියේ සිටී. මෙසෙයිනු දු ‘තිට්ඨං නරෝ’ යනු වේ.
මේ වදාරන ලද මැයි භාග්‍යවතුන් විසින්:
“මහණෙනි, චක්‍ෂුර්විඥානයෙන් දතයුතු වූ ඉෂ්ට වූ කාන්ත වූ මනවඩන්නා වු ප්‍රියස්වරූප වූ කාමයෙන් යුක්ත වු ඇලුම් කටයුතු වූ රූපාලම්බනයෝ ඇත්තාහ. මහණතෙම ඒ අරමුණට තෘෂ්ණාවශයෙන් සතුටු වේ නම්, පසසා නම්, බැසගෙන සිටී නම්; මහණෙනි, ශ්‍රෝතවිඥානයෙන් දතයුතු වූ ... ශබ්දයෝ ඇත ඝ්‍රාණවිඥානයෙන් දතයුතු වූ ... ගන්‍ධයෝ ඇත ... ජිහ්වාවිඥානයෙන් දතයුතු වූ ... රසයෝ ඇත ... කායවිඥානයෙන් දතයුතු වූ ... ස්ප්‍රෂ්ටව්‍යයෝ ඇත්තාහ ... මනෝවිඥානයෙන් දතයුතු වූ ඉෂ්ට වූ කාන්ත වූ මනාප වූ ප්‍රියස්වරූප වූ කාමූපසංහිත වූ රජනීය වූ ධර්‍මාලම්බනයෝ ඇත්තාහ. මහණතෙම ඒ අරමුණට (තෘෂ්ණාවශයෙන්) සතුටු වේ නම්, පසසා නම්, බැසගෙන සිටී නම්” මෙසේත් ‘තිට්ඨං නරෝ’ යනු වේ.
මේ වදාරන ලද මැයි භාග්‍යවතුන් විසින්:
“මහණෙනි, (තෘෂ්ණා-දෘෂ්ටි උපය විසින්) රූපයට පැමිණි හෝ විඥානය සිටුනේ රූපය අරමුණු කොට ඇතියේ රූපය ප්‍රතිෂ්ඨා කොට ඇතියේ සිටී. (සප්‍රීතික) තෘෂ්ණාජලයෙන් තෙමන ලදුයේ වෘද්ධියට විරූඪ බවට විපුල බවට පැමිණෙයි. මහණෙනි, (තෘෂ්ණාදෘෂ්ටිවශයෙන්) වේදනාවට පැමිණි හෝ මහණෙනි, සංඥාවට පැමිණි හෝ... මහණෙනි, සංස්කාරයන්ට පැමිණි හෝ විඥානය සිටුනේ සංස්කාරයන් අරමුණු කොට ඇතියේ සංස්කාරයන් ප්‍රතිෂ්ඨා කොට ඇතියේ සිටී. තෘෂ්ණොදකයෙන් තෙමන ලදුයේ වෘද්ධියට විරූඪ බවට විපුල බවට පැමිණේ” යයි මෙසේත් ‘තිට්ඨං නරෝ’ යනු වේ.