සත්තමෙ පුබ්බෙනිවාසන්ති න ඉදං අභිඤ්ඤාවසෙන අනුස්සරණං සන්ධාය වුත්තං, විපස්සනාවසෙන පන පුබ්බෙනිවාසං අනුස්සරන්තෙ සමණබ්රාහ්මණෙ සන්ධායෙතං වුත්තං. තෙනෙවාහ – “සබ්බෙතෙ පඤ්චුපාදානක්ඛන්ධෙ අනුස්සරන්ති, එතෙසං වා අඤ්ඤතර”න්ති. අභිඤ්ඤාවසෙන හි සමනුස්සරන්තස්ස ඛන්ධාපි උපාදානක්ඛන්ධාපි ඛන්ධපටිබද්ධාපි පණ්ණත්තිපි ආරම්මණං හොතියෙව. රූපංයෙව අනුස්සරතීති එවඤ්හි අනුස්සරන්තො න අඤ්ඤං කිඤ්චි සත්තං වා පුග්ගලං වා අනුස්සරති, අතීතෙ පන නිරුද්ධං රූපක්ඛන්ධමෙව අනුස්සරති. වෙදනාදීසුපි එසෙව නයොති.

ඉදානි සුඤ්ඤතාය ලක්ඛණං දස්සෙතුං කිඤ්ච, භික්ඛවෙ, රූපං වදෙථාතිආදිමාහ. යථා හි නට්ඨං ගොණං පරියෙසමානො පුරිසො ගොගණෙ චරමානෙ රත්තං වා කාළං වා බලීබද්දං දිස්වාපි න එත්තකෙනෙව “අයං මය්හං ගොණො”ති සන්නිට්ඨානං කාතුං සක්කොති. කස්මා? අඤ්ඤෙසම්පි තාදිසානං අත්ථිතාය. සරීරපදෙසෙ පනස්ස සත්තිසූලාදිලක්ඛණං දිස්වා “අයං මය්හං සන්තකො”ති සන්නිට්ඨානං හොති, එවමෙව සුඤ්ඤතාය කථිතායපි යාව සුඤ්ඤතාලක්ඛණං න කථීයති, තාව සා අකථිතාව හොති, ලක්ඛණෙ පන කථිතෙ කථිතා නාම හොති. ගොණො විය හි සුඤ්ඤතා, ගොණලක්ඛණං විය සුඤ්ඤතාලක්ඛණං. යථා ගොණලක්ඛණෙ අසල්ලක්ඛිතෙ ගොණො න සුට්ඨු සල්ලක්ඛිතො හොති, තස්මිං පන සල්ලක්ඛිතෙ සො සල්ලක්ඛිතො නාම හොති, එවමෙව සුඤ්ඤතාලක්ඛණෙ අකථිතෙ සුඤ්ඤතා අකථිතාව හොති, තස්මිං පන කථිතෙ සා කථිතා නාම හොතීති සුඤ්ඤතාලක්ඛණං දස්සෙතුං කිඤ්ච, භික්ඛවෙ, රූපං වදෙථාතිආදිමාහ.

තත්ථ කිඤ්චාති කාරණපුච්ඡා, කෙන කාරණෙන රූපං වදෙථ, කෙන කාරණෙනෙතං රූපං නාමාති අත්ථො. රුප්පතීති ඛොති එත්ථ ඉතීති කාරණුද්දෙසො, යස්මා රුප්පති, තස්මා රූපන්ති වුච්චතීති අත්ථො. රුප්පතීති කුප්පති ඝට්ටීයති පීළීයති, භිජ්ජතීති අත්ථො. සීතෙනපි රුප්පතීතිආදීසු සීතෙන තාව රුප්පනං ලොකන්තරිකනිරයෙ පාකටං.

