7. ඛෙත්තූපමසුත්තවණ්ණනා
සත්තමෙ ජඞ්ගලන්ති ථද්ධං න මුදු. ඌසරන්ති සඤ්ජාතලොණං. පාපභූමීති ලාමකභූමිභාගං. මංදීපාතිආදීසු අහං දීපො පතිට්ඨා එතෙසන්ති මංදීපා. අහං ලෙණො අල්ලීයනට්ඨානං එතෙසන්ති මංලෙණා. අහං තාණං රක්ඛා එතෙසන්ති මංතාණා. අහං සරණං භයනාසනං එතෙසන්ති මංසරණා. විහරන්තීති මං එවං කත්වා විහරන්ති.
ගොභත්තම්පීති ධඤ්ඤඵලස්ස අභාවෙන ලායිත්වා කලාපකලාපං බන්ධිත්වා ඨපිතං ගිම්හකාලෙ ගුන්නම්පි ඛාදනං භවිස්සතීති අත්ථො. උදකමණිකොති කුච්ඡියං මණිකමෙඛලාය එවං ලද්ධනාමො භාජනවිසෙසො. අහාරී අපරිහාරීති උදකං න හරති න පරිහරති, න පරියාදියතීති අත්ථො. ඉති ඉමස්මිං සුත්තෙ සක්කච්චධම්මදෙසනාව කථිතා. බුද්ධානඤ්හි අසක්කච්චධම්මදෙසනා නාම නත්ථි. සීහසමානවුත්තිනො හි බුද්ධා, යථා සීහො පභින්නවරවාරණස්සපි සසබිළාරාදීනම්පි ගහණත්ථාය එකසදිසමෙව වෙගං කරොති, එවං බුද්ධාපි එකස්ස දෙසෙන්තාපි ද්වින්නං බහූනං භික්ඛුපරිසාය භික්ඛුනිඋපාසකඋපාසිකාපරිසායපි තිත්ථියානම්පි දෙසෙන්තා සක්කච්චමෙව දෙසෙන්ති. චතස්සො පන පරිසා සද්දහිත්වා ඔකප්පෙත්වා සුණන්තීති තාසං දෙසනා සක්කච්චදෙසනා නාම ජාතා.
8. සඞ්ඛධමසුත්තවණ්ණනා
අට්ඨමෙ යංබහුලං යංබහුලන්ති ඉමිනා නිගණ්ඨො අත්තනාව අත්තනො වාදං භින්දති. තස්මා භගවා එවං සන්තෙ න කොචි ආපායිකොතිආදිමාහ. පුරිමානි පන චත්තාරි පදානි දිට්ඨියා පච්චයා හොන්ති. තස්මා තෙසුපි ආදීනවං දස්සෙන්තො ඉධ, ගාමණි, එකච්චො සත්ථා එවංවාදී හොතීතිආදිමාහ. තත්ථ අහම්පම්හීති අහම්පි අම්හි.
මෙත්තාසහගතෙනාතිආදීසු යං වත්තබ්බං, තං සබ්බං සද්ධිං භාවනානයෙන විසුද්ධිමග්ගෙ වුත්තමෙව. සෙය්යථාපි, ගාමණි, බලවා සඞ්ඛධමොතිආදි පන ඉධ අපුබ්බං. තත්ථ බලවාති බලසම්පන්නො. සඞ්ඛධමොති සඞ්ඛධමකො. අප්පකසිරෙනාති අකිච්ඡෙන අදුක්ඛෙන. දුබ්බලො හි සඞ්ඛධමො සඞ්ඛං ධමන්තොපි න සක්කොති චතස්සො දිසා සරෙන විඤ්ඤාපෙතුං, නාස්ස සඞ්ඛසද්දො සබ්බතො ඵරති, බලවතො පන විප්ඵාරිකො හොති, තස්මා “බලවා”ති ආහ.
මෙත්තාය චෙතොවිමුත්තියාති එත්ථ “මෙත්තා”ති වුත්තෙ උපචාරොපි අප්පනාපි වට්ටති, “චෙතොවිමුත්තී”ති වුත්තෙ පන අප්පනාව වට්ටති. යං පමාණකතං කම්මන්ති පමාණකතං කම්මං නාම කාමාවචරං වුච්චති, අප්පමාණකතං කම්මං නාම රූපාවචරං. තඤ්හි පමාණං අතික්කමිත්වා ඔධිසකඅනොධිසකදිසාඵරණවසෙන වඩ්ඪෙත්වා කතත්තා අප්පමාණකතන්ති වුච්චති.
