තෙන සමයෙන බුද්ධො භගවාති කායසංසග්ගසික්ඛාපදං. තත්රායං අනුත්තානපදවණ්ණනා – අරඤ්ඤෙ විහරතීති න ආවෙණිකෙ අරඤ්ඤෙ, ජෙතවනවිහාරස්සෙව පච්චන්තෙ එකපස්සෙ. මජ්ඣෙ ගබ්භොති තස්ස ච විහාරස්ස මජ්ඣෙ ගබ්භො හොති. සමන්තා පරියාගාරොති සමන්තා පනස්ස මණ්ඩලමාළපරික්ඛෙපො හොති. සො කිර මජ්ඣෙ චතුරස්සං ගබ්භං කත්වා බහි මණ්ඩලමාළපරික්ඛෙපෙන කතො, යථා සක්කා හොති අන්තොයෙව ආවිඤ්ඡන්තෙහි විචරිතුං.

සුපඤ්ඤත්තන්ති සුට්ඨ ඨපිතං, යථා යථා යස්මිං යස්මිඤ්ච ඔකාසෙ ඨපිතං පාසාදිකං හොති ලොකරඤ්ජකං තථා තථා තස්මිං තස්මිං ඔකාසෙ ඨපිතං, වත්තසීසෙන හි සොං එකකිච්චම්පි න කරොති. එකච්චෙ වාතපානෙ විවරන්තොති යෙසු විවටෙසු අන්ධකාරො හොති තානි විවරන්තො යෙසු විවටෙසු ආලොකො හොති තානි ථකෙන්තො.

එවං වුත්තෙ සා බ්රාහ්මණී තං බ්රාහ්මණං එතදවොචාති එවං තෙන බ්රාහ්මණෙන පසංසිත්වා වුත්තෙ සා බ්රාහ්මණී “පසන්නො අයං බ්රාහ්මණො පබ්බජිතුකාමො මඤ්ඤෙ”ති සල්ලක්ඛෙත්වා නිගූහිතබ්බම්පි තං අත්තනො විප්පකාරං පකාසෙන්තී කෙවලං තස්ස සද්ධාවිඝාතාපෙක්ඛා හුත්වා එතං “කුතො තස්ස උළාරත්තතා”තිආදිවචනමවොච. තත්ථ උළාරො අත්තා අස්සාති උළාරත්තා, උළාරත්තනො භාවො උට්ඨාරත්තතා. කුලිත්ථීහීතිආදීසු කුලිත්ථියො නාම ඝරස්සාමිනියො. කුලධීතරො නාම පුරිසන්තරගතා කුලධීතරො . කුලකුමාරියො නාම අනිවිට්ඨා වුච්චන්ති. කුලසුණ්හා නාම පරකුලතො ආනීතා කුලදාරකානං වධුයො.

ඔතිණ්ණොති යක්ඛාදීහි විය සත්තා අන්තො උප්පජ්ජන්තෙන රාගෙන ඔතිණ්ණො, කූපාදීනි විය සත්තා අසමපෙක්ඛිත්වා රජනීයෙ ඨානෙ රජ්ජන්තො සයං වා රාගං ඔතිණ්ණො, යස්මා පන උභයථාපි රාගසමඞ්ගිස්සෙවෙතං අධිවචනං, තස්මා “ඔතිණ්ණො නාම සාරත්තො අපෙක්ඛවා පටිබද්ධචිත්තො”ති එවමස්ස පදභාජනං වුත්තං.

තත්ථ සාරත්තොති කායසංසග්ගරාගෙන සුට්ඨු රත්තො. අපෙක්ඛවාති කායසංසග්ගාපෙක්ඛාය අපෙක්ඛවා. පටිබද්ධචිත්තොති කායසංසග්ගරාගෙනෙව තස්මිං වත්ථුස්මිං පටිබද්ධචිත්තො. විපරිණතෙනාති පරිසුද්ධභවඞ්ගසන්තතිසඞ්ඛාතං පකතිං විජහිත්වා අඤ්ඤථා පවත්තෙන, විරූපං වා පරිණතෙන විරූපං පරිවත්තෙන, යථා පරිවත්තමානං විරූපං හොති එවං පරිවත්තිත්වා ඨිතෙනාති අධිප්පායො.

යස්මා පනෙතං රාගාදීහි සම්පයොගං නාතිවත්තති, තස්මා “විපරිණතන්ති රත්තම්පි චිත්ත”න්තිආදිනා නයෙනස්ස පදභාජනං වත්වා අන්තෙ ඉධාධිප්පෙතමත්ථං දස්සෙන්තො “අපිච රත්තං චිත්තං ඉමස්මිං අත්ථෙ අධිප්පෙතං විපරිණත”න්ති ආහ.

