තුන්වන වර්ගයේ පළමුවැන්නෙහි මොළිය සීවකො යනු ඔහුගේ නාමයයි. ඔහුගේ හිස මුදුනෙහි ශිඛාවක් ඇත. ඒ නිසා මොළිය සීවක යයි කියනු ලැබේ. පරිබ්‍බාජකො = ඡන්න නම් පිරිවැජියා පිත්ත සමුට්ඨානානි - පිත හේතු කොට ගෙන (උපන්) වෙදයිතානි = පිත හේතු කොට ගෙන වේදනාවන් තුනක් උපදී. කෙසේද යත් : ඇතැමෙක් “මා තුළ පිත කිපියේය, ජීවිතය වනාහී අවබෝධ කර ගැනීමට අපහසු වූවක්ය” යනුවෙන් සිතා දන් දෙති, සිල් ගනිති, පෙහෙවස් සමාදන් වෙති. මේ නිසා ඔහුට කුසල වේදනා උපදී. ඇතැමෙක් පිතට බෙහෙත් කරමියි ප්‍රාණීන් නසත්, නොදුන් දේ ගණිත්, මුසාබස් කියත්. දස දුසිල්කම් කරත්. මේ නිසා ඔහුට අකුසල වේදනා උපදී. ඇතැමෙක් “මෙ පමණ බෙහෙත් කිරීමෙනුදු මගේ පිත නොසන්සිඳෙයි. කම් නැත. යමක් සිදුවන්නේ නම් එය සිදු වේවා” යයි සිතා මධ්‍යස්ථව කායික වේදනාව ඉවසමින් වැතිර සිටිත්. මෙසේ ඔහු තුළ හෙළි නොකළ වේදනාව ද උපදී.

සාමම්පි ඛො එතං = ඒ ඒ පිත්ත විකාරයන් දැක තමා විසින් ද මෙය දැන ගත යුතුය. සච්චසම්මතං = සිදු වී ඇතැයි සම්මත වූ දෙය ලෝකයා ද ඔහුගේ ශරීරයෙහි ලප මතු වීම්, වර්ණ වෙනස්වීම් ආදී පිත්ත විකාරයන් දැක මොහුගේ පිත කිපියේයි දැන ගනිති. තස්මා = යම් හෙයකින් තමා විසින් ම දන්නා ලද්දා වූ ද, ලෝකයා අතර පවා සත්‍යයයි සම්මත වී ඇත්තාවූ ද කරුණු වේශයෙන් පැතිරේද ඒ හේතුවෙන් මෙසේ කියන ලදී. සෙම හේතුවෙන් උපන් රෝග ආදියෙහි දී ද මේ පිළිවෙළම වේ. මෙහිදී වානහී සන්තිපාතිකානි යනු පිත් ආදී ත්‍රි දෝෂයන්හිම කෝපයෙන් හටගත් රෝගයන්ය. උතුපරිණාමජානි = ඍතු විරුද්ධතාවයෙන් උපන්. ඈත පෙදෙස්හි වෙසෙන වනවාසීන් හට වනාහී ඍතුව විෂම ලෙස ඇති වෙයි. “අනුප්පවා සීනං” යනු (හෙවත් ඈත පෙදෙස්හි වසන) වනාන්තර ප්‍රදේශයෙහි වසන යන අදහසයි. මෙසේ මාණික්‍ය සමුද්‍ර තීර ආදී වශයෙන් වුව ද ඍතු විෂමතාවය උපදනේමය. එයින් හටගත් යන අරුතින් “සෘතු පරිණාමජ” (හෙවත් ඍතු වෙනසින් හටගත්) යනුවෙන් යෙදේ.

