4. දුතිය හාලිද්දිකානිසුත්තවණ්ණනා
චතුත්ථෙ සක්කපඤ්හෙති චූළසක්කපඤ්හෙ, මහාසක්කපඤ්හෙපෙතං වුත්තමෙව. තණ්හාසඞ්ඛයවිමුත්තාති තණ්හාසඞ්ඛයෙ නිබ්බානෙ තදාරම්මණාය ඵලවිමුත්තියා විමුත්තා. අච්චන්තනිට්ඨාති අන්තං අතික්කන්තනිට්ඨා සතතනිට්ඨා. සෙසපදෙසුපි එසෙව නයො.
චතුත්ථං.
5. සමාධි භාවනා සුත්තවණ්ණනා
පඤ්චමෙ සමාධින්ති ඉදං භගවා තෙ භික්ඛූ චිත්තෙකග්ගතාය පරිහායන්තෙ දිස්වා, “චිත්තෙකග්ගතං ලභන්තානං ඉමෙසං කම්මට්ඨානං ඵාතිං ගමිස්සතී”ති ඤත්වා ආහ. අභිනන්දතීති පත්ථෙති. අභිවදතීති තාය අභිනන්දනාය “අහො පියං ඉට්ඨං කන්තං මනාප”න්ති වදති. වාචං අභිනන්දන්තොපි ච තං ආරම්මණං නිස්සාය එවං ලොභං උප්පාදෙන්තො අභිවදතියෙව නාම. අජ්ඣොසාය තිට්ඨතීති ගිලිත්වා පරිනිට්ඨපෙත්වා ගණ්හාති. යා රූපෙ නන්දීති යා සා රූපෙ බලවපත්ථනාසඞ්ඛාතා නන්දී. තදුපාදානන්ති තං ගහණට්ඨෙන උපාදානං. නාභිනන්දතීති න පත්ථෙති. නාභිවදතීති පත්ථනාවසෙන න “ඉට්ඨං කන්ත”න්ති වදති. විපස්සනාචිත්තෙන චෙතසා “අනිච්චං දුක්ඛ”න්ති වචීභෙදං කරොන්තොපි නාභිවදතියෙව.
පඤ්චමං.
6. පටිසල්ලාන සුත්තවණ්ණනා
ඡට්ඨෙ පටිසල්ලාණෙති ඉදං භගවා තෙ භික්ඛූ කායවිවෙකෙන පරිහායන්තෙ දිස්වා “කායවිවෙකං ලභන්තානං ඉමෙසං කම්මට්ඨානං ඵාතිං ගමිස්සතී”ති ඤත්වා ආහ.
ඡට්ඨං.
7. පඨම උපාදාපරිතස්සනා සුත්තවණ්ණනා
සත්තමෙ උපාදාපරිතස්සනන්ති ගහණෙන උප්පන්නං පරිතස්සනං. අනුපාදාඅපරිතස්සනන්ති අග්ගහණෙන අපරිතස්සනං. රූපවිපරිණාමානුපරිවත්තිවිඤ්ඤාණං හොතීති “මම රූපං විපරිණත”න්ති වා “අහු වත මෙතං, දානි වත මෙ නත්ථී”ති වා ආදිනා නයෙන කම්මවිඤ්ඤාණං රූපස්ස භෙදානුපරිවත්ති හොති. විපරිණාමානුපරිවත්තිජාති විපරිණාමස්ස අනුපරිවත්තිතො විපරිණාමාරම්මණචිත්තතො ජාතා. පරිතස්සනා ධම්මසමුප්පාදාති තණ්හාපරිතස්සනා ච අකුසලධම්මසමුප්පාදා ච. චිත්තන්ති කුසලචිත්තං. පරියාදාය තිට්ඨන්තීති පරියාදියිත්වා තිට්ඨන්ති. උත්තාසවාති සඋත්තාසො. විඝාතවාති සවිඝාතො සදුක්ඛො. අපෙක්ඛවාති සාලයො. උපාදාය ච පරිතස්සතීති ගණ්හිත්වා පරිතස්සකො නාම හොති. න රූපවිපරිණාමානුපරිවත්තීති ඛීණාසවස්ස කම්මවිඤ්ඤාණමෙව නත්ථි, තස්මා රූපභෙදානුපරිවත්ති න හොතීති වත්තුං වට්ටති.
සත්තමං.
8. දුතිය උපාදාපරිතස්සනා සුත්තවණ්ණනා
අට්ඨමෙ තණ්හාමානදිට්ඨිවසෙන දෙසනා කතා. ඉති පටිපාටියා චතූසු සුත්තෙසු වට්ටවිවට්ටමෙව කථිතං.
අට්ඨමං.
9. පඨම අතීතානාගත සුත්තවණ්ණනා
නවමෙ කො පන වාදො පච්චුප්පන්නස්සාති පච්චුප්පන්නම්හි කථාව කා, අනිච්චමෙව තං. තෙ කිර භික්ඛූ අතීතානාගතං අනිච්චන්ති සල්ලක්ඛෙත්වා පච්චුප්පන්නෙ කිලමිංසු, අථ නෙසං ඉතො අතීතානාගතෙපි “පච්චුප්පන්නං අනිච්ච”න්ති වුච්චමානෙ බුජ්ඣිස්සන්තීති අජ්ඣාසයං විදිත්වා සත්ථා පුග්ගලජ්ඣාසයෙන ඉමං දෙසනං දෙසෙසි.
නවමං.
10-11. දුතිය අතීතානාගත සුත්තාදිවණ්ණනා
දසමෙකාදසමානි දුක්ඛං අනත්තාති පදෙහි විසෙසෙත්වා තථාරූපෙනෙව පුග්ගලජ්ඣාසයෙන කථිතානීති. දසමෙකාදසමානි.
නකුලපිතුවග්ගො පඨමො.
2. අනිච්චවග්ගො
1-10. අනිච්ච සුත්තාදිවණ්ණනා
අනිච්චවග්ගෙ පරියොසානසුත්තං පුච්ඡාවසිකං, සෙසානි තථා තථා බුජ්ඣනකානඤ්ච වසෙන දෙසිතානීති. පඨමාදීනි.