තදහුජාතාති තංදිවසං ජාතා ජාතමත්තා අල්ලමංසපෙසිවණ්ණා, එවරූපායපි හි සද්ධිං කායසංසග්ගෙ සඞ්ඝාදිසෙසො, මෙථුනවීතික්කමෙ පාරාජිකං, රහො නිසජ්ජස්සාදෙ පාචිත්තියඤ්ච හොති. පගෙවාති පඨමමෙව.

කායසංසග්ගං සමාපජ්ජෙය්යාති හත්ථග්ගහණාදිකායසම්පයොගං කායමිස්සීභාවං සමාපජ්ජෙය්ය, යස්මා පනෙතං සමාපජ්ජන්තස්ස යො සො කායසංසග්ගො නාම සො අත්ථතො අජ්ඣාචාරො හොති, රාගවසෙන අභිභවිත්වා සඤ්ඤමවෙලං ආචාරො, තස්මාස්ස සඞ්ඛෙපන අත්ථං දස්සෙන්තො “අජ්ඣාචාරො වුච්චතී”ති පදභාජනමාහ.

හත්ථග්ගාහං වාතිආදිභෙදං පනස්ස විත්ථාරෙන අත්ථදස්සනං. තත්ථ හත්ථාදීනං විභාගදස්සනත්ථං “හත්ථො නාම කප්පරං උපාදායා”තිආදිමාහ තත්ථ කප්පරං උපාදායාති දුතියං. මහාසන්ධිං උපාදාය. අඤ්ඤත්ථ පන මණිබන්ධතො පට්ඨාය යාව අග්ගනඛා හත්ථො ඉධ සද්ධිං අග්ගබාහාය කප්පරතො පට්ඨාය අධිප්පෙතො.

සුද්ධකෙසා වාති සුත්තාදීහි අමිස්සා සුද්ධා කෙසායෙව. වෙණීති තීහි කෙසවට්ටීහි විනන්ධිත්වා කතකෙසකලාපස්සෙතං නාමං. සුත්තමිස්සාති පඤ්චවණ්ණෙන සුත්තෙන කෙසෙ මිස්සෙත්වා කතා. මාලාමිස්සාති වස්සිකපුප්ඵාදීහි මිස්සෙත්වා තීහි කෙසවට්ටීහි විනන්ධිත්වා කතා, අවිනද්ධොපි වා කෙවලං පුප්ඵමිස්සකො කෙසකලාපො ඉධ “වෙණී”ති වෙදිතබ්බො. හිරඤ්ඤමිස්සාති කහාපණමාලාය මිස්සෙත්වා කතා. සුවණ්ණමිස්සාති සුවණ්ණචීරකෙහි වා පාමඞ්ගාදීහි වා මිස්සෙත්වා කතා. මුත්තාමිස්සාති මුත්තාවලීහි මිස්සෙත්වා කතා. මණිමිස්සාති සුත්තාරූළ්හෙහි මණීහි මිස්සෙත්වා කතා. එතාසු හි යංකිඤ්චි වෙණිං ගණ්හන්තස්ස සඞ්ඝාදිසෙසොයෙව. “අහං මිස්සකවෙණිං අග්ගහෙසි”න්ති වදන්තස්ස මොක්ඛො නත්ථි. වෙණිග්ගහණෙන චෙත්ථ කෙසාපි ගහිතාව හොන්ති, තස්මා යො එකම්පි කෙසං ගණ්හාති තස්සපි ආපත්තියෙව.

හත්ථඤ්ච වෙණිඤ්ච ඨපෙත්වාති ඉධ වුත්තලක්ඛණං හත්ථඤ්ච සබ්බප්පකාරඤ්ච වෙණිං ඨපෙත්වා අවසෙසං සරීරං “අඞ්ග”න්ති වෙදිතබ්බං. එවං පරිච්ඡින්නෙසු හත්ථාදීසු හත්ථස්ස ගහණං හත්ථග්ගාහො, වෙණියා ගහණං වෙණිග්ගාහො, අවසෙසසසරීරස්ස පරාමසනං අඤ්ඤතරස්ස වා අඤ්ඤතරස්ස වා අඞ්ගස්ස පරාමසනං, යො තං හත්ථග්ගාහං වා වෙණිග්ගාහං වා අඤ්ඤතරස්ස වා අඤ්ඤතරස්ස වා අඞ්ගස්ස පරාමසනං සමාපජ්ජෙය්ය, තස්ස සඞ්ඝාදිසෙසො නාම ආපත්තිනිකායො හොතීති. අයං සික්ඛාපදස්ස අත්ථො.