දිසංගමිකාදිවත්ථුකථා
“සඞ්ගහෙතබ්බො” ‘ස්වාමීනි’ මැනැව, ආයෙහි මෙහි භික්‍ෂාසුලභය. සූපව්‍යඤ්ජන ඇත්තේය, උකටලී නොව වසනු මැනවැ’යි මෙසේ ප්‍රියවචනයෙන් සඞ්ග්‍රහ කටයුතුය. නැවත නැවත එසේ කිරීම් වසයෙන් අනුග්‍රහ කටයුතුය. ‘එසේය වසන්නෙමි’යි පිළිවදන් දීමෙන් ප්‍රියවචනයෙන් කතාකළ යුතුය. නොහොත් සිවුපසයෙන් සඞ්ග්‍රහද කටයුත්තේය. අනුග්‍රහද කටයුත්තේය. ප්‍රියවචනයෙන් කතා කළයුත්තේය. කණට සැප පරිද්දෙන් බිණිය යුත්තේය, යන අර්‍ත්‍ථයි. දියනෑමට දියයුතු සුණු ආදිය දීමෙන් උපස්ථාන කටයුත්තේය. “ආපත්ති දුක්කටස්ස” සියලු සඞ්ඝතෙමේ නොකෙරේ නම් සියල්ලන්ට දුක්කටය වේ. මෙහි තෙරහුද ඇවැතින් නොමිදෙත්මය. ලදරුමහණෝද ඇවැතින් නොමිදෙත්. සියල්ලන් විසින් දවසින් දවස උපස්ථාන කටයුතුය. තමන්ගේ වාරයෙහි උපස්ථාන නොකරන මහණහට ඇවැත් වේ. ඔහු විසින් වනාහි මහතෙරුන්ගේ පිරිවෙන් හැමඳීම් දැහැටිදඬු දීම් ආදිය නොඉවසිය යුතුය. මෙසේ ඇති කල්හිද මහතෙරුන් විසින් උදය සවස උපස්ථානයට ආයුතුය. ඔහු විසින් ඒ මහතෙරුන්ගේ ඊම දැන ඉතා පළමුකොට මහතෙරුන්ගේ උපස්ථානයට යායුතුය. ඉදින් මොහු සමග හැසිරෙන උපස්ථානයට යායුතුය. ඉදින් මොහුට සමග හැසිරෙණ උපස්ථායක භික්‍ෂූහු ඇත්තාහුද, “මට උපස්ථායකයෝ ඇත්තාහ. ඔබවහන්සේලා අල්පොත්සාහීව වසවු’යි කියයුතුය. තවද මොහු සමඟ හැසිරෙන භික්‍ෂූහු නැත්තාහුද, එම විහාරයෙහි එකෙක් හෝ දෙදෙනෙක් හෝ වතින් යුක්ත වූ භික්‍ෂූහු ‘අපි තෙරුන්ට කටයුතු කරන්නෙමු. සෙස්සෝ සැපයේ වෙසෙත්වා කියත්ද, සියල්ලන්ට ඇවැත් නොවේ.
“යො ආවාසො ගන්තබ්බො” පොහොය කිරීම පිණිස අඩමසක් පාසා යායුතුය. එය වනාහි හෙමන්ත ග්‍රීෂ්ම සෘතුදෙක්හිමය. වර්‍ෂා ඍතුවෙහි වනාහි යමක් කටයුතුද, එය දක්වනු පිණිස “වස්සං වසන්ති බාලා අව්‍යත්තා” යනාදිය වදාළසේක. එහි අනුඥාතාධිකාරයෙහි “න භික්‍ඛවෙ තෙහි භික්‍ඛූහි තස්මිං ආවාසෙ වස්සං වසිතබ්බං” පෙර වසෙහි පාමොක් උදෙසන්නකු නැතිව වස්නොඑළැඹිය යුතුය. ඉදින් ඒ ප්‍රාතිමොක්‍ෂාද්දෙශක තෙමේ වස් එළැඹියවුන් අතුරෙන් යන්නේ හෝ සිවුරු හෝ හරීද, කලුරිය හෝ කෙරේද, කියූ ලක්‍ෂණයෙන් යුත් ව්‍යක්ත වූ අන් මහණකු ඇති කල්හිම පසුවස් විසීම වටියි. නැතිකල්හි අන්තැනකට යායුතුය. නොයන්නවුන්ට දුක්කටය වේ. පසුවසෙහි එහි විසූ ව්‍යක්ත වූ මහණතෙමේ බැහැර හෝ යේද, සිවුරු හෝ හරීද, කලුරිය හෝ කෙරේද, දෙමසක් විසිය යුතුය.
