4. ථෙරවග්ගො
1. ආනන්ද සුත්තවණ්ණනා
ථෙරවග්ගස්ස පඨමෙ මන්තාණිපුත්තොති, මන්තාණියා නාම බ්රාහ්මණියා පුත්තො. උපාදායාති ආගම්ම ආරබ්භ සන්ධාය පටිච්ච. අස්මීති හොතීති අස්මීති එවං පවත්තං තණ්හාමානදිට්ඨිපපඤ්චත්තයං හොති. දහරොති තරුණො. යුවාති යොබ්බනෙන සමන්නාගතො. මණ්ඩනකජාතිකොති මණ්ඩනකසභාවො මණ්ඩනකසීලො. මුඛනිමිත්තන්ති මුඛපටිබිම්බං. තඤ්හි පරිසුද්ධං ආදාසමණ්ඩලං පටිච්ච පඤ්ඤායති. කිං පන තං ඔලොකයතො සකමුඛං පඤ්ඤායති, පරමුඛන්ති? යදි සකං භවෙය්ය, පරම්මුඛං හුත්වා පඤ්ඤායෙය්ය, අථ පරස්ස භවෙය්ය, වණ්ණාදීහි අසදිසං හුත්වා පඤ්ඤායෙය්ය. තස්මා න තං අත්තනො, න පරස්ස, ආදාසං පන නිස්සාය නිභාසරූපං නාම තං පඤ්ඤායතීති වදන්ති. අථ යං උදකෙ පඤ්ඤායති, තං කෙන කාරණෙනාති ? මහාභූතානං විසුද්ධතාය. ධම්මො මෙ අභිසමිතොති මයා ඤාණෙන චතුසච්චධම්මො අභිසමාගතො, සොතාපන්නොස්මි ජාතොති කථෙසි.
පඨමං.
2. තිස්ස සුත්තවණ්ණනා
දුතියෙ මධුරකජාතො වියාති සඤ්ජාතගරුභාවො විය අකම්මඤ්ඤො. දිසාපි මෙති අයං පුරත්ථිමා අයං දක්ඛිණාති එවං දිසාපි මය්හං න පක්ඛායන්ති, න පාකටා හොන්තීති වදති. ධම්මාපි මං න පටිභන්තීති පරියත්තිධම්මාපි මය්හං න උපට්ඨහන්ති, උග්ගහිතං සජ්ඣායිතං න දිස්සතීති වදති. විචිකිච්ඡාති නො මහාවිචිකිච්ඡා. න හි තස්ස “සාසනං නිය්යානිකං නු ඛො, න නු ඛො”ති විමති උප්පජ්ජති. එවං පනස්ස හොති “සක්ඛිස්සාමි නු ඛො සමණධම්මං කාතුං, උදාහු පත්තචීවරධාරණමත්තමෙව කරිස්සාමී”ති.
කාමානමෙතං අධිවචනන්ති යථා හි නින්නං පල්ලලං ඔලොකෙන්තස්ස දස්සනරාමණෙය්යකමත්තං අත්ථි, යො පනෙත්ථ ඔතරති, තං චණ්ඩමීනාකුලතාය ආකඩ්ඪිත්වා අනයබ්යසනං පාපෙති, එවමෙවං පඤ්චසු කාමගුණෙසු චක්ඛුද්වාරාදීනං ආරම්මණෙ රාමණෙය්යකමත්තං අත්ථි, යො පනෙත්ථ ගෙධං ආපජ්ජති, තං ආකඩ්ඪිත්වා නිරයාදීසු එව පක්ඛිපන්ති. අප්පස්සාදා හි කාමා බහුදුක්ඛා බහුපායාසා, ආදීනවො එත්ථ භිය්යොති ඉමං අත්ථවසං පටිච්ච “කාමානමෙතං අධිවචන”න්ති වුත්තං. අහමනුග්ගහෙනාති අහං ධම්මාමිසානුග්ගහෙහි අනුග්ගණ්හාමි. අභිනන්දීති සම්පටිච්ඡි. න කෙවලඤ්ච අභිනන්දි, ඉමං පන සත්ථු සන්තිකා අස්සාසං ලභිත්වා ඝටෙන්තො වායමන්තො කතිපාහෙන අරහත්තෙ පතිට්ඨාසි.
දුතියං.
3. යමක සුත්තවණ්ණනා
තතියෙ දිට්ඨිගතන්ති සචෙ හිස්ස එවං භවෙය්ය “සඞ්ඛාරා උප්පජ්ජන්ති චෙව නිරුජ්ඣන්ති ච, සඞ්ඛාරප්පවත්තමෙව අප්පවත්තං හොතී”ති, දිට්ඨිගතං නාම න භවෙය්ය, සාසනාවචරිකං ඤාණං භවෙය්ය. යස්මා පනස්ස “සත්තො උච්ඡිජ්ජති විනස්සතී”ති අහොසි, තස්මා දිට්ඨිගතං නාම ජාතං. ථාමසා පරාමාසාති දිට්ඨිථාමෙන චෙව දිට්ඨිපරාමාසෙන ච.
යෙනායස්මා සාරිපුත්තොති යථා නාම පච්චන්තෙ කුපිතෙ තං වූපසමෙතුං අසක්කොන්තා රාජපුරිසා සෙනාපතිස්ස වා රඤ්ඤො වා සන්තිකං ගච්ඡන්ති, එවං දිට්ඨිගතවසෙන තස්මිං ථෙරෙ කුපිතෙ තං වූපසමෙතුං අසක්කොන්තා තෙ භික්ඛූ යෙන ධම්මරාජස්ස ධම්මසෙනාපති ආයස්මා සාරිපුත්තො, තෙනුපසඞ්කමිංසු.