5-7. විත්ථාර ආදි සූත්‍ර වර්ණනා
පස් වැන්නෙහි - තතො මුදු තරෙහි = විදර්ශනා වශයෙන් මිශ්‍ර වී ඇති තත්ත්වයන් මෙහිදී දත යුතුයි. පරිපූර්ණ වූ (සති ආදී) ඉන්‍ද්‍රියයන් පස අර්හත් මාර්ගයෙහි විදර්ශනා ඉන්‍ද්‍රියයන් වේ. (අනාගාමී භාවයේ තත්ත්වයන් පහෙන් එකක් වන) අන්තරා පරිනිබ්බායී තත්ත්වයට පත් පුද්ගලයාගේ විදර්ශනා ඉන්‍ද්‍රියයන් එයට වඩා ලිහිල් වේ. උපහච්ච පරිනිබ්බායී තත්ත්වයට පත් පුද්ගලයාගේ විදර්ශනා ඉන්‍ද්‍රියයන් ඊට වඩා ලිහිල් වේ. අසංඛාර පරිනිබ්බායී තත්ත්වයට පත් පුද්ගලයාගේ විදර්ශනා ඉන්‍ද්‍රියය එයට ද වඩා ලිහිල් වේ. සසංඛාර පරිනිබ්බායී තත්ත්වයට පත් පුද්ගලයාගේ විදර්ශනා ඉන්‍ද්‍රියයන් ඊටත් වඩා ලිහිල් වේ. උද්ධංසොත අකණිටඨගාමී පුද්ගලයාගේ විදර්ශනා ඉන්‍ද්‍රියයන් ඊට ද වඩා ලිහිල් වන්නේ වෙයි.
මේ තැන්හිදී අර්හත් මාර්ගයෙහි ම සිට (පෙර කී) මිශ්‍රණ පස බැහැර කළ යුතුය. අර්හත් මාර්ගයේ විදර්ශනා ඉන්‍ද්‍රියයන් හට වඩා පළමු වන අන්තරා පරිනිබ්බායී පුද්ගලයාගේ විදර්ශනා ඉන්‍ද්‍රියයන් ලිහිල් වේ. දෙවන අන්තරා පරිනිබ්බායී පුද්ගලයාගේ විදර්ශනා ඉන්‍ද්‍රියයන් ඊට වඩා ලිහිල් වේ. තෙවන අත්තරා පරිනිබ්බායී පුද්ගලයාගේ විදර්ශනා ඉන්‍ද්‍රියයන් එයට ද වඩා ලිහිල් වේ. උපහච්ච පරිනිබ්බායී පුද්ගලයාගේ විදර්ශනා ඉන්‍ද්‍රියයන් ඊටත් වඩා ලිහිල් වේ. උද්ධං සොත අකණිටඨගාමී පුද්ගලයාගේ විදර්ශනා ඉන්‍ද්‍රියයන් ඊට ද වඩා ලිහිල් වේ. අසංඛාර පරිනිබ්බායී පුද්ගලයාගේ ද, ද, සසංඛාර පරිනිබ්බායී පුද්ගලයාගේ ද විදර්ශනා ඉන්‍ද්‍රියයන් යෝජනා පසකට අයත් වේ.
එනම් : ඉතිරි යෝජනා මිශ්‍රණයන් තුන මෙසේයි :- සකෘදාගාමී මාර්ගයේ ඉන්‍ද්‍රියයන් හට වඩා සෝවාන් මාර්ගයේ ඉන්‍ද්‍රියයන් මුදුතර වේ. සෝවාන් මාර්ගයේ ඉන්‍ද්‍රියයන් ලිහිල් වේ. සෝවාන් මාර්ගයේ ම ඉන්‍ද්‍රියයන් හට වඩා ධම්මානුසාරී මාර්ගයේ ඉන්‍ද්‍රියයන් ද, එයටත් වඩා සද්ධානුසාරී මාර්ග ඉන්‍ද්‍රියයන් ද ලිහිල් වේ. සය වන සත්වන කොටස් පෙර කියන ලද පරිදිම වේ. මේ සූත්‍ර තුනෙහිදී ම පූර්ව භාග විදර්ශනා ඉන්‍ද්‍රියයන් ම කියන ලදී.
8. පටිපන්න සූත්‍ර වර්ණනාව
අට වැන්නෙහි - තතො මුදුතරෙහි = මාර්ග ඵල වශයෙන් ම ශක්තියේ අඩු වීමක් දත යුතුයි. එය පෙළෙහි කියන ලද්දේ ය. බාහිරො = මෙම අටවැදෑරුම් පුද්ගලයන්ගෙන් බාහිර වූ තැනැත්තා පුථුජ්ජන පක්ඛෙ ඨිතො = පෘථග්ජන කොටසෙහි සිටි තැනැත්තා (පුහුදුන් තැනැත්තා) මේ සූත්‍රයෙහිදී ලෝකෝත්තර ඉන්‍ද්‍රියයන් (පිළිබඳව ම කියන ලදී.)