විසම පරිහාරජානි = මහ බරක් ගෙන යන්නවුන් වෙත ලී, උල් ආදිය ගැනීමෙන් ද, නො කල්හි ඇවිදින්නවුන් සර්ප දෂ්ට කිරීම්, වළවල්හි වැටීම් ආදියට ලක් වීමෙන් ද අහිතකර (ආහාර වැනි) දේ භාවිතයෙන් ද සිදු වූ (හානි) ඔපක්කමිකානි “මේ තෙමේ සොරෙක්ය” කියා හෝ, “පර අඟනන් සොයා යන්නෙක්ය” කියා හෝ අල්වා ගෙන දණහිස්, වැලමිටි, මුගුරු ආදියෙන් පහර දීම වැනි ක්‍රියාවන්ගේ හේතුවෙන් උපන් (රෝග) මේ බාහිර උපක්‍රම (වලින් හානි) ලබා යම් කිසිවෙක් පෙර කියූ පිළිවෙළින් ම කුසල් කරත්, කිසිවෙක් අකුසල් කරත්, කිසිවෙක් ඒවා ඉවසමින් නිහඬව කල් ගෙවත් කම්ම විපාකජානි = හුදෙක් කර්ම විපාක වශයෙන් උපන් (රෝග) එම රෝග උපන් කල්හි ද පෙර කියූ පිළිවෙළින් ම කිසිවෙක් කුසල් කරත්. කිසිවෙක් අකුසල් කරත්, කිසිවෙක් ඉවසමින් නිහඬව කල් ගෙවත් මෙසේ හැම විටම වේදනාව ත්‍රිවිධ වේ.

එහි මුල් කරුණු සතෙන් උපන් ශාරීරික වේදනාවන් වැළැක්විය හැකි වේ. කර්ම විපාක වශයෙන් හටගත් රෝගයක් වැළැක්වීමට සියලුම ඖෂධ ද, සියලුම පිරිත් ද වුවත් ප්‍රමාණවත් නො වේ. මේ සූත්‍රයෙහි ලෝකව්‍යවහාරයම කියන ලදී.

දෙවැන්නෙහි - අට්ඨ සත පරියායං = කරුණු එක සිට අටක් වූ ධම්ම පරියායං = ධර්ම කරුණ. කායිකාච චෙතසිකාච = මෙහි කායික වින්දන ආදිය කාමාවචර භූමියෙහි ම ලබත් චෛතසික වින්දන ආදිය (කාමාවචර, රූපාවචර, අරූපාවචර, ලොකොත්තර යන) භූමීන් සතරෙහිදීම ලබත්. සුඛා යන ආදියෙහි සුවදායී වින්දන අරූපාවචර භූමියෙහි නැත. සෙසු භූමි තුනෙහිදී ලැබේ. දුක කාමාවචර වේ. ඉතිරි වින්දන චාතුර්භූමික වේ. පඤ්චකයෙහි සුඛ, දුක්ඛ, දෝමනස්ස යන ඉන්‍ද්‍රියයන් කාමාවචර ම වේ. සෝමනස්ස ඉන්‍ද්‍රිය ත්‍රෛභූමික වේ. උපේක්ෂා ඉන්‍ද්‍රියය චාතුර්භූමික වේ. ෂට්කයෙහි (හයේ සමූහයෙහි) (චක්‍ඛු සොතාදී) දොරටු පසෙහි වේදනාවන් කාමාවචර ම වේ. මනස නමැති දොරටුවෙහි වින්දන චාතුර්භූමික වේ. අටළොසක් වූ ඉෂ්ටාරම්මණ සයෙහි සෝමනස්සය සමග හැසිරේය යන අදහසින් “සෝමනස්සුප විචාර” නම් වේ. සෙසු දෙකෙහි ද මේ පිළිවෙළම වේ. මෙසේ මේ දේශනාව විචාර වශයෙන් පැමිණ ඇත. එකට යෙදුණ සෝමනස්ස ආදීන්ගේ වශයෙන් මෙහි අටළොස් වැදෑරුම් වූ වේදනාවන් දත යුතුය.

ඡ ගෙහසිතානි සොමනස්සානි = මේ ආදියෙහි සිතට ප්‍රියවන්නා වූ. සිත් ඇද ගන්නා වූ මනාප වූ, මනරම් වූ, ලෞකික ආමිසයට සම්බන්ධ වූ, ඇසින් දැකිය යුතු වූ රූපයන් ලැබීම හෝ ලැබීමෙන් පෙර හෝ කලින් ලබා ඇති. අතීතයට අයත් වූ. නිරුද්ධ වූ, විපර්යාසයට පත් වූ බව හෝ යන මේ ස්වභාවයන් සිහි කරන තැනැත්තා හට මෙවැනි යම් සොම්නසක් උපදීද එය ලෞකික වූ සෝමනස්සය යයි කියනු ලැබේ. මෙසේ (චක්‍ඛු සෝතාදී) දොරටු සයෙහි ගැටෙන පෙර කී කාම ගුණයන් ආශ්‍රිත වූ සෝමනස්සයන් සය ලෞකික වූ සෝමනස්සයන් නම් වේ.