පාරිසුද්ධිදානකථා
“කායෙන විහිඤ්ඤාපෙති” පාරිශුද්ධිදානය යම්කිසි අඞ්ග ප්‍රත්‍යඞ්ගයකින් හඟවාද, දන්වාද, වචනය වනාහි නිකුත් කිරීමට හැකිවනුයේ වචනයෙන් හඟවයි. දෙයාකාරයෙන් හැකිවනුයේ කය වචනයෙන් හඟවයි. “සඞ්ඝෙන තත්‍ථ ගනත්‍වා උපොසථො කාතබ්බො” එබඳු බොහෝ ගිලන්හු වෙත්ද, සඞ්ඝයා විසින් පිළිවෙළින් සිට සියලු දෙන අත්පසෙහි කටයුතුය. ඉදින් දුර දුර වෙත්නම්, සඞ්ඝ නොපොහොනේනම්, එදවස පොහොය නොකටයුතුය. වර්‍ග සඞ්ඝයා විසින් උපොසථය නොමකටයුතුය.
“තත්‍ථෙව පක්කමති” සඟමැදට නොඅවුත් එතැනින්ම කිසිතැනක යේද, “සාමණෙරො පටිජානානි” “මම හෙරණැ’යි මෙසේ පිළිදන්වාද, විද්‍යමානවූම සාමණේරභාවය ආරොචනය කෙරේද, පසුව හෝ සාමණෙරභාවයෙහි සිටීද යන අර්‍ත්‍ථයි. හැමතන්හි හෙවත් “තත්‍ථෙව විබ්භමති” යනාදි තන්හි මේනය වේ.
“සඞ්ඝප්පත්තො පක්කමති” සියලු අන්තිම පිරිසිඳීමෙන් උපොසථය පිණිස රැස්වූ මහණුන් සතර නමක්හුගේ අත්පසට පැමිණ, බැහැර යේද, පාරිශුද්ධිය ගෙණ ආයේ නම. සියලු තන්හි මේනය වේ. මෙහිද එකෙකු විසින් බොහෝ දෙනාගේද පාරිශුද්ධිය ගෙන එන ලද්දීද, ගෙන එනලද්දීම වේ. ඉදින් යමෙක් තෙමේ අතරමග අන්මහනෙකු දැක යම් කෙනකුන්ගේ පාරිශුද්ධිය ඔහු විසින් ගන්නා ලද්දී ද, ඔවුන්ගේද තමන්ගේද පාරිශුද්ධිය දේද, ඔහුගේම පාරිශුද්ධිය එන්නීය. අනික් පාරිශුද්ධිය වනාහි බළලාගේ බෙල්ලෙහි බැඳි හැකිල්ල සමාන පාරිශුද්ධි නම් වන්නීය. හැකිල්ලෙන් බැඳි බළලා එන කල්හිම හැකිල්ලද එයි. නොඑනකල්හි ඔහු පිළිබඳ බැවින් නොඑයි. මේ පාරිශුද්ධියද එසේය යන අර්‍ත්‍ථයි. හැකිල්ලෙහි ප්‍රථම වලයම දෙවන වලයම කරා පැමිණෙයි. තෙවන වලයම කරා නොපැමිණෙයි. එසේයයි දවෙහි අදහස. ඒ පාරිශුද්ධිය නොඑන්නීය.
“සුත්තො න ආරොචෙති” අවුත් නිදාද, ‘ස්වාමිනි’ අසුවලා විසින් පාරිශුද්ධිය දෙනලද්දීයයි නොසැලකෙරේද, “පාරිසුද්ධිහාරකස්ස අනාපත්ති” මෙහි සිතා දැන නොසැලකෙරේද, දුක්කටයට පැමිණේ. පාරිශුද්ධිය ගෙන එන ලද්දීම වේ. නොසිතා ආරොචනය නොකළබැවින් මේ මහණහට ඇවැත් නොවේ. දෙදෙන විසින්ම උපොසථය කරන ලද්දේම වේ.
ඡන්දදානකථා
ඡන්‍දදානයෙහිද විනිශ්චය තෙමේ පාරිශුද්ධිදානයෙහි කියන ලද්ද සමානම වූ විනිශ්චය වේ. “පාරිසුද්ධිං දෙන්තෙන ඡන්‍දම්පි දාතුං” මෙහි පාරිශුද්ධිය දේනම්, ඡන්‍දය නොදේනම්, උපොසථය කරන ලද්දේ වේ. සඞ්ඝතෙමේ යම් අනික් කර්‍මයක් එය නොකරන ලද්දේම වේ. ඡන්‍දය පමණක්ම දේද, පාරිශුද්ධිය නොදේද, භික්‍ෂු සඞ්ඝයාගේ උපොසථයද, සෙසු කර්‍මද කරණ ලද්දේම වේ. ඡන්‍දදායකයාගේ වනාහි උපොසථය නොකරන ලද්දේ වේ. ඉදින් කිසි මහණෙක් තෙමේ නදියක හෝ සීමාවක හෝ පොහොය ඉටා ඒද, ‘මා විසින් පොහොය කරන ලදැයි හිඳින්නට නොලබයි. සාමග්‍රිය හෝ ඡන්‍දය හෝ දියයුතුය.
[missing trans]
සඞ්ඝුපොසථාදිකථා
[missing trans]