ඛන්ධියවග්ගස්ස පඨමෙ භග්ගෙසූති එවංනාමකෙ ජනපදෙ. සුසුමාරගිරෙති සුසුමාරගිරනගරෙ. තස්මිං කිර මාපියමානෙ සුසුමාරො සද්දමකාසි, තෙනස්ස “සුසුමාරගිර”න්ත්වෙව නාමං අකංසු. භෙසකළාවනෙති භෙසකළාය නාම යක්ඛිනියා අධිවුත්ථත්තා එවංලද්ධනාමෙ වනෙ. තදෙව මිගගණස්ස අභයත්ථාය දින්නත්තා මිගදායොති වුච්චති. භගවා තස්මිං ජනපදෙ තං නගරං නිස්සාය තස්මිං වනසණ්ඩෙ විහරති. නකුලපිතාති නකුලස්ස නාම දාරකස්ස පිතා.

ජිණ්ණොති ජරාජිණ්ණො. වුඩ්ඪොති වයොවුඩ්ඪො. මහල්ලකොති ජාතිමහල්ලකො. අද්ධගතොති තියද්ධගතො. වයොඅනුප්පත්තොති තෙසු තීසු අද්ධෙසු පච්ඡිමවයං අනුප්පත්තො. ආතුරකායොති ගිලානකායො. ඉදඤ්හි සරීරං සුවණ්ණවණ්ණම්පි නිච්චපග්ඝරණට්ඨෙන ආතුරංයෙව නාම. විසෙසෙන පනස්ස ජරාතුරතා බ්යාධාතුරතා මරණාතුරතාති තිස්සො ආතුරතා හොන්ති. තාසු කිඤ්චාපි එසො මහල්ලකත්තා ජරාතුරොව, අභිණ්හරොගතාය පනස්ස බ්යාධාතුරතා ඉධ අධිප්පෙතා. අභික්ඛණාතඞ්කොති අභිණ්හරොගො නිරන්තරරොගො. අනිච්චදස්සාවීති තාය ආතුරතාය ඉච්ඡිතිච්ඡිතක්ඛණෙ ආගන්තුං අසක්කොන්තො කදාචිදෙව දට්ඨුං ලභාමි, න සබ්බකාලන්ති අත්ථො. මනොභාවනීයානන්ති මනවඩ්ඪකානං. යෙසු හි දිට්ඨෙසු කුසලවසෙන චිත්තං වඩ්ඪති, තෙ සාරිපුත්තමොග්ගල්ලානාදයො මහාථෙරා මනොභාවනීයා නාම. අනුසාසතූති පුනප්පුනං සාසතු. පුරිමඤ්හි වචනං ඔවාදො නාම, අපරාපරං අනුසාසනී නාම. ඔතිණ්ණෙ වා වත්ථුස්මිං වචනං ඔවාදො නාම, අනොතිණ්ණෙ තන්තිවසෙන වා පවෙණිවසෙන වා වුත්තං අනුසාසනී නාම. අපිච ඔවාදොති වා අනුසාසනීති වා අත්ථතො එකමෙව, බ්යඤ්ජනමත්තමෙව නානං.

ආතුරො හායන්ති ආතුරො හි අයං, සුවණ්ණවණ්ණො පියඞ්ගුසාමොපි සමානො නිච්චපග්ඝරණට්ඨෙන ආතුරොයෙව. අණ්ඩභූතොති අණ්ඩං විය භූතො දුබ්බලො. යථා කුක්කුටණ්ඩං වා මයූරණ්ඩං වා ගෙණ්ඩුකං විය ගහෙත්වා ඛිපන්තෙන වා පහරන්තෙන වා න සක්කා කීළිතුං, තාවදෙව භිජ්ජති, එවමයම්පි කායො කණ්ටකෙපි ඛාණුකෙපි පක්ඛලිතස්ස භිජ්ජතීති අණ්ඩං විය භූතොති අණ්ඩභූතො. පරියොනද්ධොති සුඛුමෙන ඡවිමත්තෙන පරියොනද්ධො. අණ්ඩඤ්හි සාරතචෙන පරියොනද්ධං, තෙන ඩංසමකසාදයො නිලීයිත්වාපි ඡවිං ඡින්දිත්වා යූසං පග්ඝරාපෙතුං න සක්කොන්ති. ඉමස්මිං පන ඡවිං ඡින්දිත්වා යං ඉච්ඡන්ති, තං කරොන්ති. එවං සුඛුමාය ඡවියා පරියොනද්ධො. කිමඤ්ඤත්ර බාල්යාති බාලභාවතො අඤ්ඤං කිමත්ථි? බාලොයෙව අයන්ති අත්ථො. තස්මාති යස්මා අයං කායො එවරූපො, තස්මා.