තිණ්ණං තිණ්ණඤ්හි චක්කවාළානං අන්තරෙ එකෙකො ලොකන්තරිකනිරයො නාම හොති අට්ඨයොජනසහස්සප්පමාණො. යස්ස නෙව හෙට්ඨා පථවී අත්ථි, න උපරි චන්දිමසූරියදීපමණිආලොකො, නිච්චන්ධකාරො. තත්ථ නිබ්බත්තසත්තානං තිගාවුතො අත්තභාවො හොති, තෙ වග්ගුලියො විය පබ්බතපාදෙ දීඝපුථුලෙහි නඛෙහි ලග්ගිත්වා අවංසිරා ඔලම්බන්ති. යදා සංසප්පන්තා අඤ්ඤමඤ්ඤස්ස හත්ථපාසාගතා හොන්ති, අථ “භක්ඛො නො ලද්ධො”ති? මඤ්ඤමානා තත්ථ බ්යාවටා විපරිවත්තිත්වා ලොකසන්ධාරකෙ උදකෙ පතන්ති, වාතෙ පහරන්තෙපි මධුකඵලානි විය ඡිජ්ජිත්වා උදකෙ පතන්ති, පතිතමත්තාව අච්චන්තඛාරෙ උදකෙ තත්තතෙලෙ පතිතපිට්ඨපිණ්ඩි විය පටපටායමානා විලීයන්ති. එවං සීතෙන රුප්පනං ලොකන්තරිකනිරයෙ පාකටං.

මහිංසකරට්ඨාදීසුපි හිමපාතසීතලෙසු පදෙසෙසු එතං පාකටමෙව. තත්ථ හි සත්තා සීතෙන භින්නසරීරා ජීවිතක්ඛයම්පි පාපුණන්ති.

උණ්හෙන රුප්පනං අවීචිමහානිරයෙ පාකටං හොති. ජිඝච්ඡාය රුප්පනං පෙත්තිවිසයෙ චෙව දුබ්භික්ඛකාලෙ ච පාකටං. පිපාසාය රුප්පනං කාලකඤ්ජිකාදීසු පාකටං. එකො කිර කාලකඤ්ජිකඅසුරො පිපාසං අධිවාසෙතුං අසක්කොන්තො යොජනගම්භීරවිත්ථාරං මහාගඞ්ගං ඔතරි, තස්ස ගතගතට්ඨානෙ උදකං ඡිජ්ජති, ධූමො උග්ගච්ඡති, තත්තෙ පිට්ඨිපාසාණෙ චඞ්කමනකාලො විය හොති. තස්ස උදකසද්දං සුත්වා ඉතො චිතො ච විචරන්තස්සෙව රත්ති විභායි. අථ නං පාතොව භික්ඛාචාරං ගච්ඡන්තා තිංසමත්තා පිණ්ඩචාරිකභික්ඛූ දිස්වා “කො නාම ත්වං සප්පුරිසා”ති? පුච්ඡිංසු. “පෙතොහමස්මි, භන්තෙ”ති. “කිං පරියෙසසී”ති? “පානීයං, භන්තෙ”ති. “අයං ගඞ්ගා පරිපුණ්ණා, කිං ත්වං න පස්සසී”ති? “න උපකප්පති, භන්තෙ”ති. තෙන හි ගඞ්ගාපිට්ඨෙ නිපජ්ජ, මුඛෙ තෙ පානීයං ආසිඤ්චිස්සාමා”ති. සො වාලිකාපුළිනෙ උත්තානො නිපජ්ජි. භික්ඛූ තිංසමත්තෙ පත්තෙ නීහරිත්වා උදකං ආහරිත්වා තස්ස මුඛෙ ආසිඤ්චිංසු. තෙසං තථා කරොන්තානංයෙව වෙලා උපකට්ඨා ජාතා. තතො “භික්ඛාචාරකාලො අම්හාකං සප්පුරිස, කච්චි තෙ අස්සාදමත්තා ලද්ධා”ති ආහංසු. පෙතො “සචෙ මෙ, භන්තෙ, තිංසමත්තානං අය්යානං තිංසපත්තෙහි ආසිත්තඋදකතො අඩ්ඪපසතමත්තම්පි පරගලං ගතං, පෙතත්තභාවතො මොක්ඛො මා හොතූ”ති ආහ. එවං පිපාසාය රුප්පනං පෙත්තිවිසයෙ පාකටං.