9-10. සම්පන්න ආදි සූත්‍ර වර්ණනා
නවවැන්නෙහි - ඉන්‍ද්‍රිය සම්පන්නො - පරිපූර්ණ වූ ඉන්‍ද්‍රියයන් ඇති තැනැත්තා, දස වැන්න පහසු අරුත් ඇත්තේය. මේ සූත්‍ර දෙකේදීම මිශ්‍ර වූ ඉන්‍ද්‍රියයන්ම කියන ලදී.
දෙවන මුදුතර වර්ගය නිමි.
3. ඡළින්ද්‍රිය වර්ගය
2. ජීවිතින්ද්රිය සූත්‍ර වර්ණනාව
තුන් වන වර්ගයේ දෙවැන්නෙහි - ඉත්‍ථින්‍ද්‍රියං යන මේ ආදියෙහි දී ස්ත්‍රී භාවයෙහි ප්‍රධානත්වය අර්ථවත් කෙරේය යන අදහසින් ඉත්‍ථින්‍ද්‍රියං යනු යෙදේ. පුරුෂ භාවයෙහි ප්‍රධානත්වය අර්ථවත් කෙරේය යන අදහසින් පුරිසින්‍ද්‍රියං යනු යෙදේ. ජීවිතයෙහි ප්‍රධානත්වය අර්ථවත් කෙරේය යන අදහසින් ජීවිත ජීවිතින්ද්රිය යයි යෙදේ. මේ සූත්‍රය අර්ථයන් මතු කර දැක්වීම සඳහා වේ. සංඝයා මධ්‍යයෙහි දී කෙතෙක් නම් (සති ආදී) ඉන්‍ද්‍රියයන් පවතීදැයි යන කථාව උපන්නේ ය. ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පැවැත්ම පිළිබඳ ඉන්‍ද්‍රියයන් දක්වන්නාහු තීණිමානි භික්‍ඛවෙ යන ආදිය වදාළහ.
3. අඤ්ඤින්ද්‍රිය සූත්‍ර වර්ණනාව
තුන්වැන්නෙහි - අනඤ්ඤාතඤ්ඤස්සා මීතින්‍ද්‍රියං = කෙළවර නොපෙනෙන සසරෙහි නො දැන සිටි දහමක් දැන ගන්නෙමියි පිළිපන් තැනැත්තහු හට සෝවාන් මාර්ග ක්ෂණයෙහි උපන් ඉන්‍ද්‍රිය. අඤ්ඤින්‍ද්‍රියං = දැන් ගන්නා ලද එම ධර්මයන්ගේ ම දැනීම් ආකාරයෙන් සෝවාන් ඵලය ආදී ස්ථාන සයෙහි උපන් ඉන්‍ද්‍රිය. අඤ්ඤාතා වින්‍ද්‍රියං = වඩා හොඳින් දැන ගත් අර්හත් ඵල ධර්මයන්හි උපන් ඉන්‍ද්‍රිය ඒ ඒ තැන්හි ඒ ඒ අයුරින් උපන් ඥානයටම මෙය තවත් වදනක් වේ. මේ සූත්‍රය ද අර්ථයන් මතුකර දැක්වීමක් වේ. සංඝයා මධ්‍යයෙහිදී කෙතෙක් නම් ලෝකෝත්තර ඉන්‍ද්‍රියයන් පවතීදැයි යන කථාව උපන්නේ ය. ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඒවා දක්වන්නාහු තීණිමානි භික්‍ඛවෙ ඉන්‍ද්‍රියානි යන ආදිය වදාළහ.
4. එකබීජී සූත්‍ර වර්ණනාව
සිවු වැන්නෙහි - තතො මුදුතරෙහි = විදර්ශනාවෙන් අඩුවීමක්, ලිහිල්වීමක් වේ යයි දත යුතුය. (සති ආදී) සියලු ඉන්‍ද්‍රියයන් පහම අර්හත් මාර්ගයේ විදර්ශනා ඉන්‍ද්‍රියයන් නම් වේ. අන්තරා පරිනිබ්බායී පුද්ගලයාගේ විදර්ශනා ඉන්‍ද්‍රියයන් එයට (හෙවත් අර්හත් මාර්ගයේ විදර්ශනා ඉන්‍ද්‍රියයනට) වඩා ලිහිල් වේ. -පෙ- උද්ධං සෝත අකණිටඨගාමී පුද්ගලයාගේ විදර්ශනා ඉන්‍ද්‍රියයන් එයට ද වඩා ලිහිල් වන්නේ වේ. මෙහිදීද පෙර සේම අර්හත් මාර්ගයෙහි පිහිටා ඉවත් කළයුතු පහ බැහැර කළ යුතු වේ.