න තං තත්රාවසිස්සති, න තං තත්රාවතිට්ඨතීති තං කාමාවචරකම්මං තස්මිං රූපාරූපාවචරකම්මෙ න ඔහීයති න තිට්ඨති. කිං වුත්තං හොති? තං කාමාවචරකම්මං තස්ස රූපාරූපාවචරකම්මස්ස අන්තරා ලග්ගිතුං වා ඨාතුං වා රූපාරූපාවචරකම්මං ඵරිත්වා පරියාදියිත්වා අත්තනො ඔකාසං ගහෙත්වා පතිට්ඨාතුං වා න සක්කොති. අථ ඛො රූපාරූපාවචරකම්මමෙව කාමාවචරං මහොඝො විය පරිත්තං උදකං ඵරිත්වා පරියාදියිත්වා අත්තනො ඔකාසං කත්වා තිට්ඨති, තස්ස විපාකං පටිබාහිත්වා සයමෙව බ්රහ්මසහබ්යතං උපනෙතීති. ඉති ඉදං සුත්තං ආදිම්හි කිලෙසවසෙන වුට්ඨාය අවසානෙ බ්රහ්මවිහාරවසෙන ගහිතත්තා යථානුසන්ධිනාව ගතං.
9. කුලසුත්තවණ්ණනා
නවමෙ දුබ්භික්ඛාති දුල්ලභභික්ඛා. ද්වීහිතිකාති “ජීවිස්සාම නු ඛො න නු ඛො”ති එවං පවත්තඊහිතිකා. “දුහිතිකා”තිපි පාඨො. අයමෙව අත්ථො. දුක්ඛා ඊහිති එත්ථ න සක්කා කොචි පයොගො සුඛෙන කාතුන්ති දුහිතිකා. තත්ථ තත්ථ මතමනුස්සානං විප්පකිණ්ණානි සෙතානි අට්ඨිකානි එත්ථාති සෙතට්ඨිකා. සලාකාවුත්තාති සලාකමත්තවුත්තා, යං තත්ථ වුත්තං වාපිතං, තං සලාකමත්තමෙව අහොසි, ඵලෙ න ජනයතීති අත්ථො.
උග්ගිලිතුන්ති ද්වෙ අන්තෙ මොචෙත්වා කථෙතුං අසක්කොන්තො උග්ගිලිතුං බහි නීහරිතුං න සක්ඛීති. ඔගිලිතුන්ති පුච්ඡාය දොසං දිස්වා හාරෙතුං අසක්කොන්තො ඔගිලිතුං අන්තො පවෙසෙතුං න සක්ඛීති.
ඉතො සො ගාමණි එකනවුතිකප්පෙති භගවා කථයමානොව යාව නික්ඛන්තො නාසිකවාතො න පුන පවිසති, තාවතකෙන කාලෙන එකනවුතිකප්පෙ අනුස්සරි “අත්ථි නු ඛො කිඤ්චි කුලෙ පක්කභික්ඛාදානෙන උපහතපුබ්බ”න්ති පරිජානනත්ථං. අථෙකම්පි අපස්සන්තො “ඉතො සො, ගාමණී”තිආදිමාහ. ඉදානි දානාදීනං ආනිසංසං කථෙන්තො අථ ඛො යානි තානි කුලානි අඩ්ඪානීති ධම්මදෙසනං ආරභි. තත්ථ දානසම්භූතානීති දානෙන සම්භූතානි නිබ්බත්තානි. සෙසපදද්වයෙපි එසෙව නයො. එත්ථ පන සච්චං නාම සච්චවාදිතා. සාමඤ්ඤං නාම සෙසසීලං. විකිරතීති අයොගෙන වළඤ්ජෙන්තො විප්පකිරති. විධමතීති ධමෙන්තො විය නාසෙති. විද්ධංසෙතීති නාසෙති. අනිච්චතාති හුත්වා අභාවො බහුනාපි කාලෙන සඞ්ගතානං ඛණෙනෙව අන්තරධානං.