තෙනුපසඞ්කමීති රඤ්ඤො චක්කවත්තිස්ස උපට්ඨානං ගන්ත්වා අනන්තරං පරිණායකරතනස්ස උපට්ඨානං ගච්ඡන්තො රාජපුරිසො විය, සද්ධම්මචක්කවත්තිස්ස භගවතො උපට්ඨානං ගන්ත්වා, අනන්තරං ධම්මසෙනාපතිස්ස අපචිතිං කාතුකාමො යෙනායස්මා සාරිපුත්තො, තෙනුපසඞ්කමි. විප්පසන්නානීති සුට්ඨු පසන්නානි. ඉන්ද්රියානීති මනච්ඡට්ඨානි ඉන්ද්රියානි. පරිසුද්ධොති නිද්දොසො. පරියොදාතොති තස්සෙව වෙවචනං. නිරුපක්කිලෙසතායෙව හි එස පරියොදාතොති වුත්තො, න සෙතභාවෙන. එතස්ස ච පරියොදාතතං දිස්වාව ඉන්ද්රියානං විප්පසන්නතං අඤ්ඤාසි. නයග්ගාහපඤ්ඤා කිරෙසා ථෙරස්ස.

කථඤ්හි නො සියාති කෙන කාරණෙන න ලද්ධා භවිස්සති? ලද්ධායෙවාති අත්ථො. ඉමිනා කිං දීපෙති? සත්ථුවිස්සාසිකභාවං. අයං කිර සත්ථු දිට්ඨකාලතො පට්ඨාය පිතිපෙමං, උපාසිකා චස්ස මාතිපෙමං පටිලභති. උභොපි “මම පුත්තො”ති සත්ථාරං වදන්ති. භවන්තරගතො හි නෙසං සිනෙහො. සා කිර උපාසිකා පඤ්ච ජාතිසතානි තථාගතස්ස මාතාව, සො ච, ගහපති, පිතාව අහොසි. පුන පඤ්ච ජාතිසතානි උපාසිකා මහාමාතා, උපාසකො මහාපිතා, තථා චූළාමාතා චූළපිතාති. එවං සත්ථා දියඩ්ඪඅත්තභාවසහස්සං තෙසංයෙව හත්ථෙ වඩ්ඪිතො. තෙනෙව තෙ යං නෙව පුත්තස්ස, න පිතු සන්තිකෙ කථෙතුං සක්කා, තං සත්ථු සන්තිකෙ නිසින්නා කථෙන්ති. ඉමිනායෙව ච කාරණෙන භගවා “එතදග්ගං, භික්ඛවෙ, මම සාවකානං උපාසකානං විස්සාසිකානං යදිදං නකුලපිතා ගහපති, යදිදං නකුලමාතා ගහපතානී”ති (අ· නි· 1.257) තෙ එතදග්ගෙ ඨපෙසි. ඉති සො ඉමං විස්සාසිකභාවං පකාසෙන්තො කථඤ්හි නො සියාති ආහ. අමතෙන අභිසිත්තොති නස්සිධ අඤ්ඤං කිඤ්චි ඣානං වා විපස්සනා වා මග්ගො වා ඵලං වා “අමතාභිසෙකො”ති දට්ඨබ්බො, මධුරධම්මදෙසනායෙව පන “අමතාභිසෙකො”ති වෙදිතබ්බො. දූරතොපීති තිරොරට්ඨාපි තිරොජනපදාපි.

අස්සුතවා පුථුජ්ජනොති ඉදං වුත්තත්ථමෙව. අරියානං අදස්සාවීතිආදීසු අරියාති ආරකත්තා කිලෙසෙහි, අනයෙ න ඉරියනතො, අයෙ ඉරියනතො, සදෙවකෙන ච ලොකෙන අරණීයතො බුද්ධා ච පච්චෙකබුද්ධා ච බුද්ධසාවකා ච වුච්චන්ති. බුද්ධා එව වා ඉධ අරියා. යථාහ – “සදෙවකෙ, භික්ඛවෙ, ලොකෙ…පෙ… තථාගතො අරියො”ති වුච්චතීති (සං· නි· 5.1098). සප්පුරිසානන්ති එත්ථ පන පච්චෙකබුද්ධා තථාගතසාවකා ච සප්පුරිසාති වෙදිතබ්බා. තෙ හි ලොකුත්තරගුණයොගෙන සොභනා පුරිසාති සප්පුරිසා. සබ්බෙව වා එතෙ ද්වෙධාපි වුත්තා. බුද්ධාපි හි අරියා ච සප්පුරිසා ච, පච්චෙකබුද්ධා බුද්ධසාවකාපි. යථාහ –