සත්තමෙ පඤ්චවග්ගියෙති අඤ්ඤාසි කොණ්ඩඤ්ඤත්ථෙරාදිකෙ පඤ්ච ජනෙ පුරාණුපට්ඨාකෙ. ආමන්තෙසීති ආසාළ්හිපුණ්ණමදිවසෙ ධම්මචක්කප්පවත්තනතො පට්ඨාය අනුක්කමෙන සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨිතෙ “ඉදානි නෙසං ආසවක්ඛයාය ධම්මං දෙසෙස්සාමී”ති පඤ්චමියං පක්ඛස්ස ආමන්තෙසි. එතදවොචාති එතං “රූපං, භික්ඛවෙ, අනත්තා”තිආදිනයප්පවත්තං අනත්තලක්ඛණසුත්තං අවොච. තත්ථ අනත්තාති පුබ්බෙ වුත්තෙහි චතූහි කාරණෙහි අනත්තා. තං කිං මඤ්ඤථ, භික්ඛවෙති ඉදං කස්මා ආරද්ධං? එත්තකෙන ඨානෙන අනත්තලක්ඛණමෙව කථිතං, න අනිච්චදුක්ඛලක්ඛණානි, ඉදානි තානි දස්සෙත්වා සමොධානෙත්වා තීණිපි ලක්ඛණානි දස්සෙතුං ඉදමාරද්ධන්ති වෙදිතබ්බං. තස්මාති යස්මා ඉමෙ පඤ්චක්ඛන්ධා අනිච්චා දුක්ඛා අනත්තා, තස්මා. යංකිඤ්චි රූපන්තිආදීසු විත්ථාරකථා විසුද්ධිමග්ගෙ පඤ්ඤාභාවනාධිකාරෙ ඛන්ධනිද්දෙසෙ වුත්තාව. සෙසං සබ්බත්ථ වුත්තානුසාරෙනෙව වෙදිතබ්බං. ඉමස්මිං පන සුත්තෙ අනත්තලක්ඛණමෙව කථිතන්ති.

අට්ඨමෙ එකන්තදුක්ඛන්තිආදීනි ධාතුසංයුත්තෙ වුත්තනයානෙව.

නවමෙ ආදිත්තන්ති එකාදසහි අග්ගීහි ආදිත්තං පජ්ජලිතං. ඉති ද්වීසුපි ඉමෙසු සුත්තෙසු දුක්ඛලක්ඛණමෙව කථිතං.

දසමෙ නිරුත්තියොව නිරුත්තිපථා, අථ වා නිරුත්තියො ච තා නිරුත්තිවසෙන විඤ්ඤාතබ්බානං අත්ථානං පථත්තා පථා චාති නිරුත්තිපථා. සෙසපදද්වයෙපි එසෙව නයො. තීණිපි චෙතානි අඤ්ඤමඤ්ඤවෙවචනානෙවාති වෙදිතබ්බානි. අසංකිණ්ණාති අවිජහිතා, “කො ඉමෙහි අත්ථො”ති වත්වා අඡඩ්ඩිතා. අසංකිණ්ණපුබ්බාති අතීතෙපි න ජහිතපුබ්බා. න සංකීයන්තීති එතරහිපි “කිමෙතෙහී”ති න ඡඩ්ඩීයන්ති. න සංකීයිස්සන්තීති අනාගතෙපි න ඡඩ්ඩීයිස්සන්ති. අප්පටිකුට්ඨාති අප්පටිබාහිතා. අතීතන්ති අත්තනො සභාවං භඞ්ගමෙව වා අතික්කන්තං. නිරුද්ධන්ති දෙසන්තරං අසඞ්කමිත්වා තත්ථෙව නිරුද්ධං වූපසන්තං. විපරිණතන්ති විපරිණාමං ගතං නට්ඨං. අජාතන්ති අනුප්පන්නං. අපාතුභූතන්ති අපාකටීභූතං.

උක්කලාති උක්කලජනපදවාසිනො. වස්සභඤ්ඤාති වස්සො ච භඤ්ඤො ච. ද්වෙපි හි තෙ මූලදිට්ඨිගතිකා. අහෙතුකවාදාතිආදීසු “නත්ථි හෙතු නත්ථි පච්චයො”ති ගහිතත්තා අහෙතුකවාදා. “කරොතො න කරීයති පාප”න්ති ගහිතත්තා අකිරියවාදා. “නත්ථි දින්න”න්තිආදිගහණතො නත්ථිකවාදා. තත්ථ ඉමෙ ද්වෙ ජනා, තිස්සො දිට්ඨියො, කිං එකෙකස්ස දියඩ්ඪා හොතීති? න තථා, යථා පන එකො භික්ඛු පටිපාටියා චත්තාරිපි ඣානානි නිබ්බත්තෙති, එවමෙත්ථ එකෙකො තිස්සොපි දිට්ඨියො නිබ්බත්තෙසීති වෙදිතබ්බො. “නත්ථි හෙතු නත්ථි පච්චයො”ති පුනප්පුනං ආවජ්ජෙන්තස්ස ආහරන්තස්ස අභිනන්දන්තස්ස අස්සාදෙන්තස්ස මග්ගදස්සනං විය හොති. සො මිච්ඡත්තනියාමං ඔක්කමති, සො එකන්තකාළකොති වුච්චති. යථා පන අහෙතුකදිට්ඨියං, එවං “කරොතො න කරීයති පාපං, නත්ථි දින්න”න්ති ඉමෙසුපි ඨානෙසු මිච්ඡත්තනියාමං ඔක්කමති.

න ගරහිතබ්බං නප්පටික්කොසිතබ්බං අමඤ්ඤිංසූති එත්ථ “යදෙතං අතීතං නාම, නයිදං අතීතං, ඉදමස්ස අනාගතං වා පච්චුප්පන්නං වා”ති වදන්තො ගරහති නාම. තත්ථ දොසං දස්සෙත්වා “කිං ඉමිනා ගරහිතෙනා”ති? වදන්තො පටික්කොසති නාම. ඉමෙ පන නිරුත්තිපථෙ තෙපි අච්චන්තකාළකා දිට්ඨිගතිකා න ගරහිතබ්බෙ න පටික්කොසිතබ්බෙ මඤ්ඤිංසු. අතීතං පන අතීතමෙව, අනාගතං අනාගතමෙව, පච්චුප්පන්නං පච්චුප්පන්නමෙව කථයිංසු. නින්දාඝට්ටනබ්යාරොසඋපාරම්භභයාති විඤ්ඤූනං සන්තිකා නින්දාභයෙන ච ඝට්ටනභයෙන ච දොසාරොපනභයෙන ච උපාරම්භභයෙන ච.

ඉති ඉමස්මිං සුත්තෙ චතුභූමිකඛන්ධානං පණ්ණත්ති කථිතාති.

අරහන්තවග්ගස්ස පඨමෙ උපාදියමානොති තණ්හාමානදිට්ඨිවසෙන ගණ්හමානො. බද්ධො මාරස්සාති මාරස්ස පාසෙන බද්ධො නාම. මුත්තො පාපිමතොති පාපිමතො පාසෙන මුත්තො නාම හොති.

දුතියෙ මඤ්ඤමානොති තණ්හාමානදිට්ඨිමඤ්ඤනාහි මඤ්ඤමානො.